9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Anlamın Yapı Taşları
Edebiyat Atölyesi – Yazma: Nevruz’un İzinde: Bir Belgeselin Bilgi Görseli
- bilgi görseli
- infografik
- nevruz
- güvenilir kaynak
- fikrî mülkiyet
- düşünceyi geliştirme yolları
Bir belgeselden bilgi görseli nasıl hazırlanır?
Bilgi görseli (infografik), bilginin metin, resim, grafik ve şemalarla birlikte kısa sürede anlaşılacak biçimde sunulmasıdır. Nevruz belgeselinden bilgi görseli hazırlanırken önce belgeseldeki bilgiler hatırlanır, ardından bilimsel dergiler, makaleler ve resmî kurum siteleri gibi güvenilir kaynaklardan ek bilgi toplanır. Nevruz "yeni gün" anlamına gelir, birçok toplum için yılbaşı sayılan bir bahar bayramıdır ve kuzey yarım kürede genellikle 21 Mart'ta kutlanır. Bilgiler hedef okura göre seçilir; nevruzun tarihî kökeni, Türk dünyası için önemi ve günümüzdeki kutlamalar ana bölümler olabilir. Görseller fikrî mülkiyet haklarına uyularak seçilir ya da hazırlayan kişi tarafından üretilir. Anlatım deyim ve atasözleriyle, benzetme, karşılaştırma ve örnekleme gibi düşünceyi geliştirme yollarıyla zenginleştirilir. Bilgi görselinde uzun paragraflar değil, kısa başlıklar, maddeler ve anlamlı görseller esastır.
Edebiyat Atölyesi – Yazma: Nevruz’un İzinde: Bir Belgeselin Bilgi Görseli: konu anlatımı ve özeti
Bu atölyede izlediğin Nevruz belgeselini bir bilgi görseli metnine (infografik) dönüştürürsün. Bilgi görseli, bilginin metin, resim, grafik ve şemalarla birlikte, kısa sürede anlaşılacak biçimde sunulmasıdır.
- Nevruz "yeni gün" anlamına gelir; birçok toplum için yılbaşı sayılan bir bahar bayramıdır ve kuzey yarım kürede genellikle 21 Mart'ta kutlanır. Doğanın uyanışı kutlanır, kadim bir Türk geleneği olarak demir dövülür.
- Yazma öncesinde belgeseldeki bilgileri hatırlar, sonra güvenilir kaynaklardan (bilimsel dergiler, makaleler, resmî kurum siteleri) ek bilgi toplarsın.
- Bilgileri ve görselleri hedef okura göre seçip bir plan içinde düzenlersin; nevruzun tarihî kökeni, Türk dünyası için önemi ve günümüzdeki kutlamalar ana bölümler olabilir.
- Görselleri seçerken fikrî mülkiyet haklarına uyarsın; istersen görselleri kendin de oluşturabilirsin.
- Anlatımı deyim, atasözü ve kalıplaşmış ifadelerle zenginleştirir; benzetme, karşılaştırma ve örnekleme gibi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanırsın.
- Değerlendirmede organizasyon, içerik doğruluğu, görsel kullanımı, yazım-noktalama, özgünlük ve güvenilirliğe bakılır.
Unutma: Bilgi görselinde az ve öz yazı esastır; uzun paragraflar yerine kısa başlıklar, maddeler ve anlamlı görseller kullan.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bilgi görseli hazırlamaya tasarımla değil, içerikle başla.
- Ana mesajı tek cümleyle yaz: Okur bu görselden çıkınca aklında ne kalmalı?
- Üç ya da dört bölüm seç: Örneğin kökeni, gelenekleri, kutlandığı yerler.
- Her bölüm için bir görsel öge belirle: harita, zaman şeridi, simge ya da küçük bir grafik.
- Okuma yolunu kur: Göz yukarıdan aşağıya ya da soldan sağa rahatça ilerlemeli; numara ve oklar yardımcı olur.
- Kaynağı yaz: Bilgilerin nereden alındığını görselin altına ekle.
Günlük hayattan: Hava durumu ekranındaki güneş, bulut ve sıcaklık simgeleri tek bakışta bilgi verir. İyi bir bilgi görseli de uzun bir paragrafı birkaç saniyede anlaşılır kılar.
Sık yapılan hata: Görselleri yalnızca süs olsun diye eklemek. Doğrusu: Her görsel bir bilgi taşımalıdır. Bir resim hiçbir bilgi vermiyorsa yerini bir harita ya da şema almalıdır.
Derinleş
Bir haber sitesinde ya da sosyal medyada yanıltıcı olabilecek bir grafik ya da bilgi görseli bul: dikey ekseni sıfırdan başlamayan bir çubuk grafik, kaynağı yazılmamış bir yüzde gibi. Matematik dersindeki grafik bilginle görselin hangi noktada okuru yanılttığını göster ve düzeltilmiş bir sürümünü çiz. Kendi bilgi görselin için "dürüst sunum" ölçütlerini maddeler hâlinde yaz.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
TDE4.1Öz yaşam öyküsünü oluşturabilmek için bir yazılı anlatım sürecini yönetebilme
TDE4.2Öz yaşam öyküsünü aktarmak için kendi üslup özelliklerini yansıtan bir yazılı anlatım içeriği oluşturabilme
TDE4.3Öz yaşam öyküsünü aktarmak için kendi üslup özelliklerini yansıtan yazısında kural uygulayabilme
Bu konuda neler var?
- Yazma Öncesi
- Yazma Sırası
- Yazma Sonrası
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Aslı, bilgi görseline koyacağı Nevruz bilgilerini doğrulamak için internette araştırma yapıyor ve önüne çeşitli kaynaklar çıkıyor. Aslı'nın bilgilerini dayandırması en uygun kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kaynağı belirsiz bir sosyal medya paylaşımı
- B) Kültür ve Turizm Bakanlığının resmî sayfası
- C) İmzasız bir forum yorumu
- D) Kim yazdığı bilinmeyen bir zincir mesaj
- E) Reklam amaçlı bir tatil sitesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kültür ve Turizm Bakanlığının resmî sayfası
Resmî kurum sayfaları, bilimsel dergiler ve makaleler güvenilir kaynaklardır. Tatil sitesi de Nevruz hakkında bilgi verebilir; ancak amacı satış olduğu için bilgilerin doğruluğu güvence altında değildir.
Kolay
2Kerem'in hazırladığı bilgi görselinde Nevruz'un tarihçesi, uzun bir paragraf hâlinde sayfanın yarısını kaplıyor. Arkadaşları, görsele bakınca bilgileri bir çırpıda kavrayamadıklarını söylüyor. Kerem'in bilgi görselindeki yazılı metni nasıl düzenlemesi gerekir?
- A) Daha uzun paragraflar hâlinde
- B) Süslü ve ayrıntılı bir dille
- C) Görsellerden bağımsız biçimde
- D) Küçük puntoyla sayfaya yayarak
- E) Kısa başlık ve maddelerle, az ve öz
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kısa başlık ve maddelerle, az ve öz
Bilgi görselinde kısa başlıklar ve maddelerle az ve öz yazı esastır; amaç bilginin bir bakışta kavranmasıdır. Metni küçük puntoyla sayfaya yaymak yer sorununu çözer gibi görünse de okumayı daha da zorlaştırır.
Kolay
3Okul gazetesi ekibi, Nevruz belgeselindeki bilgileri tek sayfalık bir tasarıma dönüştürecek. Sayfada kısa başlıklar, simgeler, küçük bir harita ve sayısal veriler bir arada kullanılacak. Ekip, tasarımın türünü yabancı kelime yerine Türkçe karşılığıyla yazmak istiyor. "İnfografik" yerine kullanılması gereken Türkçe karşılık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ağ günlüğü
- B) Tarih şeridi
- C) Belgesel
- D) Bilgi görseli
- E) Kavram haritası
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilgi görseli
Metin, simge, harita ve verileri tek sayfada birleştiren infografiğin Türkçe karşılığı bilgi görselidir. Tarih şeridi de görsel bir anlatımdır; ancak yalnızca olayları zaman sırasıyla bir çizgi üzerinde gösterir.
Kolay
4Sena, ilkokul öğrencilerine Nevruz'u tanıtacak bir bilgi görseli hazırlayacak. Elinde akademik makalelerden aldığı ayrıntılı tarihî bilgiler, çok sayıda fotoğraf ve renkli çizimler var. Sena'nın bilgi ve görselleri seçerken öncelikle dikkat etmesi gereken ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hedef okura uygunluk
- B) Görsellerin sayısı
- C) Renklerin çokluğu
- D) Yazı tipinin süslü olması
- E) Bilgilerin en ayrıntılısı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hedef okura uygunluk
Bilgiler ve görseller hedef okura göre seçilip bir plan içinde düzenlenir; ilkokul öğrencileri için sade ve anlaşılır içerik gerekir. Akademik ayrıntılar doğru olsa da bu yaş grubunun anlayabileceği düzeyi aşar.
Kolay
5Bilgi görseli hazırlayan Mehmet, görselinde kullanabileceği unsurları listeliyor. Aşağıdakilerden hangisi bilgi görselini oluşturan unsurlardan biri değildir?
- A) Konuyu anlatan resim
- B) Verileri gösteren grafik
- C) Bilgileri düzenleyen çizelge
- D) Sayfalarca süren kesintisiz düz metin
- E) Süreci gösteren akış şeması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sayfalarca süren kesintisiz düz metin
Bilgi görseli metin, grafik, resim, akış şeması ve çizelge gibi unsurlardan oluşur; ancak bilgiyi kısa sürede anlatmak için az ve öz yazı kullanılır. Sayfalarca süren düz metin, bilgi görselinin amacına aykırıdır.
Kolay
6Can, Nevruz bilgi görseline girecek bilgileri hazırlıyor. Aşağıdaki bilgilerden hangisi atölyede verilen Nevruz bilgileriyle uyumludur?
- A) Yalnızca tek bir ülkede kutlanan yerel bir şenliktir.
- B) Adı “eski yıl” anlamına gelir.
- C) Yalnızca sonbaharda, hasat bittikten sonra kutlanır.
- D) Kışın gelişini karşılamak için kutlanır.
- E) Kuzey yarım küredeki ülkelerde yaygın olarak 21 Mart'ta kutlanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kuzey yarım küredeki ülkelerde yaygın olarak 21 Mart'ta kutlanır.
Nevruz, kuzey yarım küredeki ülkelerde yaygın olarak 21 Mart'ta kutlanan bir bahar bayramıdır. Adı “eski yıl” değil, “yeni gün” anlamına gelir.
Kolay
7Öğretmen “bilgi görseli” kavramını açıklarken kelime grubunun iki sözcüğün birleşiminden oluştuğunu ve ilgi çekmek, anlamayı artırmak için düzenlenmiş bir iletişim aracı olduğunu söylüyor. Bu açıklamaya göre bilgi görselinin en kısa tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bilginin görselle sunulması
- B) Bir olayın uzun paragraflarla anlatılması
- C) Bir eserin olumlu ve olumsuz yönlerinin değerlendirilmesi
- D) Gezilen yerlerin anlatıldığı yazı
- E) Bir kişinin hayatının kronolojik anlatımı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bilginin görselle sunulması
Bilgi görseli, en kısa biçimiyle bilginin görselle sunulmasıdır. Uzun paragraflarla anlatım ise bilgi görselinin “az ve öz yazı” ilkesine terstir.
Kolay
8Atölyenin başında öğretmen “Üç Yaz, İki Sor, Bir Paylaş” çıkış kartını dağıtıyor. Bu kartın “İki Sor” bölümünde öğrencilerden ne istenir?
- A) Belgesel hakkındaki iki görüşlerini paylaşmaları
- B) İki arkadaşlarına belgeseli izleyip izlemediklerini sormaları
- C) Belgeseli iki kez izlemeleri
- D) Belgeselden öğrendikleri iki bilgiyi yazmaları
- E) Belgesel hakkında merak ettikleri konuyla ilgili iki soru yazmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Belgesel hakkında merak ettikleri konuyla ilgili iki soru yazmaları
“İki Sor” bölümünde öğrenciler belgeselle ilgili merak ettikleri ya da daha fazla bilgi almak istedikleri konuda iki soru yazar. Öğrenilen bilgiler ise “Üç Yaz” bölümünde yazılır.
Kolay
9Bilgi görselleri değerlendirilirken öğretmen, değerlendirmenin üç farklı yolla yapılacağını söylüyor. Bu değerlendirme yolları aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öğretmen, akran ve öz değerlendirme
- B) Yalnızca internet oylaması
- C) Veli, müdür ve öğretmen değerlendirmesi
- D) Yalnızca okul dışından bir jüri
- E) Yalnızca öğretmen değerlendirmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Öğretmen, akran ve öz değerlendirme
Yönergeye göre bilgi görseli metni öğretmen, akran ve öz değerlendirme yoluyla değerlendirilir. Değerlendirmeyi yalnızca öğretmene bırakmak, öğrencinin kendi çalışmasını ve arkadaşlarınınkini değerlendirme fırsatını ortadan kaldırır.
Kolay
10Bilgi görselini bitiren Emre, öğretmeninin yönergesindeki son aşamayı uygulamak istiyor. Emre'nin son aşamada yapması gereken iş aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Arkadaşının görselini kendi adıyla paylaşmak
- B) Belgeseli yeniden izleyip baştan başlamak
- C) Dönütlere göre düzenleyip ağ günlüğünde paylaşmak
- D) Görseli kimseye göstermeden saklamak
- E) Görseldeki bütün yazıları silmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dönütlere göre düzenleyip ağ günlüğünde paylaşmak
Son aşamada gelen dönütlere göre ürüne son şekli verilir ve ürün kişisel ağ günlüğünde paylaşılır. Başkasının çalışmasını kendi adıyla paylaşmak hem özgünlüğe hem fikrî mülkiyet haklarına aykırıdır.
Kolay
11Bilgi görseli hazırlayan Defne, kullanacağı görselleri seçerken fikrî mülkiyet haklarına uymak istiyor. Defne'nin izleyebileceği en uygun yol aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Görsellerin yalnızca renklerini değiştirip kullanmak
- B) İnternetten bulduğu görsellerin üzerindeki imzaları silmek
- C) Görselleri kaynak göstermeden kullanmak
- D) Görselleri kendisi çizmek ya da fotoğraflamak
- E) Başka bir öğrencinin görselini izinsiz kopyalamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Görselleri kendisi çizmek ya da fotoğraflamak
Görselleri kendisi oluşturan öğrenci hem özgün bir çalışma yapar hem de fikrî mülkiyet haklarına uyar. Bir görselin rengini değiştirmek onu kişinin kendi eseri yapmaz.
Kolay
12Atölyede verilen bilgilere göre Nevruz'da “kadim bir Türk geleneği olarak” yapılan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kar heykeli yapılması
- B) Gemilerin denize indirilmesi
- C) Uçurtma yarışması düzenlenmesi
- D) Hasat şenliği yapılması
- E) Demir dövülmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Demir dövülmesi
Nevruz'da doğanın uyanışı kutlanır ve kadim bir Türk geleneği olarak demir dövülür. Kar heykeli kışa, hasat şenliği sonbahara özgü etkinliklerdir.
Kolay
13Bilgi görselinde az ve öz yazı kullanılması gerektiğini bilen Kaan, Nevruz geleneklerini anlatan bölümü düzenliyor. Kaan'ın bu bölüm için yapacağı en uygun düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gelenekleri küçük puntoyla sayfanın kenarına sıkıştırmak
- B) Bölümde hiç yazı kullanmamak
- C) Bölümü başlıksız bırakmak
- D) Gelenekleri uzun bir paragrafla anlatmak
- E) Gelenekleri kısa maddeler ve simgelerle göstermek
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gelenekleri kısa maddeler ve simgelerle göstermek
Bilgi görselinde uzun paragraflar yerine kısa başlıklar, maddeler ve anlamlı görseller kullanılır. Hiç yazı kullanmamak ise bilginin anlaşılmasını zorlaştırır.
Kolay
14Bilgi görseline Nevruz'un anlamını yazacak olan Elif, kaynaklarda şu bilgiyi buluyor: “Pek çok toplum için bir yılbaşı niteliği de taşır.” Bu bilgiye göre Nevruz'un pek çok toplum için taşıdığı anlam aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kışın en soğuk günü olması
- B) Yeni bir yılın başlangıcı sayılması
- C) Bir savaş zaferinin yıl dönümü olması
- D) Hasat mevsiminin sonu olması
- E) Yazın en uzun günü olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yeni bir yılın başlangıcı sayılması
“Yılbaşı niteliği taşımak”, Nevruz'un pek çok toplum için yeni yılın başlangıcı sayıldığını gösterir. Nevruz bahar bayramıdır; kış ya da hasat sonuyla ilgili değildir.
Kolay
15Atölye yönergesine göre bilgi görseli çalışması nasıl yapılmalıdır?
- A) Hazırlıklar sınıf dışında yapılıp çalışma bireysel olarak hazırlanmalıdır.
- B) Çalışma yalnızca öğretmen tarafından hazırlanmalıdır.
- C) Çalışma süre sınırı olmadan, istenildiği zaman teslim edilmelidir.
- D) Çalışma yalnızca sözlü olarak sunulmalıdır.
- E) Çalışma sınıfta beş kişilik takımlarla, hazırlık yapmadan yapılmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hazırlıklar sınıf dışında yapılıp çalışma bireysel olarak hazırlanmalıdır.
Yönergeye göre hazırlıklar sınıf dışında yapılır, çalışma bireysel olarak hazırlanır ve verilen süre içinde paylaşılır. Takım çalışması bu atölyenin yönergesinde yer almaz.
Kolay
16Bilgi görseli için plan yapan Selin, görselini üç ana bölüme ayırmak istiyor. Atölyede önerilen ana bölümler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tarihî kökeni, Türk dünyası için önemi, günümüzdeki kutlamalar
- B) Yolculuk hazırlığı, gezilen yerler ve dönüş yolu
- C) Yazarın hayatı, edebî eserleri ve sanat anlayışı
- D) Giriş, eleştiri, öneriler
- E) Serim, düğüm, çözüm
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tarihî kökeni, Türk dünyası için önemi, günümüzdeki kutlamalar
Atölyede Nevruz bilgi görseli için tarihî köken, Türk dünyası için önemi ve günümüzdeki kutlamalar bölümleri önerilir. Serim, düğüm ve çözüm hikâyenin bölümleridir.
Kolay
17Nevruz belgeselinde anlatıcı ciddi, bilgilendirici ve saygılı bir dil kullanmaktadır. Belgeseli bilgi görseline dönüştüren Onur ise metin kutularına “Nevruz mu? Tam bir şamata günü işte!” gibi alaycı ve laubali ifadeler yazmıştır. Bilgileri doğrudur, görselleri özenle seçilmiştir, yazım yanlışı yoktur. Onur'un bilgi görseli, değerlendirme ölçütlerinden hangisi bakımından eksik kalmıştır?
- A) Görsel Kullanımı
- B) Üslup
- C) Yazım ve Noktalama
- D) Bilgi Toplama
- E) Organizasyon
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Üslup
Değerlendirme ölçütlerinden “Üslup”, bilgi görseli metninin anlatımında belgesel metnin üslubunun korunmasını ister. Onur'un alaycı ve laubali dili, belgeselin ciddi ve saygılı üslubuyla uyuşmamaktadır. Bilgilerin doğruluğu, görseller ve yazım bakımından bir eksiği yoktur.
Kolay
18Nevruz belgeselini izleyen Elif, “Üç Yaz, İki Sor, Bir Paylaş” çıkış kartının “Bir Paylaş” bölümüne yazacağı cümleyi seçiyor. Bu bölüme yazılması en uygun cümle aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nevruz, kuzey yarım kürede yaygın olarak her yıl 21 Mart'ta kutlanır.
- B) Nevruz hangi ülkelerde resmî tatil olarak kabul edilir?
- C) Nevruzda kadim bir Türk geleneği olarak demir dövülür.
- D) Belgeseldeki salıncak görüntüleri bende bayram coşkusu uyandırdı.
- E) Demir dövme geleneği hangi olaya dayanır?
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Belgeseldeki salıncak görüntüleri bende bayram coşkusu uyandırdı.
Çıkış kartının “Bir Paylaş” bölümüne belgesel hakkındaki bir görüş yazılır. Salıncak görüntülerinin uyandırdığı duyguyu anlatan cümle Elif'in kişisel görüşüdür. 21 Mart'ta kutlanma ve demir dövme cümleleri belgeselden öğrenilen bilgilerdir; bunlar “Üç Yaz” bölümüne uyar. Soru cümleleri merak edilenleri dile getirdiği için “İki Sor” bölümüne yazılır.
Orta
19Bilgi görselinin giriş kutusuna şu cümle yazılmış: "Nevruz ateşi, uzun bir kışın ardından doğanın yeniden uyanışını müjdeleyen bir sevinç meşalesi gibidir." Bu cümlede kullanılan düşünceyi geliştirme yolu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tanık gösterme
- B) Benzetme
- C) Sayısal verilerden yararlanma
- D) Tanımlama
- E) Örnekleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Benzetme
Nevruz ateşi "gibi" edatıyla bir sevinç meşalesine benzetilmiştir; bu benzetmedir. Cümle "... gibidir" yapısıyla bir tanım cümlesine benzese de ateşin ne olduğunu açıklamaz, onu başka bir şeye benzetir.
Orta
20Bir öğrenci grubu, Nevruz konulu bilgi görselini bölümlere ayırmak için başlık listesi hazırlıyor. Grup üyelerinden biri, listedeki başlıklardan birinin konuyla ilgisiz olduğunu fark ediyor. Listeden çıkarılması gereken başlık aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nevruz'un tarihî kökeni
- B) Türk dünyası için önemi
- C) Kayak sporunun kuralları
- D) Günümüzdeki kutlamalar
- E) Kutlamalarda yapılan yemekler
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kayak sporunun kuralları
Kayak sporunun kuralları Nevruz konusuyla ilgili değildir; kış mevsimini çağrıştırması ilgili sanılmasına yol açabilir. Kutlamalarda yapılan yemekler ise bayramın gelenekleriyle doğrudan bağlantılıdır.
Ders videoları
MEB'in 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı örnek ders anlatımları. Tüm videolar (4)
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.