11. Sınıf Psikoloji · Psikoloji Bilimini Tanıyalım
Psikolojinin Konusu
- psikoloji
- organizma
- davranış
- zihinsel süreç
- pozitif bilim
- psikofizyolojik tepki
Psikoloji neyi inceler, psikolojinin konusu nedir?
Psikoloji, organizmanın davranışlarını ve bu davranışların altında yatan zihinsel süreçleri inceleyen pozitif bir bilimdir. Psikoloji kelimesi Yunanca “psyche” (ruh) ve “logos” (bilgi) sözcüklerinden gelir; ancak bugünkü psikoloji ruhun var olup olmadığını değil, gözlenebilen olayları inceler. Organizma sözüyle insan ve hayvan kastedilir; insan üzerinde yapılamayacak deneyler hayvanlarda yapılır. Davranış, iç ya da dış uyarıcılara karşı verilen, gözlenebilen ve ölçülebilen tepkidir: Konuşmak doğrudan gözlenir, düşünme ve zekâ dolaylı ölçülür, yüzün kızarması ise psikofizyolojik bir tepkidir. Zihinsel süreçler algı, bellek, düşünce ve duygu gibi süreçlerdir. “Ruh ölümsüz müdür?” gibi sorular psikolojinin değil, felsefe ve ilahiyatın konusudur. İnsan davranışının tek bir nedeni yoktur; bazı nedenler bilinçsizdir. Psikoloji yalnız gözle görülen hareketleri değil, dolaylı yoldan ölçülebilen duygu ve düşünceleri de davranış sayar.
Psikolojinin Konusu: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, psikolojinin neyi incelediğini ve tanımındaki dört temel ögeyi anlatıyor. Psikoloji kelimesi Yunanca “psyche” (ruh) ve “logos” (bilgi) sözcüklerinden gelir; ama bugünkü psikoloji ruhun var olup olmadığını değil, gözlenebilen olayları inceler.
- Tanım: Psikoloji, organizmanın davranışlarını ve bu davranışların altında yatan zihinsel süreçleri inceleyen pozitif bir bilimdir.
- Organizma: Psikoloji insan ve hayvanla ilgilenir. İnsan üzerinde yapılamayacak deneyler hayvanlarda yapılır; kısa ömürlü hayvanlarda bütün yaşam evreleri izlenebilir.
- Davranış: İç ya da dış uyarıcılara karşı verilen, gözlenebilen ve ölçülebilen tepkidir. Konuşmak gibi doğrudan gözlenenler, düşünme ve zekâ gibi dolaylı ölçülenler, yüzün kızarması gibi psikofizyolojik tepkiler olarak üçe ayrılır.
- Zihinsel süreç: Algı, bellek, düşünce ve duygu gibi bilişsel ve duyuşsal süreçlerdir.
- Pozitif bilim: Deney ve gözlemle elde edilmiş düzenli bilgiler bütünüdür; psikoloji de ölçülebilen olgularla ilgilendiği için pozitif bilimdir.
- Ruh kavramı: “Ruh ölümsüz müdür?” gibi sorular psikolojinin değil, felsefe ve ilahiyatın (teoloji) konusudur.
- Davranışın nedeni: İnsan davranışının tek bir nedeni yoktur; bazı nedenler bilinçsizdir. Tek nedene bağlamak yanlış yorumlara götürür.
Unutma: Psikoloji yalnız gözle görülen hareketleri değil, dolaylı yoldan ölçülebilen duygu ve düşünceleri de davranış sayar.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Tanımı dört parçaya böl: organizma, davranış, zihinsel süreç, pozitif bilim.
- Her parça için kendi hayatından bir örnek yaz (koşmak, hayal kurmak, heyecanlanınca kalbin hızlanması).
- Psikolojinin hangi soruları sormadığını ayır: “ruh ölümsüz mü?” sorusu felsefeye aittir.
Günlük hayattan: Sınavdan önce ellerinin terlemesi, kalbinin hızlanması da bir davranıştır. Bu bir psikofizyolojik tepkidir ve cihazlarla ölçülebilir.
Sık yapılan hata: Psikolojiyi “ruhu inceleyen bilim” sanmak. Sözcüğün kökü öyle olsa da bugünkü psikoloji gözlenebilen ve ölçülebilen davranışları inceler.
İpucu: Bir olayın psikolojinin konusu olup olmadığını “Gözlenebilir ya da ölçülebilir mi?” sorusuyla sına.
Derinleş
Kitaptaki Bahadır örneğini oku: 21 yaşında, arkadaşlarına uyum sağlayamayan ve soğukluğunu “güç” sayan bir genç. Davranışlarına dair üç farklı açıklama yaz (aile ilgisi, kişilik, çevre gibi). Düşün: Bir insanın davranışını tek bir nedene bağlamak neden yanıltıcı olabilir?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Psikoloji kelimesi eski Yunancada hangi anlamlara gelen iki sözcükten oluşur?
- A) Zihin ve beden
- B) Davranış ve toplum
- C) Akıl ve duygu
- D) Ruh ve bilgi
- E) Doğa ve insan
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ruh ve bilgi
Psikoloji, "ruh" anlamındaki psyche ile "bilgi" anlamındaki logos sözcüklerinden oluşur; sözcük karşılığı "ruh bilgisi"dir.
Kolay
2Ders kitabında psikolojinin günümüzdeki tanımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsan ruhunun var olup olmadığını ve ölümsüz olup olmadığını araştıran felsefe dalı
- B) Organizmanın davranışlarını ve altındaki zihinsel süreçleri inceleyen pozitif bilim
- C) Yalnız ruhsal hastalıkların ilaçla tedavisini konu edinen bir tıp dalı
- D) Toplumların yapısını ve kurumlarını inceleyen bir sosyal bilim dalı
- E) Yalnız gözle görülebilen hareketleri kaydeden bir gözlem yöntemi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Organizmanın davranışlarını ve altındaki zihinsel süreçleri inceleyen pozitif bilim
Kitapta psikoloji "organizmanın davranışlarını ve bu davranışların altında yatan zihinsel süreçleri inceleyen pozitif bir bilim dalı" olarak tanımlanır.
Kolay
3Ders kitabına göre "Ruh var mıdır?", "Ruh ölümsüz müdür?" gibi sorular hangi alanların konusudur?
- A) Felsefe ve ilahiyat
- B) Psikoloji ve sosyoloji
- C) Biyoloji ve kimya
- D) Tıp ve psikiyatri
- E) Fizik ve astronomi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Felsefe ve ilahiyat
Kitapta ruh kavramının bilimi değil ilahiyat (teoloji) ve felsefeyi ilgilendirdiği, psikolojinin bu sorulara cevap aramadığı belirtilir.
Kolay
4Ders kitabına göre psikoloji organizmalardan hangileriyle ilgilenir?
- A) Yalnız insanla
- B) İnsan, hayvan ve bitkiyle
- C) Yalnız hayvanla
- D) İnsan ve hayvanla
- E) Hayvan ve bitkiyle
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İnsan ve hayvanla
Bitkilerde duygu ve düşünceye dayalı davranışlar bulunmadığı için psikoloji insan ve hayvanla ilgilenir.
Kolay
5Ders kitabında "iç ya da dış uyarıcılara karşı organizmanın yaptığı gözlenebilen ve ölçülebilen tepkiler" diye tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zihinsel süreç
- B) Organizma
- C) Davranış
- D) Pozitif bilim
- E) Duyum eşiği
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Davranış
Bu tanım davranışa aittir. Kitaba göre organizmadaki içsel olaylar da davranış kabul edilir.
Kolay
6Ders kitabına göre algı, bellek, düşünce ve duygu gibi duyuşsal ve bilişsel süreçler hangi kavramla ifade edilir?
- A) Psikofizyolojik tepki
- B) Doğrudan gözlenen davranış
- C) Zihinsel süreç
- D) Organizma
- E) Refleks
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Zihinsel süreç
Algı, bellek, düşünce ve duygu gibi süreçler zihinsel süreçlerdir; psikoloji bunları inceleyerek zihnin nasıl işlediğini anlamaya çalışır.
Kolay
7Sınıfta sözlü sınava kaldırılan Deniz'in yüzü kızarıyor ve elleri terliyor. Ders kitabındaki sınıflamaya göre Deniz'deki bu değişimler hangi davranış grubuna girer?
- A) Dıştan doğrudan gözlenen davranışlar
- B) Ölçülemeyen içsel olaylar
- C) Refleks dışı zihinsel etkinlikler
- D) Psikofizyolojik tepkiler
- E) Psikolojinin dışında kalan olaylar
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Psikofizyolojik tepkiler
Kitapta kasların gerginleşmesi ve utanınca yüzün kızarması psikofizyolojik tepkilere örnek verilir.
Kolay
8Ders kitabına göre psikolojinin pozitif bir bilim sayılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ruhun ölümsüzlüğü konusunda kesin cevaplar vermesi
- B) Yalnız kişisel deneyimlere ve sezgilere dayanması
- C) İnsan davranışlarını tek bir nedene bağlaması
- D) Konularını yalnız akıl yürütme yoluyla incelemesi
- E) Gözlenebilen ve ölçülebilen olgularla ilgilenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gözlenebilen ve ölçülebilen olgularla ilgilenmesi
Pozitif bilim deney ve gözlemle elde edilmiş sistemli bilgiler bütünüdür; psikoloji de gözlenebilen ve ölçülebilen olgularla ilgilendiği için pozitif bilimdir.
Orta
9Ders kitabına göre psikoloji bazı araştırmaları hayvanlar üzerinde yapar. Bunun gerekçelerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsanda yapılamayacak deneylerin hayvanlarda yapılabilmesi
- B) Hayvan davranışlarının insanınkiyle tamamen aynı olması
- C) Hayvanların duygu ve düşünceye hiç sahip olmaması
- D) İnsan davranışlarının bilimsel olarak incelenememesi
- E) Hayvanlarla yapılan deneylerin hiçbir kurala bağlı olmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İnsanda yapılamayacak deneylerin hayvanlarda yapılabilmesi
Kitapta insanlar üzerinde yapılması olanaksız ya da uygun görülmeyen deneylerin hayvanlarda yapılabildiği ve kısa ömürlü hayvanların bütün yaşam aşamalarının izlenebildiği belirtilir.
Orta
10Bir psikolog, ömrü birkaç yıl olan bir hayvan türünü doğumundan ölümüne kadar izleyerek gelişim aşamalarını kaydediyor. Ders kitabına göre bu çalışmanın insanı anlamaya katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İnsan gelişiminin hayvanlarla birebir aynı olduğunun ispatlanması
- B) İnsanlar üzerinde araştırma yapma gereğinin tamamen ortadan kalkması
- C) Hayvanların düşünme biçiminin insanlara doğrudan aktarılması
- D) Gelişimin yalnız kalıtımla belirlendiğinin kanıtlanması
- E) Kısa bir sürede bütün yaşam aşamalarına dair ipuçları elde edilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kısa bir sürede bütün yaşam aşamalarına dair ipuçları elde edilmesi
Kitaba göre bazı hayvanların ömrü insana göre çok kısa olduğundan doğumdan ölüme aşamaları incelenip insan davranışlarını anlamaya yarayacak ipuçları elde edilir.
Orta
11Aşağıdakilerden hangisi ders kitabına göre "dıştan doğrudan gözlenemeyen ancak herhangi bir yolla ölçülebilen" davranışlara örnektir?
- A) Bir çocuğun koşması
- B) Bir kişinin konuşması
- C) Bir yolcunun oturması
- D) Bir öğrencinin zekâsı
- E) Bir sporcunun zıplaması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir öğrencinin zekâsı
Kitapta duygular, düşünme, hayal kurma ve zekâ dıştan doğrudan gözlenemeyen ama ölçülebilen zihinsel etkinliklere örnek verilir. Öteki şıklar dıştan doğrudan gözlenebilen davranışlardır.
Orta
12Ders kitabındaki örnekte Bahadır'ın arkadaşlarına kaba davranması gözlenebilen bir olgudur; başkalarını küçük görmesi ve kendini aşırı beğenmesi ise gözle görülmez. Kitaba göre bu ikinci grup olgular için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Psikolojinin konusu dışında kalır ve hiç incelenemez.
- B) Yalnız felsefenin yöntemleriyle açıklanabilir.
- C) Doğrudan gözlenen davranışlarla tamamen aynı biçimde kaydedilir.
- D) Yalnız kişinin kendi beyanıyla kesin olarak belirlenir.
- E) Dolaylı olarak gözlenip davranışa yansımalarıyla ölçülebilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Dolaylı olarak gözlenip davranışa yansımalarıyla ölçülebilir.
Kitapta başkalarını küçük görme ve kendini aşırı beğenme gibi olguların gözle görülmediği ancak dolaylı olarak gözlemlenebildiği ve davranışlara yansımalarıyla ölçülebildiği belirtilir.
Orta
13Ders kitabındaki örnekte Bahadır'ın uyumsuz davranışlarına şu açıklamalar getirilir: sinirli bir kişiliğe sahip olması, anne babanın ilgide aşırıya kaçması, arkadaşlarının tutumları ya da ailede rol model olması. Bu örnekten ulaşılan sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir davranışın birden fazla açıklaması aynı anda doğru olabilir.
- B) Davranışın gerçek nedeni her zaman aile tutumudur.
- C) Bahadır'ın davranışının tek ve kesin bir nedeni vardır.
- D) Davranışlar yalnız kişilik özellikleriyle açıklanmalı, çevre dikkate alınmamalıdır.
- E) Uyumsuz davranışların nedeni bilimsel olarak bulunamaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir davranışın birden fazla açıklaması aynı anda doğru olabilir.
Kitapta Bahadır'ın davranışının tek bir açıklaması olmayabileceği, hatta birden fazla açıklamanın aynı anda doğru olabileceği çıkarımına ulaşılır.
Orta
14Ders kitabına göre psikoloji her bilim gibi gözlenebilen olayları ele alır, sınıflandırır ve bu olaylar arasında neyi bulmaya çalışır?
- A) Değişmeyen ilişkileri
- B) Ruhun kaynağını
- C) Kişisel inançları
- D) Tarihsel olayları
- E) Toplumsal kuralları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Değişmeyen ilişkileri
Kitapta psikolojinin her bilim gibi gözlenebilen olayları ele aldığı, sınıflandırdığı ve aralarındaki değişmeyen ilişkileri bulmaya çalıştığı belirtilir.
Orta
15Psikoloji sözcüğünün karşılığı "ruh bilgisi" olsa da ders kitabı bunun psikolojinin ruhu incelediği anlamına gelmediğini vurgular. Bu vurgunun gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Psikolojinin ruhun var olduğunu kesin olarak kanıtlamış olması
- B) Ruh kavramının yalnız hayvanlarda incelenebilmesi
- C) Ruh kavramının felsefe ve ilahiyatın konusu olması
- D) Psikolojinin Aristo'dan beri hiç değişmemiş olması
- E) Ruh kavramının yalnız tıbbın ilgi alanında bulunması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ruh kavramının felsefe ve ilahiyatın konusu olması
Ruh kavramı ilahiyat ve felsefeyi ilgilendirir; psikoloji ise gözlenebilen olayları inceler. Sözcüğün kökeni konusunu belirlemez.
Orta
16Ders kitabına göre psikolojinin bitkileri inceleme alanına almamasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bitkilerin canlı organizma sayılmaması
- B) Bitkilerin deneylerde kullanılmasının yasak olması
- C) Bitkilerin yalnız fizik biliminin konusu olması
- D) Bitkilerin ömrünün laboratuvarda incelenemeyecek kadar uzun olması
- E) Bitkilerde duygu ve düşünceye dayalı davranışların bulunmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bitkilerde duygu ve düşünceye dayalı davranışların bulunmaması
Kitapta her canlının bir organizma olduğu, ancak bitkilerde duygu ve düşünceye dayalı davranış bulunmadığı için psikolojinin insan ve hayvanla ilgilendiği belirtilir.
Zor
17Bir araştırmacı, sınav kaygısı yaşayan öğrencilerde üç tür veri topluyor: I. Sınav sırasında kalem kemirme ve sık sık saate bakma II. Bir ölçekle belirlenen kaygı puanı III. Sınav öncesinde ölçülen kalp atış hızı Ders kitabındaki davranış sınıflamasına göre bu veriler sırasıyla hangi gruplara girer?
- A) Psikofizyolojik; doğrudan gözlenen; dolaylı ölçülen
- B) Dolaylı ölçülen; psikofizyolojik; doğrudan gözlenen
- C) Doğrudan gözlenen; dolaylı ölçülen; psikofizyolojik
- D) Doğrudan gözlenen; psikofizyolojik; dolaylı ölçülen
- E) Dolaylı ölçülen; doğrudan gözlenen; psikofizyolojik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Doğrudan gözlenen; dolaylı ölçülen; psikofizyolojik
Kalem kemirme dıştan doğrudan gözlenir; kaygı puanı doğrudan gözlenemeyen ama ölçekle ölçülen bir içsel durumdur; kalp atış hızı bedensel, yani psikofizyolojik bir tepkidir.
Zor
18Bir öğrenci "Psikoloji yalnız insanların gözle görülen davranışlarını inceler; duygular ve düşünceler gözle görülemediği için psikolojinin konusu değildir." diyor. Ders kitabındaki bilgiler dikkate alındığında bu görüş en doğru biçimde nasıl değerlendirilir?
- A) Doğrudur; psikoloji yalnız doğrudan gözlenebilen olaylarla ilgilenir.
- B) Hatalıdır; dolaylı olarak ölçülebilen duygu ve düşünceler de davranış sayılır.
- C) Hatalıdır; psikoloji yalnız duygu ve düşünceleri inceler, hareketleri incelemez.
- D) Doğrudur; duygular ve düşünceler yalnız felsefenin konusudur.
- E) Hatalıdır; psikoloji ruhun ölümsüzlüğünü de araştırır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Hatalıdır; dolaylı olarak ölçülebilen duygu ve düşünceler de davranış sayılır.
Kitaba göre psikoloji konuşmak, hareket etmek gibi görülebilir davranışların yanında duygu, algı, tutum gibi soyut ama dolaylı olarak ölçülebilen davranışları da inceler.
Zor
19Ders kitabında "İnsan davranışlarının asla tek bir sebebi yoktur ve bunların bazıları bilinçsizdir." denilmektedir. Bu ifadeyi dikkate alan bir psikoloğun, okulda sürekli kavga eden bir öğrenciyle ilgili yapacağı en uygun yorum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öğrencinin yalnız kötü niyetli olduğunu düşünüp nedenleri araştırmaz.
- B) Kavganın nedenlerini aile, arkadaş çevresi ve kişilik gibi birçok etkende arar.
- C) Davranışı öğrencinin bilinçli olarak seçtiği tek bir nedene bağlar.
- D) Davranışın nedenini yalnız öğrencinin kendi anlattıklarına dayandırıp başka kaynağa bakmaz.
- E) Kavganın nedeninin kesinlikle aile olduğunu ilk görüşmede ilan eder.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kavganın nedenlerini aile, arkadaş çevresi ve kişilik gibi birçok etkende arar.
Davranışın birden fazla nedeni olabileceği ve bazı nedenlerin bilinçsiz olduğu kabul edildiğinde psikolog tek nedene bağlamaz, birçok etkeni birlikte araştırır.
Zor
20Ders kitabına göre davranış, "iç ya da dış uyarıcılara karşı organizmanın gözlenebilen ve ölçülebilen tepkisi"dir ve organizmadaki içsel olaylar da davranış kabul edilir. Buna göre aşağıdaki durumlardan hangisi psikolojinin davranış tanımının kapsamı dışında kalır?
- A) Bir öğrencinin problem çözerken düşünmesi
- B) Bir taşın yokuştan aşağı yuvarlanması
- C) Bir köpeğin sahibini görünce kuyruk sallaması
- D) Bir bebeğin yüksek sesle irkilmesi
- E) Bir kişinin üzgün haberle ağlaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bir taşın yokuştan aşağı yuvarlanması
Davranış bir organizmanın uyarıcıya verdiği tepkidir. Taş bir organizma değildir; yuvarlanması psikolojinin davranış tanımına girmez. Düşünme gibi içsel olaylar da davranış kabul edilir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.