11. Sınıf Psikoloji · Psikoloji Bilimini Tanıyalım

Psikolojinin Bilim Olma Süreci

Wundt
yapısalcılık
işlevselcilik
davranışçılık
psikanaliz
hümanistik yaklaşım
Geştalt
bilişsel yaklaşım

Psikoloji nasıl bağımsız bir bilim oldu?

Psikolojinin bilim olma süreci, uzun süre felsefenin içinde kalan psikolojinin 19. yüzyılda bağımsız bir bilim hâline gelmesidir. Platon ruhu değişmez sayarken Aristoteles onu bedenin bir işlevi olarak görmüştür; Locke ve Hume zihnin başlangıçta boş bir levha olduğunu savunmuştur. Sanayileşme, yalnızlaşma ve bilimlerdeki gelişmeler yeni bir bilime ihtiyaç doğurmuş, Wilhelm Wundt 1879’da ilk psikoloji laboratuvarını kurmuştur. Wundt’un yapısalcılığı bilincin yapısını iç gözlemle çözümlemek istemiş, işlevselcilik zihnin çevreye uyumdaki işlevine bakmıştır. Watson, Pavlov ve Skinner’ın davranışçılığı yalnız gözlenebilen davranışı incelemiş, Freud’un psikanalizi davranışın nedenini bilinçaltına bastırılmış istek ve çatışmalarda aramıştır. Hümanistik yaklaşım bireyin iç dünyasını, Geştalt bütünün parçalardan fazlası olduğunu, bilişsel yaklaşım zihinsel süreçleri öne çıkarır. Yaklaşımlar birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır; insan davranışını açıklamak için tek bir yaklaşım yetmez.

Psikolojinin Bilim Olma Süreci: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, psikolojinin felsefeden ayrılıp bağımsız bir bilim olmasını ve davranışı farklı yönlerden açıklayan ekolleri anlatıyor. Psikoloji uzun süre felsefe içinde kaldı: Platon ruhu değişmez sayarken Aristoteles onu bedenin bir işlevi olarak gördü.

Doğuştan mı sonradan mı: Locke ve Hume zihnin başlangıçta boş bir levha olduğunu, Descartes ve Kant zihinde doğuştan bazı bilgi ya da kategoriler bulunduğunu savundu.
Bilim olma: 19. yüzyılda sanayileşme, yalnızlaşma ve bilimlerdeki gelişmeler yeni bir bilime ihtiyaç doğurdu. Wilhelm Wundt 1879’da ilk psikoloji laboratuvarını kurdu.
Yapısalcılık (Wundt): Bilincin yapısını iç gözlemle çözümlemek istedi; yöntemi öznel bulundu.
İşlevselcilik (W. James, J. Dewey): Zihnin çevreye uyumdaki işlevine baktı; okullarda rehberlik anlayışını başlattı.
Davranışçılık (Watson, Pavlov, Skinner, Thorndike): Yalnız gözlenebilen davranışı inceledi (U-T psikolojisi); zihinsel süreçleri dışladığı için eleştirildi.
Psikanaliz (Freud, Adler): Davranışın nedenini bilinçaltına bastırılmış istek ve çatışmalarda aradı.
Hümanistik (Maslow, Rogers), Geştalt (Wertheimer, Koffka, Köhler), bilişsel (Piaget) ve biyolojik yaklaşım: Sırasıyla bireyin iç dünyasını, bütünün parçalardan fazlası olduğunu, zihinsel süreçleri ve beyin-sinir sistemini öne çıkarır.

Unutma: Yaklaşımlar birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır; insan davranışını açıklamak için tek bir yaklaşım yetmez.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

1879 tarihini ve Wundt adını aklına yaz: psikolojinin bilim olarak başlangıcı.
Her ekol için bir anahtar kelime seç: yapı, işlev, gözlenebilir davranış, bilinçaltı, birey, bütün, biliş, beyin.
Temsilcileri ekolleriyle eşleştir; en sık karıştırılanlar Watson-Skinner (davranışçı) ile Maslow-Rogers (hümanistik).

Günlük hayattan: Saldırgan davranan bir çocuğu düşün. Davranışçı “Bunu çevresinden öğrendi.”, psikanalist “Bastırılmış öfkesi var.”, biyolojik yaklaşım “Hormonları ve sinir sistemi etkili.” der.

Sık yapılan hata: Geştaltı yapısalcılığın devamı sanmak. Geştalt, yapısalcılığın davranışı parçalara ayıran tutumuna karşı çıkar; “bütün, parçaların toplamından fazladır” der.

İpucu: Ekolleri bir zaman şeridine diz ve her birinin bir öncekine hangi eleştiriyle doğduğunu yaz.

Derinleş

Kitaptaki tabloda ekollerin kullandığı yöntemlere bak: iç gözlem, deney, serbest çağrışım, rüya analizi, empati. Bir öğrencinin sınav kaygısını üç farklı ekolün gözünden kısa birer cümleyle açıkla. Düşün: Astronomi ve matematik ilk çağlardan beri varken psikoloji neden ancak 19. yüzyılda bilim olabildi?

Bu konuda neler var?

Psikoloji Ekolleri

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Konu testini çöz

Kolay
1Ders kitabına göre Antik Yunan'da ruhu değişmez kabul eden filozof ile ruhu bedenin bir fonksiyonu olarak gören filozof aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?
- A) Platon; Aristo
- B) Aristo; Platon
- C) Descartes; Kant
- D) Locke; Hume
- E) Kant; Locke
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Platon; Aristo
Kitapta Platon'un ruhu değişmez kabul ettiği, Aristo'nun ise ruhu bedenin bir fonksiyonu olarak gördüğü belirtilir.
Kolay
2Ders kitabına göre ilk psikoloji laboratuvarının kurulmasıyla psikoloji felsefenin etkisinden kurtularak pozitif bir bilim dalı hâline gelmiştir. Bu laboratuvar hangi yılda kurulmuştur?
- A) 1789
- B) 1859
- C) 1879
- D) 1900
- E) 1923
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1879
Kitapta Wilhelm Wundt tarafından ilk psikoloji laboratuvarının 1879'da kurulduğu ve psikolojinin böylece pozitif bir bilim dalı hâline geldiği belirtilir.
Kolay
3Ders kitabına göre bir bilim alanında ortak görüş ya da anlayışı benimseyen bilim insanlarının oluşturduğu topluluğa ne ad verilir?
- A) Yaklaşım
- B) Ekol
- C) Hipotez
- D) Örneklem
- E) Kuram
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ekol
Ortak anlayışı benimseyen bilim insanlarının oluşturduğu topluluğa ekol, konuyu değerlendirme şekil ve tarzına ise yaklaşım denir.
Kolay
4Bilincin yapısını, onu oluşturan düşünce, duygu, irade ve hayal gibi öğelere ayırarak iç gözlemle çözümlemeye çalışan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
- B) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
- C) Hümanistik (insancıl) yaklaşım
- D) Biyolojik (nörobiyolojik) yaklaşım
- E) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
Yapısalcı yaklaşım zihnin yapısını, bilinci öğelerine ayırarak iç gözlem (içe bakış) yöntemiyle açıklamaya çalışmıştır.
Kolay
5Psikolojinin yalnız gözlenebilir ve ölçülebilir davranışları ele alması gerektiğini savunan ve "U-T psikolojisi" olarak da bilinen yaklaşım hangisidir?
- A) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
- B) İşlevselci (fonksiyonalist) yaklaşım
- C) Bilişsel (kognitif) yaklaşım
- D) Psikodinamik (psikanalitik) yaklaşım
- E) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
Davranışçılık bilinci incelemeyi anlamsız bulur, yalnız gözlenebilir davranışları inceler ve U-T (uyarıcı-tepki) psikolojisi olarak bilinir.
Kolay
6İnsan davranışlarının nedenlerini açıklamak için bilinçaltının incelenmesi gerektiğini savunan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
- B) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
- C) İşlevselci (fonksiyonalist) yaklaşım
- D) Psikodinamik (psikanalitik) yaklaşım
- E) Bilişsel (kognitif) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Psikodinamik (psikanalitik) yaklaşım
Psikodinamik yaklaşıma göre bilinçaltına bastırılan tatmin edilmemiş istekler ileride ruhsal sorunlara yol açar; psikoloji bu nedenleri bulmalı ve tedavi etmelidir.
Kolay
7"Davranışlar incelenirken parçaların değil öğeler arası ilişkilerin dikkate alınması gerekir; bütün, parçaların toplamından ibaret değildir." görüşü hangi yaklaşıma aittir?
- A) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
- B) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
- C) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
- D) Biyolojik (nörobiyolojik) yaklaşım
- E) İşlevselci (fonksiyonalist) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
Bütüncül (Geştalt) yaklaşım diğer ekollerin parçacı yaklaşımına karşı çıkar ve bütünün parçaların toplamından ibaret olmadığını savunur.
Kolay
8Beynin yapı ve işleyişi ile davranış arasında ilişki olduğunu, her davranışın temelinde karmaşık sinirsel oluşumlar bulunduğunu savunan yaklaşım hangisidir?
- A) Hümanistik (insancıl) yaklaşım
- B) Biyolojik (nörobiyolojik) yaklaşım
- C) Psikodinamik (psikanalitik) yaklaşım
- D) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
- E) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Biyolojik (nörobiyolojik) yaklaşım
Biyolojik yaklaşıma göre her davranışın temelinde karmaşık sinirsel oluşumlar vardır; bu yaklaşım davranışları yalnız biyolojik temellere indirgediği için eleştirilmiştir.
Orta
9Ders kitabına göre Rönesans sonrası düşünürler "İnsanların bilişsel yetenekleri ve bilgileri doğuştan mı gelir, yoksa sonradan mı edinilir?" sorusuna farklı cevaplar vermiştir. İnsan zihninin başlangıçta boş bir levha olduğunu savunan görüş bu soruya nasıl cevap verir?
- A) Bilgiler tamamen doğuştan getirilir.
- B) Bilgilerin bir kısmı doğuştan kategorilerdir.
- C) Bilgi edinmek insan için imkânsızdır.
- D) Bilgiler yalnız akıl yürütmeyle doğar.
- E) Bilgiler sonradan, deneyimle edinilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bilgiler sonradan, deneyimle edinilir.
Zihnin başlangıçta boş bir levha olduğu görüşü (Locke, Hume), bilgilerin sonradan edinildiğini savunur. Descartes ve Kant ise akılda bazı temel bilgi ya da kategorilerin bulunduğunu savunmuştur.
Orta
10Ders kitabına göre 19. yüzyılda sanayileşme, insanın makinelere bağımlılığı, yaşamın tekdüzeleşmesi ve insanın yalnızlaşması bireyin psikolojik sorunlarını artırmıştır. Bu bilgi psikolojinin bilim olma süreciyle nasıl ilişkilendirilmiştir?
- A) Psikoloji bu dönemde felsefeye geri dönmek zorunda kalmıştır.
- B) Bu sorunlar psikolojinin bağımsız bir bilim olmasını yüzyıllarca geciktirmiştir.
- C) Bu sorunları bilimsel yöntemlerle inceleyecek yeni bir bilime ihtiyaç doğmuştur.
- D) Sanayileşme psikolojik sorunları tamamen ortadan kaldırmıştır.
- E) Bu dönemde psikoloji yalnız fabrikalarda uygulanmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bu sorunları bilimsel yöntemlerle inceleyecek yeni bir bilime ihtiyaç doğmuştur.
Kitapta bu gelişmelerin bireyin psikolojik sorunlarını artırdığı ve bu sorunları bilimsel yöntemlerle inceleyip çözüm yolu bulacak yeni bir bilime ihtiyaç duyulduğu belirtilir.
Orta
11Yapısalcı yaklaşımın kullandığı iç gözlem (içe bakış) yöntemi birçok psikolog tarafından reddedilmiştir. Ders kitabına göre bu yöntemin eleştirilme nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız hayvanlar üzerinde uygulanabilmesi
- B) Bütün davranışları iki temel güdüyle açıklaması
- C) Kişinin kendini değerlendirmesine dayandığı için taraflı olması
- D) Deney yöntemini tek geçerli yöntem sayması
- E) Davranışları yalnız biyolojik temellere ve hormonlara indirgemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kişinin kendini değerlendirmesine dayandığı için taraflı olması
Kitapta iç gözlemin bireyin kendi gözlemleriyle kendini değerlendirmesine dayandığı için taraflı bir yöntem olarak görüldüğü belirtilir.
Orta
12Bir yaklaşım insan zihninin işlevsel özelliklerinin organizmanın çevreye uyumundaki görevini araştırmış; öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini ve güdülenmeyi inceleyerek okullarda rehberlik anlayışını başlatmıştır. Bu yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İşlevselci (fonksiyonalist) yaklaşım
- B) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
- C) Psikodinamik (psikanalitik) yaklaşım
- D) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
- E) Biyolojik (nörobiyolojik) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İşlevselci (fonksiyonalist) yaklaşım
İşlevselci yaklaşım zihnin çevreye uyumdaki işlevine bakmış, psikolojinin gündelik hayata uygulanmasına önem vermiş ve okullarda rehberlik anlayışını başlatmıştır.
Orta
13Ders kitabına göre davranışçı yaklaşım hangi gerekçeyle eleştirilmiştir?
- A) Bütün davranışları iki temel güdüyle açıklayıp toplumsal etkileri göz ardı etmesi
- B) Zihinsel süreçlerin incelenemeyeceğini ileri sürmesi ve çevreye fazla önem vermesi
- C) Psikolojiyi felsefeye yeniden yakınlaştırmakla suçlanmış olması
- D) Deney yöntemiyle insan davranışlarının açıklanamayacağını savunması
- E) Bilişsel süreçlere davranışların oluşumunda fazla ağırlık vermesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zihinsel süreçlerin incelenemeyeceğini ileri sürmesi ve çevreye fazla önem vermesi
Davranışçılık zihinsel süreçlerin incelenemeyeceğini ileri sürdüğü ve çevreye fazla önem verdiği için eleştirilmiştir. Öteki eleştiriler sırasıyla psikodinamik, bütüncül, hümanistik ve bilişsel yaklaşımlara yöneltilmiştir.
Orta
14Bir yaklaşım her insanın ayrı bir dünya ve değer olduğunu, insanın duygu, düşünce, istek ve arzularını bilmeden davranışlarını açıklamanın imkânsız olduğunu savunur. Bu yaklaşım deney yöntemiyle insan davranışlarının açıklanamayacağını savunduğu için eleştirilmiştir. Sözü edilen yaklaşım hangisidir?
- A) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
- B) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
- C) Biyolojik (nörobiyolojik) yaklaşım
- D) İşlevselci (fonksiyonalist) yaklaşım
- E) Hümanistik (insancıl) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hümanistik (insancıl) yaklaşım
Hümanistik yaklaşım davranışı bireyin iç dünyasıyla açıklar, insanları tek tek ele almayı ve özel yeteneklerini ortaya çıkarmayı amaçlar.
Orta
15Ders kitabına göre okuma yazma öğreniminde önce kelimelerin, sonra harflerin öğretilmesi yönteminde hangi yaklaşımın etkisi vardır?
- A) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
- B) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
- C) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
- D) Psikodinamik (psikanalitik) yaklaşım
- E) Biyolojik (nörobiyolojik) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
Kitapta bütüncül yaklaşımın algı ve öğrenme araştırmalarına katkısına örnek olarak önce kelimelerin sonra harflerin öğretilmesi metodu verilir.
Orta
16Bir yaklaşım dıştan gözlenemeyen algılama, bellek ve düşünme gibi süreçlerin türü ve yapısıyla gözlenebilen davranışlar arasındaki ilişkiyi araştırır; bireyin dış dünyayı nasıl içselleştirdiğini anlamak ister. Bu yaklaşım hangi gerekçeyle eleştirilmiştir?
- A) Davranışları yalnız biyolojik temellere indirgemesi
- B) Bütün davranışları uyum çabasına indirgemesi
- C) Zihinsel süreçlerin bilimsel olarak incelenemeyeceğini ileri sürmesi
- D) İç gözlem yöntemine dayandığı için taraflı bulunması
- E) Davranışların oluşumunda bilişsel süreçlere fazla ağırlık vermesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Davranışların oluşumunda bilişsel süreçlere fazla ağırlık vermesi
Tanımlanan bilişsel yaklaşımdır; davranışların oluşumunda bilişsel süreçlere fazla ağırlık verdiği için eleştirilmiştir.
Zor
17Ders kitabının ünite sonu özetinde saldırganlık davranışının farklı yaklaşımlarca nasıl açıklandığı karşılaştırılır. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi bu karşılaştırmayla uyumludur?
- A) Davranışçılar: bilinçaltı / Psikanalistler: hormonlar
- B) Bilişselciler: sinir sistemi / Biyolojik yaklaşım: içsel duygular
- C) Yapısalcılar: çevresel uyarıcılar / Bütüncüller: beyin süreçleri
- D) Davranışçılar: çevresel uyarıcılar / Psikanalistler: bilinçaltı
- E) Biyolojik yaklaşım: bilinçaltı / Davranışçılar: iç gözlem
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Davranışçılar: çevresel uyarıcılar / Psikanalistler: bilinçaltı
Kitaba göre yapısalcılar saldırganlığı içsel duygularla, davranışçılar çevresel uyarıcılarla, psikanalistler bilinçaltıyla, bilişselciler beyindeki süreçlerle, biyolojik yaklaşım sinir sistemi ve hormonlarla açıklar.
Zor
18Bir psikolog, sınavlarda başarısız olan bir öğrenciyi incelerken şu açıklamaları tartışıyor: I. "Öğrencinin başarısızlığa dair olumsuz düşünceleri, sınavı tehdit olarak algılamasına yol açıyor olabilir." II. "Çocuklukta bastırılmış çatışmalar bugünkü kaygısının kaynağı olabilir." III. "Ders çalıştıkça ödüllendirilmemiş olması çalışma davranışını zayıflatmış olabilir." Bu açıklamalar sırasıyla hangi yaklaşımlara aittir?
- A) Davranışçı; bilişsel; psikodinamik
- B) Bilişsel; psikodinamik; davranışçı
- C) Psikodinamik; davranışçı; bilişsel
- D) Hümanistik; biyolojik; yapısalcı
- E) Bilişsel; hümanistik; biyolojik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilişsel; psikodinamik; davranışçı
I düşünce ve algılama süreçlerine (bilişsel), II bilinçaltına bastırılmış çatışmalara (psikodinamik), III çevresel uyarıcı ve sonuçlara (davranışçı) odaklanır.
Zor
19Ders kitabında psikodinamik yaklaşımın bütün davranışları iki temel güdüyle açıklayıp toplumsal etkileri göz ardı ettiği için eleştirildiği belirtilir. Aynı kitapta psikolojinin davranışların nedenini tek bir açıklamaya dayandırmadığı da vurgulanır. Bu iki bilgi birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Psikodinamik yaklaşım insan davranışını en eksiksiz açıklayan tek yaklaşımdır.
- B) Toplumsal etkiler davranışın açıklanmasında önemsizdir.
- C) Davranışlar yalnız iki temel güdüyle tam olarak açıklanabilir.
- D) Davranışı sınırlı sayıda nedene indirgeyen açıklamalar eksik kalma riski taşır.
- E) Psikoloji tek bir yaklaşımı benimseyerek bilim olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Davranışı sınırlı sayıda nedene indirgeyen açıklamalar eksik kalma riski taşır.
Eleştiri, davranışı iki güdüye indirgemenin toplumsal etkileri dışarıda bıraktığını gösterir; kitabın genel ilkesi de tek nedenli açıklamanın yetersiz olduğudur.
Zor
20Bir yaklaşım psikolojinin zihni değil yalnız gözlenebilir davranışları incelemesi gerektiğini savunurken, bir başka yaklaşım yapısalcıların analitik (parçalara ayırıcı) tutumuna karşı çıkarak algının bir bütün olarak incelenmesini ister. Bu iki yaklaşımın yapısalcılığa yönelttiği itirazların ortak noktası aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Davranışın nedenini bilinçaltında aramaları
- B) Psikolojiyi yeniden felsefeye bağlamak istemeleri
- C) Yalnız hayvanlar üzerinde çalışmayı önermeleri
- D) Bilinci iç gözlemle öğelerine ayırmayı yetersiz bulmaları
- E) Davranışı yalnız sinirsel yapılarla açıklamaları
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilinci iç gözlemle öğelerine ayırmayı yetersiz bulmaları
Davranışçılık bilinci incelemeyi anlamsız bulur, Geştalt ise bilinci parçalara ayırma yaklaşımına karşı çıkar. İkisi de yapısalcılığın bilinci iç gözlemle öğelerine ayırma yolunu yetersiz bulur.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.