12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Deneme
Sözlü İletişim: Deneme Sunma
- hazırlıklı konuşma
- sunum
- vurgu
- boğumlama
- beden dili
- geçiş ifadeleri
- prova
Bir deneme sözlü olarak nasıl sunulur?
Deneme sunma, yazılan bir denemenin dinleyicilere planlı ve etkili bir konuşmayla aktarılmasıdır. Hazırlıkta denemeden yola çıkılarak bir konuşma planı yapılır; konuşma kartları ve uygun görsel-işitsel araçlarla bir sunu hazırlanır ve mutlaka prova edilir. Konuşmada boğumlamaya dikkat edilir: sesler ve heceler yutulmadan, tam ve doğru çıkarılır, kelime ve cümle vurgusu gözetilir. Ses tonu amaca, ortama, içeriğe ve dinleyici kitlesine göre ayarlanır; anlamın gerektirdiği yerlerde duraklanarak nefes alınır. "Hım, eee" gibi seslerden ve "işte, hani, yani, şey" gibi dolgu sözlerden kaçınılır. Beden dili abartısız kullanılır; önemli noktalar "bundan dolayı, özellikle, kısacası" gibi geçiş ifadeleriyle vurgulanır. Konuşma planlanan sürede bitirilir ve sonunda denemenin genel iletisi yeniden vurgulanır. Sunum metni sesli okumak değildir; dinleyiciyle göz teması kurup kendi cümleleriyle konuşmak etkiyi artırır.
Sözlü İletişim: Deneme Sunma: konu anlatımı ve özeti
Deneme sunma, yazdığın denemeyi dinleyicilere etkili bir konuşmayla aktarmaktır. Yazılı düşünceyi sözlü anlatıma dönüştürmek, hazırlıklı konuşma becerini geliştirir.
- Hazırlık: Denemenden yola çıkarak bir konuşma planı yap; konuşma kartları ve uygun görsel-işitsel araçlarla bir sunu hazırla, mutlaka prova et.
- Boğumlama: Sesleri ve heceleri yutmadan, tam ve doğru çıkar; kelime ve cümle vurgusuna dikkat et.
- Ses tonunu amaca, ortama, içeriğe ve dinleyici kitlesine göre ayarla; anlamın gerektirdiği yerlerde duraklayarak nefes al.
- "Hım, eee" gibi seslerden ve "işte, hani, yani, şey" gibi gereksiz dolgu sözlerden kaçın.
- Etkili bir başlangıç yap; beden dilini abartmadan kullan. Önemli noktaları vurgulamak için "bundan dolayı, özellikle, kısacası" gibi geçiş ifadelerinden yararlan.
- Planladığın sürede bitir ve konuşmanın sonunda denemenin genel iletisini yeniden vurgula; sunumunu öz değerlendirme formuyla gözden geçir.
Unutma: Sunum, metni sesli okumak değildir; dinleyiciyle göz teması kurup kendi cümlelerinle konuşmak etkiyi artırır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Yazdığın denemeyi sunmak, onu yüksek sesle okumaktan fazlasıdır. Hazırlığını şöyle yap:
- Denemenin ana düşüncesini tek cümleye indir; sunumun boyunca bu cümleye dön.
- Metni konuşma kartlarına böl: Her kartta bir düşünce ve bir örnek olsun.
- Vurgulanacak kelimeleri ve duraklama yerlerini işaretle.
- En az iki kez prova yap; bir kez de birine dinlet.
Sunarken sesini ortama göre ayarla, kelimeleri yutmadan söyle, "yani, şey" gibi dolgu sözlerden kaçın.
Günlük hayattan: Bir arkadaşına bir anını anlatırken doğal olarak yüzüne bakar, önemli yerlerde sesini değiştirirsin; deneme sunarken de bu doğallık etkilidir.
Sık yapılan hata: Metni başını kaldırmadan okumak. Doğrusu: Kartlara bakarak ama dinleyiciyle göz teması kurarak konuşmak.
Derinleş
Denemeni iki biçimde sun: önce yalnızca konuşarak, sonra bir görsel ya da kısa bir ses kaydıyla destekleyerek. Dinleyicilerden hangi sunumun daha etkili olduğunu ve nedenini öğren. Sunumunu kaydedip izle; beden dilini, ses tonunu ve hızını kendi gözünle değerlendiren kısa bir not yaz.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Deniz denemesini sınıfta sunarken sık sık “işte, hani, şey” diyor. Sunum sonrasında arkadaşları değerlendirme formuna, konuşmanın içeriğinin güzel olduğunu ama bu sözlerin sunumu olumsuz etkilediğini yazıyor. Bu sözlerin sık kullanılması Deniz'in konuşmasını nasıl etkilemiştir?
- A) Konuşmaya resmî ve ciddi bir hava katmıştır.
- B) Akıcılığı bozup dinleyicinin dikkatini dağıtmıştır.
- C) Önemli noktaların vurgulanmasını sağlamıştır.
- D) Dinleyicinin konuyu hızlı anlamasını sağlamıştır.
- E) Konuşmanın planlanan süreyi kısaltmasını sağlamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Akıcılığı bozup dinleyicinin dikkatini dağıtmıştır.
Anlama katkısı olmayan bu dolgu sözler konuşmanın akıcılığını bozar ve dinleyicinin dikkatini içerikten uzaklaştırır. Vurgu seçeneği çekici olabilir; ancak vurgu ses ve durakla yapılır, gereksiz sözler önemli noktaları öne çıkarmaz.
Kolay
2Mehmet, denemesini önce küçük bir sınıfta beş arkadaşına, ertesi gün de okul bahçesinde bütün okula sunacak. Her iki sunumda konu, metin ve amaç aynı kalacak; ama dinleyici ve ortam değişecek. Öğretmeni ona ses tonunu iki sunumda farklı ayarlaması gerektiğini söylüyor. Öğretmenin uyarısına göre bir konuşmacı ses tonunu neye göre ayarlamalıdır?
- A) Yalnızca salonun büyüklüğüne göre
- B) Amaç, ortam, içerik ve dinleyiciye göre
- C) Yalnızca kendi alışkanlığına göre
- D) Yalnızca konuşmanın süresine göre
- E) Yalnızca metnin uzunluğuna göre
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Amaç, ortam, içerik ve dinleyiciye göre
Ses tonu amaç, ortam, içerik ve dinleyici birlikte gözetilerek ayarlanır. Mehmet'in örneğinde ortamın değiştiği görüldüğü için “yalnızca salonun büyüklüğü” seçeneği çekicidir; ama dinleyici ve amaç da tonu belirleyen ögelerdir.
Kolay
3Sınıfta denemesini okuyan Barış'ı dinleyen öğretmen şu notu alıyor: “Kelimelerin sonlarını yutuyor; ‘geliyorum’ yerine ‘geliyom’, ‘bir şey’ yerine ‘bişey’ diyor. Sesler birbirine karışıyor.” Öğretmenin notuna göre Barış'ın geliştirmesi gereken konuşma becerisi hangisidir?
- A) Vurgu
- B) Tonlama
- C) Duraklama
- D) Boğumlama
- E) Ses yüksekliği
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Boğumlama
Sesleri ve heceleri yutmadan, tam ve doğru çıkarmak boğumlamadır; Barış'ın sorunu kelimeleri eksik söylemesidir. Vurgu bir hecenin ya da kelimenin öne çıkarılmasıdır; burada sorun öne çıkarma değil, seslerin düzgün çıkarılmamasıdır.
Kolay
4Seda, cuma günü okul törenindeki deneme sunumundan önce evde aynanın karşısına geçiyor. Konuşmasını baştan sona yüksek sesle söylüyor, süresini ölçüyor ve takıldığı yerleri işaretliyor. Seda'nın sunumdan önce yaptığı bu çalışmaya ne ad verilir?
- A) Taslak
- B) Prova
- C) Özet
- D) Künye
- E) Planlama
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Prova
Konuşmanın akışını önceden deneyip aksaklıkları görmek için yapılan çalışma provadır. Planlama ise konuşmadan önce düşüncelerin sıraya konmasıdır; Seda planı hazır olan konuşmasını sesli olarak denemektedir.
Kolay
5Ders kitabı, deneme sunarken önemli noktaları vurgulamak ve dinleyicinin ilgisini canlı tutmak için geçiş ifadelerinden yararlanılmasını önerir. Aşağıdakilerden hangisinde kitapta örnek verilen geçiş ifadeleri birlikte yer alır?
- A) bundan dolayı, özellikle, kısacası
- B) yani, mesela, atıyorum
- C) hım, eee, ııı
- D) işte, hani, şey
- E) ah, of, eyvah
Cevabı göster
Doğru cevap: A) bundan dolayı, özellikle, kısacası
Kitapta geçiş ifadelerine “bundan dolayı, özellikle, kısacası” örnek verilir. “İşte, hani, şey” ve “yani, mesela, atıyorum” ise kaçınılması gereken gereksiz dolgu sözlerdir.
Kolay
6Deneme sunumuna hazırlanan Ozan iki yol arasında kararsız: Denemesini kelimesi kelimesine ezberleyip okumak ya da ana düşünceleri kartlara yazıp dinleyicilerle göz teması kurarak kendi cümleleriyle anlatmak. Etkili bir sunum için hangisini seçmelidir ve neden?
- A) Birincisini; dinleyiciler yazılı metnin aynısını duymak ister.
- B) İkincisini; dinleyiciyle bağ kurup kendi cümleleriyle konuşmak etkiyi artırır.
- C) Birincisini; metni aynen okumak hata yapma olasılığını sıfırlar.
- D) İkincisini; kart kullanmak sunum süresini her zaman kısaltır.
- E) İkisi de aynıdır; sunumun etkisi yalnızca metnin güzelliğine bağlıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İkincisini; dinleyiciyle bağ kurup kendi cümleleriyle konuşmak etkiyi artırır.
Sunum, metni sesli okumak değildir; dinleyiciyle göz teması kurup kendi cümleleriyle konuşmak etkiyi artırır. Sunumun etkisi yalnızca metne değil konuşmacının sunuş biçimine de bağlıdır.
Kolay
7Deneme sunma çalışmasının öğrenciye kazandırmayı amaçladığı temel beceri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazılı düşünceyi etkili bir sözlü anlatıma dönüştürebilme
- B) Bir metni yabancı bir dile çevirebilme
- C) Başkasının yazdığı metni hızlı okuyabilme
- D) Bir metni kelimesi kelimesine ezberleyebilme
- E) Yeni kelimelerin sözlük anlamlarını bulabilme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yazılı düşünceyi etkili bir sözlü anlatıma dönüştürebilme
Deneme sunma, yazılan denemeyi dinleyicilere etkili bir konuşmayla aktarmaktır; yazılı düşünceyi sözlü anlatıma dönüştürme ve hazırlıklı konuşma becerisini geliştirir. Metni ezberlemek bu çalışmanın amacı değildir.
Kolay
8Gülay, “sabır” denemesini sunmadan önce kısa bir slayt gösterisi hazırladı ve sunumunun bir gün öncesinde konuşmasını baştan sona yüksek sesle deneyip süresini ölçtü. Gülay'ın sunumdan önceki bu hazırlıkları için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Beden dili önerisine uymamıştır.
- B) Hazırlıksız konuşma yapmayı tercih etmiştir.
- C) Kitaptaki sunu hazırlama ve prova önerilerine uymuştur.
- D) Yalnızca konuşmanın kapanışıyla ilgili öneriye uymuştur.
- E) Dolgu sözlerden kaçınma önerisine uymuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kitaptaki sunu hazırlama ve prova önerilerine uymuştur.
Gülay sunu hazırlamış ve konuşmasını önceden deneyerek prova etmiştir; kitap ikisini de önerir. Metinde dolgu sözler ya da beden diliyle ilgili bir bilgi yoktur.
Kolay
9Nil'in denemesinin bir bölümü büyükannesiyle son vedalaşmasını anlatan hüzünlü bir anıdır, sonraki bölüm ise umut dolu bir bakışla biter. Ders kitabındaki önerilere göre Nil sunumda ses tonunu nasıl kullanmalıdır?
- A) Bütün sunumu baştan sona aynı yüksek ses tonuyla yapmalıdır.
- B) Ses tonunu yalnızca salonun büyüklüğüne göre bir kez ayarlamalıdır.
- C) Duygulanmamak için metni sesini hiç değiştirmeden okumalıdır.
- D) Hüzünlü bölümü hızlıca geçip yalnızca son bölüme odaklanmalıdır.
- E) Ses tonunu içeriğe göre ayarlayıp hüzünlü bölümde yumuşatmalı, umut dolu bölümde canlandırmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ses tonunu içeriğe göre ayarlayıp hüzünlü bölümde yumuşatmalı, umut dolu bölümde canlandırmalıdır.
Kitap ses tonunun konuşmanın amacına, ortama, içeriğe ve hedef kitleye uygun olarak ayarlanmasını ister. İçerik hüzünden umuda geçtiğine göre ses tonu da buna uymalıdır.
Kolay
10Deneme sunumunu tamamlayan Kaan, konuşmasını belirli ölçütlere göre kendisi değerlendirmek istiyor. Ders kitabına göre Kaan bu değerlendirmeyi hangi forma göre yapmalıdır?
- A) Proje Puanlama Formu
- B) Yazma Öz Değerlendirme Formu
- C) Konuşma Öz Değerlendirme Formu
- D) Dinleme Kontrol Listesi
- E) Okuma Gözlem Formu
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Konuşma Öz Değerlendirme Formu
Kitap, sunulan konuşmanın kitabın sonundaki “Ek-2: Konuşma Öz Değerlendirme Formu”na göre değerlendirilmesini ister. Yazma formu denemenin yazılı hâli için kullanılır.
Kolay
11Deneme sunumuna başlayacak öğrencilerin hazırladığı açılış cümleleri aşağıda verilmiştir. Bunlardan hangisi dinleyicinin ilgisini çeken etkili bir başlangıçtır?
- A) Hiç, sizi bekleyen birinin olmadığı bir istasyonda tren beklediniz mi?
- B) Denememin başlığı “Beklemek”tir, başka bir şey yok.
- C) Şimdi size denememi okuyacağım, biraz uzun olabilir.
- D) Aslında pek hazırlanamadım ama yine de başlıyorum.
- E) Eee, şey, konum bekleme üzerine, yani öyle bir şey.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hiç, sizi bekleyen birinin olmadığı bir istasyonda tren beklediniz mi?
Dinleyiciyi düşündüren bir soruyla başlamak ilgiyi hemen çeker; kitap etkili bir başlangıç yapılmasını önerir. Hazırlıksızlığı söylemek ya da dolgu sözlerle başlamak etkiyi azaltır.
Kolay
12Merve deneme sunumuna hazırlanırken küçük kartlara yalnızca her bölümün ana düşüncesini ve anahtar kelimelerini yazıyor. Merve'nin hazırladığı bu kartların sunumdaki işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Konuşmanın akışını ve ana noktaları hatırlatmak
- B) Dinleyicilere dağıtılacak broşür olmak
- C) Sunumun süresini kendiliğinden kısaltmak
- D) Dinleyicilerin sorularını kaydetmek
- E) Metnin tamamını kelimesi kelimesine okutmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuşmanın akışını ve ana noktaları hatırlatmak
Konuşma kartları, konuşmacıya planı ve ana noktaları hatırlatarak akıcı konuşmasını sağlar. Metnin tamamını okumak sunumu sesli okumaya dönüştürür ve etkiyi azaltır.
Kolay
13Ders kitabına göre yazdığı denemeyi sunmaya hazırlanan bir öğrencinin ilk olarak yapması gereken iş aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sunumdan sonra öz değerlendirme formunu doldurmak
- B) Konuşmasını hazırlıksız biçimde yapmak
- C) Denemesinden hareketle konuşma metnini planlamak
- D) Dinleyicilerden denemeyi önceden okumalarını istemek
- E) Denemeyi yeni bir konuyla baştan yazmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Denemesinden hareketle konuşma metnini planlamak
Kitap, yazılan denemeden hareketle önce konuşma metninin planlanmasını, kartların ve sununun bu plana göre hazırlanmasını ister. Öz değerlendirme sunumdan sonra yapılır.
Kolay
14Zeynep, “doğa” konulu denemesini sunarken perdeye orman fotoğrafları yansıtıyor ve bir bölümde kısa bir kuş sesi kaydı dinletiyor. Zeynep'in bu uygulaması ders kitabındaki hangi öneriye uygundur?
- A) Konuşmayı planlanan sürede bitirmek
- B) Sesleri ve heceleri yutmadan söylemek
- C) Ses tonunu ortama göre ayarlamak
- D) Konuşma sırasında dolgu sözlerden kaçınmak
- E) Konuşmaya uygun görsel ve işitsel araçlarla bir sunu hazırlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Konuşmaya uygun görsel ve işitsel araçlarla bir sunu hazırlamak
Kitap, konuşmada yararlanılacak görsel ve işitsel araçlarla konuşmaya uygun bir sunu hazırlanmasını önerir. Fotoğraf ve ses kaydı bu araçlara örnektir.
Kolay
15Okulun edebiyat gününde her öğrenciye beş dakika verildi. Ahmet ise denemesini on iki dakikada sunabildi ve sonraki konuşmacılar beklemek zorunda kaldı. Ahmet, ders kitabındaki hangi öneriye uymamıştır?
- A) Konuşmayı önceden planlanan süre içinde sonlandırmak
- B) Kelime ve cümle vurgusuna dikkat etmek
- C) Konuşma kartlarından yararlanmak
- D) Konuşmaya uygun bir sunu hazırlamak
- E) Beden dilini abartmadan kullanmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Konuşmayı önceden planlanan süre içinde sonlandırmak
Kitap, konuşmanın önceden planlanan süre içinde etkili bir biçimde sonlandırılmasını ister; Ahmet bu süreyi aşmıştır. Metinde sunu, vurgu ya da beden diliyle ilgili bir sorun belirtilmemiştir.
Kolay
16Bir öğrencinin önceden yazdığı denemeyi plan, konuşma kartları ve prova yaparak dinleyicilere sunması, konuşma türleri bakımından aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Günlük sohbet
- B) Tartışma programı
- C) Hazırlıksız konuşma
- D) Telefon görüşmesi
- E) Hazırlıklı konuşma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hazırlıklı konuşma
Önceden plan yapılan, kartların hazırlandığı ve prova edilen konuşmalar hazırlıklı konuşmadır; deneme sunma bu beceriyi geliştirir. Hazırlıksız konuşmada önceden plan yapılmaz.
Kolay
17Nehir, “doğa sesleri” konulu denemesini okul radyosunda sunacak; dinleyiciler onu göremeyecek, yalnızca sesini duyacak. Ders kitabı, konuşmaya uygun görsel ve işitsel araçlardan yararlanılmasını öneriyor. Nehir'in bu ortam için seçmesi en uygun araç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Perdeye yansıtılacak orman fotoğraflarından oluşan bir sunu
- B) Dinleyicilere gösterilecek renkli bir kuş afişi
- C) Sunum sırasında yapılacak geniş el ve kol hareketleri
- D) Stüdyo duvarına asılacak büyük bir doğa haritası
- E) Denemenin bir bölümünde dinletilecek kısa bir kuş sesi kaydı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Denemenin bir bölümünde dinletilecek kısa bir kuş sesi kaydı
Araç, sunumun yapıldığı ortama uygun olmalıdır. Radyoda dinleyici yalnız sesi alır; bu nedenle işitsel bir araç işe yarar. Fotoğraf, afiş, harita ve el kol hareketleri görsel olduğu için radyo dinleyicisine ulaşmaz.
Kolay
18Öz değerlendirme formunda “Sesleri ve heceleri yutmadan, tam ve doğru çıkardım.” ölçütü var. Cihan, sunumunun ses kaydını dinleyip bazı cümleleri not ediyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisi Cihan'ın bu ölçütte sorunu olduğunu gösterir?
- A) “Bugün size beklemeyi anlatcam, çünkü herkes bi şeyi bekliyo.”
- B) “Yani bugün, işte, beklemek hakkında şey söyleyeceğim.”
- C) “Beklemek önemlidir, beklemek güzeldir, beklemek iyidir.”
- D) “Bugün size beklemeyi anlatacağım; çünkü hepimiz bir şeyi bekliyoruz.”
- E) “Söyleyeceklerim bu kadar, beni dinlediğiniz için teşekkür ederim.”
Cevabı göster
Doğru cevap: A) “Bugün size beklemeyi anlatcam, çünkü herkes bi şeyi bekliyo.”
“Anlatcam, bi, bekliyo” söyleyişlerinde sesler ve heceler yutulmuştur; bu, boğumlama sorunudur. “Yani, işte, şey” dolgu sözleridir ve ayrı bir ölçüte girer; sesler tam çıkarılmıştır. Öteki cümlelerde de seslerin yutulduğunu gösteren bir söyleyiş yoktur.
Orta
19Okulun edebiyat gününde “kitap okumanın değeri” üzerine denemesini sunan Hakan'ın beş dakikası bitmek üzere. Konuşmasının ana bölümünü tamamladı; şimdi dinleyicilerin salondan çıkarken akıllarında kalacak son cümleleri söyleyecek. Hakan'ın sunumun sonunda yapması gereken en uygun davranış hangisidir?
- A) Yeni ve ayrıntılı bir konuya geçmek
- B) Denemenin genel iletisini yeniden vurgulamak
- C) Planlanan süreyi bilerek uzatmak
- D) Dinleyiciden özür dileyip sözü kesmek
- E) Konuşmanın girişini aynen tekrarlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Denemenin genel iletisini yeniden vurgulamak
Sunumun sonunda ana ileti kısaca yeniden vurgulanır; böylece dinleyicinin aklında kalması sağlanır. Girişi aynen tekrar etmek iletiyi pekiştirmez, yalnızca konuşmayı uzatır.
Orta
20Esra'nın deneme sunumunda şu cümle var: “Bazı insanlar hep acele eder ve hiçbir şeyi tam yaşamaz.” Esra ilk provada cümleyi hiç durmadan söylediğinde dinleyiciler anlamı kaçırdı. İkinci provada “Bazı insanlar hep acele eder…” dedikten sonra kısa bir süre durdu ve dinleyicilerin cümleyi daha iyi anladığını fark etti. Konuşmacının anlama uygun yerlerde kısa duraklamalar yapması neyi sağlar?
- A) Konuşmanın planlanan süreyi aşmasını
- B) Dinleyicinin dikkatinin dağılmasını
- C) Kelime vurgusunun ortadan kalkmasını
- D) Nefes almasını ve anlamın doğru aktarılmasını
- E) Cümlenin anlamının ikiye bölünmesini
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nefes almasını ve anlamın doğru aktarılmasını
Anlama uygun duraklama konuşmacıya nefes aldırır, dinleyiciye de sözü kavrama zamanı tanır. Duraklamanın anlamı ikiye böldüğü düşünülebilir; ancak doğru yerde yapılan duraklama anlam birimlerini ayırarak anlamı açığa çıkarır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.