9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Anlamın Yapı Taşları

Hikâye: Eskici

olay örgüsü
şahıs kadrosu
bakış açısı
olay hikâyesi
durum hikâyesi
nazım birimi
kafiye
redif

Eskici hikâyesinde ne anlatılır?

Eskici, Refik Halit Karay'ın gurbete gönderilen küçük bir çocuğun ana dilinden ve yurdundan kopmanın yarattığı yalnızlığı anlattığı hikâyesidir. Hikâye, aynı dili konuşan iki insan arasında kurulan kısa ama derin bağı dokunaklı bir dille işler; tema gurbet ve yurt özlemidir, ana dil ise çocuğun yabancı bir çevrede kimliğine tutunduğu en güçlü bağdır. Hikâyenin yapı unsurları olay örgüsü, şahıs kadrosu, mekân ve zamandır. Hâkim anlatıcı her şeyi bilir, gözlemci anlatıcı yalnızca gördüğünü aktarır, kahraman anlatıcı ise olayları kendi gözünden anlatır. Olay hikâyesi (Maupassant tarzı) serim, düğüm ve çözümle gelişir; Ömer Seyfettin ve Refik Halit bu tarzdadır. Durum hikâyesi (Çehov tarzı) ise hayattan bir kesit sunar ve Sait Faik bu tarzın temsilcisidir. Refik Halit, Memleket Hikâyeleri ve Gurbet Hikâyeleri'nde sade bir Türkçe kullanır.

Hikâye: Eskici: konu anlatımı ve özeti

Refik Halit Karay'ın Eskici hikâyesi, gurbete gönderilen küçük bir çocuğun ana dilinden ve yurdundan kopmanın yarattığı yalnızlığı anlatır. Hikâye, aynı dili konuşan iki insan arasında kurulan kısa ama derin bağı dokunaklı bir dille işler.

Tema gurbet ve yurt özlemidir; ana dil, çocuğun yabancı bir çevrede kimliğine tutunduğu en güçlü bağ olarak öne çıkar.
Hikâyenin yapı unsurları: olay örgüsü (sebep-sonuç ilişkisiyle sıralanan olaylar), şahıs kadrosu (başkarakter ve yardımcı karakterler), mekân ve zaman.
Anlatıcı, yazarın kurguladığı bir unsurdur. Bakış açıları: hâkim (ilahi) anlatıcı her şeyi bilir; gözlemci anlatıcı yalnızca gördüğünü tarafsızca aktarır; kahraman anlatıcı olayları kendi gözünden anlatır.
Olay hikâyesi (Maupassant tarzı) serim, düğüm ve çözümle gelişir; Ömer Seyfettin ve Refik Halit bu tarzdadır. Durum hikâyesi (Çehov tarzı) hayattan bir kesit sunar; Sait Faik ve Memduh Şevket Esendal bu tarzın temsilcileridir.
Refik Halit Karay, Millî Edebiyat Dönemi'nin güçlü hikâyecisidir; Memleket Hikâyeleri ve Gurbet Hikâyeleri'nde gerçekçi bir gözle ve sade bir Türkçeyle yazar.
Şiirin yapısı da ele alınır: Nazım birimleri dize, beyit, dörtlük ve benttir. Kafiye türleri yarım, tam, zengin ve cinaslıdır; redif, kafiyeden sonra tekrarlanan aynı görevli ek ya da kelimedir.

Unutma: Kafiyeyi bulurken önce dize sonundaki aynı görevli ekleri (redifi) ayır, kalan benzer seslere bak.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir hikâyede anlatıcıyı bulmak için kendine iki soru sor: "Olayları kim anlatıyor?" ve "Bu kişi neleri biliyor?"

Fiillere bak: "gittim, gördüm" gibi birinci kişi ekleri varsa anlatıcı olaylara katılan biridir.
"gitti, gördü" biçimindeyse anlatıcı olayların dışındadır.
Dışarıdaki anlatıcı kişilerin içinden geçenleri de söylüyorsa hâkim (ilahi) anlatıcıdır; yalnızca görülebilenleri aktarıyorsa gözlemci anlatıcıdır.

Günlük hayattan: Okul bahçesinde yaşanan bir tartışmayı tartışmaya katılan arkadaşın, uzaktan izleyen nöbetçi öğretmen ve herkesin aklından geçeni bilen biri farklı anlatır. Olay aynıdır ama bakış açısı değişir.

Sık yapılan hata: Kahraman anlatıcının her zaman başkarakter olduğunu düşünmek. Doğrusu: Kahraman anlatıcı olaylara katılan bir kişidir. Bu kişi başkarakter olabileceği gibi olayları yakından yaşayan bir yan karakter de olabilir.

Derinleş

Göç eden ailelerin çocukları yeni bir ülkede ana dillerini korumakla yeni dili öğrenmek arasında kalabilir. Yurt dışında yaşayan Türk ailelerin ya da Türkiye'ye gelmiş ailelerin bu konuda neler yaşadığını haber, söyleşi ya da belgesellerden araştır. Sınıfına Türkçe bilmeyen bir öğrenci gelse, onun kendi dilinden ve kimliğinden kopmadan uyum sağlaması için okul ve öğrenciler neler yapabilir? Önerilerini bir eylem planı olarak yaz.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

TDE2.1“Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinlerde okumayı yönetebilme
TDE2.3“Dilin Zenginliği” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

Bu konuda neler var?

Refik Halit Karay

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Defne, okuduğu bir hikâyenin planını çıkarıyor: Önce kasaba ve kahramanlar tanıtılıyor. Ardından kahramanın kaybolan mektubu yüzünden olaylar karışıyor ve merak giderek artıyor. Sonunda mektup bulunuyor ve her şey açıklığa kavuşuyor. Defne'nin çıkardığı plan, olay hikâyesine özgü hangi bölümlemeyle adlandırılır?
- A) Başlık, özet ve kaynakça
- B) Serim, düğüm ve çözüm
- C) Sav, kanıt ve yargı
- D) Tez, antitez ve sentez
- E) Olay, durum ve izlenim
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Serim, düğüm ve çözüm
Olay hikâyesinde kişilerin tanıtıldığı serim, merakın arttığı düğüm ve sorunun çözüldüğü çözüm bölümleri bulunur. Sav, kanıt ve yargı ise düşünce yazılarında görülen bir düzendir; olay örgüsünü değil, bir görüşü savunmayı anlatır.
Kolay
2"Kemal Usta dükkânının kepengini açarken gülümsüyordu; oysa içinde, oğlunun dün akşamki sözlerinin bıraktığı kırgınlık hâlâ duruyordu. Karşı kaldırımdaki Nermin ise ustanın bu sabah neden erken geldiğini merak ediyor, yıllar önce aralarında geçen tartışmayı hatırlayıp yanına gitmekten çekiniyordu." Bu parçadaki anlatıcı, özelliklerine göre aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hâkim (ilahi) anlatıcı
- B) Gözlemci anlatıcı
- C) Kahraman anlatıcı
- D) Tanık anlatıcı
- E) İç monolog yapan kahraman
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hâkim (ilahi) anlatıcı
Anlatıcı iki ayrı kişinin içindeki duyguları, meraklarını ve geçmişlerini bilmektedir; her şeyi bilen bu anlatıcı hâkim (ilahi) anlatıcıdır. Gözlemci anlatıcı yalnızca dışarıdan görüleni aktarır, kişilerin iç dünyasına giremez.
Kolay
3Selin, okul kütüphanesinde bir yazar köşesi hazırlıyor. Köşedeki yazar, İkinci Meşrutiyet yıllarında Anadolu'ya sürgün edildiği dönemde kasabaları gözlemleyip hikâyelerine taşımış; Millî Mücadele'nin ardından uzun yıllar Halep ve Beyrut'ta yaşamıştır. Ünitede okunan "Eskici" de bu yazarın hikâyelerindendir. Selin'in bu köşeye koyacağı kitaplardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çalıkuşu
- B) Han Duvarları
- C) Memleket Hikâyeleri
- D) Eylül
- E) Yaban
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Memleket Hikâyeleri
Anadolu sürgününü ve Halep'teki gurbet yıllarını yaşayan yazar Refik Halit Karay'dır; Memleket Hikâyeleri onun eseridir. Yaban da Anadolu'yu anlatır, ancak Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun romanıdır; Han Duvarları ise Faruk Nafiz Çamlıbel'in şiiridir.
Kolay
4Kaan, ders kitabındaki bir şiirin nazım biçimini inceliyor. Şiirin her bölümünün yalnızca iki dizeden oluştuğunu, bölümler arasında birer satır boşluk bırakıldığını ve her bölümün kendi içinde anlamca tamamlandığını not ediyor. Kaan'ın incelediği şiirin nazım birimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dörtlük
- B) Bent
- C) Dize
- D) Üçlük
- E) Beyit
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Beyit
İki dizeden oluşan ve anlamca tamamlanan nazım birimi beyittir. Dörtlük dört dizeden oluşur; dize ise birimin kendisi değil, onu oluşturan tek satırdır.
Kolay
5Edebiyat öğretmeni tahtaya bir yazarın özelliklerini yazıyor: “Millî Edebiyat Dönemi'nin güçlü hikâyecisidir. Gerçekçi bir gözle ve sade bir Türkçeyle yazar. Memleket Hikâyeleri ve Gurbet Hikâyeleri adlı kitapları vardır.” Tahtada tanıtılan yazar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sait Faik Abasıyanık
- B) Memduh Şevket Esendal
- C) Falih Rıfkı Atay
- D) Mehmet Kaplan
- E) Refik Halit Karay
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Refik Halit Karay
Memleket Hikâyeleri ve Gurbet Hikâyeleri, Millî Edebiyat Dönemi hikâyecisi Refik Halit Karay'ın eserleridir. Sait Faik de hikâyecidir ama durum hikâyesinin temsilcisidir ve bu kitapların yazarı değildir.
Kolay
6Can, bir hikâyenin yapı unsurlarını gösteren bir şema çiziyor. Şemanın kutularından birine “başkarakter ve yardımcı karakterler” yazıyor. Can'ın bu kutuya yazması gereken başlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Olay örgüsü
- B) Mekân
- C) Bakış açısı
- D) Tema
- E) Şahıs kadrosu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Şahıs kadrosu
Hikâyedeki başkarakter ile yardımcı karakterlerin tümü şahıs kadrosunu oluşturur. Olay örgüsü ise kişileri değil, sebep-sonuç ilişkisiyle sıralanan olayları kapsar.
Kolay
7Okuma kulübünde Eskici hikâyesini tartışan öğrenciler, hikâyenin bütününe sinen duyguyu ve yazarın okura sezdirmek istediği temel düşünceyi belirlemeye çalışıyor. Hikâyenin teması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Okul yıllarında kurulan arkadaşlıklar
- B) Gurbette ana dilden ve yurttan kopmanın yalnızlığı
- C) Köy ile şehir arasındaki yaşam farkları
- D) Zenginlik hırsının insanı yozlaştırması
- E) İnsanın doğa karşısındaki çaresizliği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gurbette ana dilden ve yurttan kopmanın yalnızlığı
Hikâye, yabancı bir ülkeye gönderilen küçük Hasan'ın ana dilinden uzak kalışını ve yurt özlemini işler. Hikâyede doğa betimlemeleri olsa da tema insanın doğayla mücadelesi değildir.
Kolay
8Eskici hikâyesinin başında Hasan önce vapura bindirilir, sonra Hayfa'da trene konur ve sonunda halasının yaşadığı kasabaya ulaşır. Bu bilgiler hikâyenin hangi yapı unsuruyla doğrudan ilgilidir?
- A) Şahıs kadrosu
- B) Tema
- C) Mekân
- D) Nazım birimi
- E) Bakış açısı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mekân
Vapur, Hayfa, tren ve kasaba olayların geçtiği yerlerdir; bu yüzden mekân unsurunu oluşturur. Tema ise yerleri değil, hikâyenin işlediği temel duyguyu ve düşünceyi ifade eder.
Kolay
9Mehmet, bir hikâye antolojisi hazırlıyor. Durum hikâyesi bölümüne koyacağı yazarları seçmek istiyor. Mehmet'in bu bölüme koyması gereken yazarlar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ömer Seyfettin ve Refik Halit Karay
- B) Sait Faik ve Memduh Şevket Esendal
- C) Refik Halit Karay ve Sait Faik
- D) Falih Rıfkı Atay ve Ömer Seyfettin
- E) Ömer Seyfettin ve Memduh Şevket Esendal
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sait Faik ve Memduh Şevket Esendal
Durum hikâyesinin (Çehov tarzı) Türk edebiyatındaki temsilcileri Sait Faik ve Memduh Şevket Esendal'dır. Ömer Seyfettin ile Refik Halit ise olay hikâyesi tarzında yazar.
Kolay
10Eskici hikâyesinde Hasan, altı ay boyunca neredeyse hiç konuşmaz. Avluya gelen ayakkabı tamircisiyle karşılaştıktan sonra ise yanakları pembeleşerek durmadan konuşmaya başlar. Hasan'ın bu değişimine yol açan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arapçayı artık rahatça konuşabilmesi
- B) Karşısında ana dilini konuşan birini bulması
- C) Eskicinin ona hediye olarak ayakkabı vermesi
- D) İstanbul'a geri döneceğini öğrenmesi
- E) Halasının ona yeni giysiler alması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Karşısında ana dilini konuşan birini bulması
Hasan, eskicinin de Türkçe bildiğini ve İstanbul taraflarından geldiğini öğrenince suskunluğunu bozar. Hasan Arapçayı anlamaya başlasa da bilerek konuşmaz; değişimin nedeni dil öğrenmesi değildir.
Kolay
11Bir hikâyede anlatıcı “Kapıyı açtığımda annemin gözlerindeki sevinci görünce bütün yorgunluğumu unuttum.” diyor. Bu cümlede kullanılan bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gözlemci anlatıcı
- B) Hâkim anlatıcı
- C) Tarafsız tanık anlatıcı
- D) Kahraman anlatıcı
- E) İlahi anlatıcı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kahraman anlatıcı
Olayları yaşayan kişi “ben” diyerek kendi gözünden anlatıyor; bu kahraman anlatıcıdır. Hâkim ve ilahi anlatıcı aynı bakış açısının adlarıdır ve olayların dışında kalarak her şeyi bilir.
Kolay
12Ayşe, şiir defterindeki bir şiirin her bölümünün dört dizeden oluştuğunu görüyor; bölümler arasında birer satır boşluk bırakılmış. Bu şiirde kullanılan nazım birimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dörtlük
- B) Dize
- C) Bent
- D) Redif
- E) Beyit
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dörtlük
Dört dizeden oluşan nazım birimine dörtlük denir. Beyit iki dizeden oluşur; redif ise nazım birimi değil, dize sonunda tekrarlanan ek ya da kelimedir.
Kolay
13Bir halk şiirinden alınan dizeler: “Dağlara yağdı kar Gönlümde kaldı yar” Bu dizelerdeki kafiyenin türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zengin kafiye
- B) Tam kafiye
- C) Yarım kafiye
- D) Redif
- E) Cinaslı kafiye
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tam kafiye
“kar” ve “yar” sözcüklerindeki “-ar” iki ses benzerliğidir ve tam kafiye oluşturur. Tek ses benzerliği yarım, üç ve daha fazla ses benzerliği zengin kafiyedir.
Kolay
14Bir öğrenci, hikâye türünü anlatan sunumunda iki ayrı slayt hazırlıyor. Birinci slaytta serim, düğüm ve çözümle gelişen hikâyeleri; ikinci slaytta hayattan bir kesit sunan hikâyeleri tanıtıyor. Bu slaytlara yazılacak tarz adları sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Maupassant tarzı – Çehov tarzı
- B) Maupassant tarzı – Maupassant tarzı
- C) Çehov tarzı – Maupassant tarzı
- D) Durum hikâyesi – Olay hikâyesi
- E) Çehov tarzı – Çehov tarzı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Maupassant tarzı – Çehov tarzı
Serim, düğüm ve çözümle gelişen olay hikâyesine Maupassant tarzı, hayattan bir kesit sunan durum hikâyesine Çehov tarzı denir. Adların yer değiştirdiği seçenek iki tarzı karıştırır.
Kolay
15Bir öğrenci şu dizeleri inceliyor: “Yüzü güler, gözü güler Kalbi güler, sözü güler” Bu dizelerde redif olan bölüm aşağıdakilerden hangisidir?
- A) -zü
- B) gözü
- C) güler
- D) -ü güler
- E) yüzü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) güler
Dize sonlarında aynı görevle tekrarlanan “güler” kelimesi rediftir; redif ayrıldıktan sonra kalan benzer sesler kafiyeyi oluşturur. “-ü güler” seçeneği kafiyeyle redifi birlikte almıştır.
Kolay
16Şiirde en küçük nazım birimini anlatan bir öğrenci, “Şiirin her bir satırı” ifadesini kullanıyor. Öğrencinin tanımladığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Beyit
- B) Dize
- C) Bent
- D) Kafiye
- E) Dörtlük
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dize
Şiirin her bir satırına dize denir ve en küçük nazım birimidir. Beyit, iki dizenin birleşmesiyle oluşan daha büyük bir birimdir.
Kolay
17Eskici hikâyesi, beş yaşındaki Hasan'ı vapurla uzak bir kasabadaki halasına gönderenlerin rıhtımdan dönüşüyle başlar. Anlatıcı bu kişileri şöyle tanıtır: “…hayırlı bir iş yaptıklarına herkesi inandırmış olanların uydurma neşesiyle, fakat gönülleri isli, evlerine döndüler.” Bu cümleye göre Hasan'ı uğurlayanlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Hasan'ın gidişine içtenlikle sevinmektedirler.
- B) Neşeli görünseler de içleri rahat değildir.
- C) Verdikleri karar yüzünden çevrelerinden tepki görmüşlerdir.
- D) Hasan'ın nereye gittiğini bilmemektedirler.
- E) Hasan'ı yakında geri getirmeyi düşünmektedirler.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Neşeli görünseler de içleri rahat değildir.
“Uydurma neşe” neşenin içten olmadığını, “gönülleri isli” sözü de iç huzursuzluğunu anlatır; uğurlayanlar neşeli görünür ama içleri rahat değildir. Sevinçleri içten olsaydı neşe “uydurma” diye nitelenmezdi. Cümlede herkesi inandırdıkları söylendiğine göre çevreden tepki gördükleri de söylenemez.
Kolay
18Eskici hikâyesinde Hasan, halasının yanına yerleştikten sonra oradaki çocuklar gibi kuşaklı entari, ceket ve takke giyer; saçları onlarınki gibi kesilir; tandır ekmeğini kaşık çatal yerine dürümleyerek kullanmayı öğrenir. Anlamaya başladığı Arapçayı ise konuşmaz, susmayı sürdürür. Bu bilgilere göre Hasan'ın yeni çevresiyle ilişkisi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Yeni çevresinin hem dilini hem alışkanlıklarını benimsemiştir.
- B) Giyim ve yemek alışkanlıklarını değiştirmemekte direnmiştir.
- C) Arapçayı hiç anlamadığı için konuşmaktan kaçınmıştır.
- D) Görünüşü ve alışkanlıklarıyla uyum sağlamış, dilde uymamıştır.
- E) Çevresindeki çocuklarla oynayarak onların dilini konuşmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Görünüşü ve alışkanlıklarıyla uyum sağlamış, dilde uymamıştır.
Hasan'ın giyimi, saçı ve sofra alışkanlığı çevresindekilere benzemiştir; yani dış görünüş ve alışkanlık bakımından uyum sağlamıştır. Buna karşın anlamaya başladığı dili konuşmaz. Arapçayı anlamaya başladığı belirtildiği için susmasının nedeni dili anlamaması değildir.
Orta
19Bir halk şiiri derlemesinde yer alan dizeler: "Sabah çiğ düştü bağlarda Hasret kaldı dağlarda" Bu dizelerde redifi oluşturan ses grubu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) -ağ
- B) -larda
- C) -ğlarda
- D) bağ
- E) kaldı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) -larda
"Bağ-larda" ve "dağ-larda" kelimelerinde aynı görevli "-lar" ve "-da" ekleri tekrarlanmıştır; bu tekrar rediftir. "-ağ" sesleri ise kelime köklerinde ortak olduğu için redif değil kafiyedir.
Orta
20Sınav sabahını anlatan bir hikâyeden alınan bölüm: "Okulun kapısından girdiğimde ellerimin titrediğini fark ettim; içimden geri dönmek geçiyordu. Sıramın üstünde duran kalemi görünce annemin sabah söylediklerini hatırladım ve biraz rahatladım." Bu bölümde kullanılan bakış açısı ve anlatıcının kişisi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Gözlemci bakış açısı - üçüncü kişi
- B) Hâkim bakış açısı - üçüncü kişi
- C) Gözlemci bakış açısı - birinci kişi
- D) Kahraman bakış açısı - birinci kişi
- E) Hâkim bakış açısı - birinci kişi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kahraman bakış açısı - birinci kişi
Olayı yaşayan kişi kendi duygularını "ben" ağzından anlatmaktadır; bu, birinci kişili kahraman bakış açısıdır. Gözlemci bakış açısında anlatıcı olayın dışında kalır ve duyguları değil yalnızca görüleni aktarır.

Ders videoları

MEB'in 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)

9.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Örnek Ders Anlatımı Kaynak: MEB

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.