12. Sınıf Sanat Tarihi · Türk ve İslam Mimarisi
Türk-İslam Mimarisinde Etkili Olan Mimarlar
- Mimar Sinan
- Mimar Kemaleddin
- Vedat Tek
- Birinci Ulusal Mimarlık Akımı
- İkinci Ulusal Mimarlık Akımı
- Anıtkabir
Türk mimarisine yön veren mimarlar ve eserleri nelerdir?
Türk-İslam mimarisine yön veren mimarların başında Mimar Sinan gelir; onu Cumhuriyet'in ilk dönemine uzanan ulusal mimarlık akımlarının mimarları izler. Koca Mimar Sinan Ağa olarak bilinen Sinan, Kanuni, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde mimarbaşı olarak çalışmıştır ve 350'yi aşkın eseri vardır. Birinci Ulusal Mimarlık Akımı, 20. yüzyılın başında Osmanlı-Türk mimarisinin kubbe, kemer ve çini gibi öğelerini yeni yapılarda kullanan akımdır. Akımın önde gelen adı Mimar Kemaleddin'in eserleri arasında Laleli'deki Tayyare Apartmanları ve Filibe Gar Binası vardır. Akımın öncülerinden Vedat Tek, Sirkeci Büyük Postanesi'ni, Ankara'daki İkinci Meclis Binası'nı ve Ankara Palas'ı yapmıştır. İkinci Ulusal Mimarlık Akımı 1940-1950'li yılları kapsar; anıtsal ve sade bir yapı dili kullanır. Anıtkabir için 1941'de açılan uluslararası yarışmayı Emin Onat ile Orhan Arda'nın projesi kazanmış, yapım 1944-1953 yılları arasında sürmüştür. Anıtkabir Anadolu ve Türk mimarisi öğelerini yansıtır.
Türk-İslam Mimarisinde Etkili Olan Mimarlar: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, Mimar Sinan'dan Cumhuriyet'in ilk dönemine kadar Türk mimarisine yön veren mimarları ve eserlerini tanıtıyor. Son dönemde ulusal mimarlık akımları Türk mimarisinin özelliklerini yeniden öne çıkardı.
- Mimar Sinan (1489?-1588): Koca Mimar Sinan Ağa olarak bilinir. Kanuni, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde mimarbaşı olarak çalıştı; 350'yi aşkın eseri vardır.
- Birinci Ulusal Mimarlık Akımı: 20. yüzyılın başında Osmanlı-Türk mimarisinin kubbe, kemer ve çini gibi öğelerini yeni yapılarda kullanan akım.
- Mimar Kemaleddin (1870-1927): Akımın önde gelen adıdır. Laleli'deki Tayyare Apartmanları ve Filibe Gar Binası eserleri arasındadır.
- Vedat Tek (1873-1942): Akımın öncülerindendir. Sirkeci Büyük Postanesi, Ankara'daki İkinci Meclis Binası ve Ankara Palas onun eserleridir.
- İkinci Ulusal Mimarlık Akımı: 1940-1950'li yılları kapsar; anıtsal ve sade bir yapı dili kullanır.
- Anıtkabir: 1941'deki uluslararası yarışmayı Emin Onat ile Orhan Arda'nın projesi kazandı. Yapım 1944-1953 yılları arasında sürdü; Anadolu ve Türk mimarisi öğelerini yansıtır.
Unutma: Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nı Kemaleddin ve Vedat Tek ile, İkinci Ulusal Mimarlık Akımı'nı Anıtkabir ile hatırla.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Dört mimarı (Sinan, Kemaleddin, Vedat Tek, Emin Onat-Orhan Arda) yaşadıkları dönemle sırala.
- Her mimara bir eser eşleştir.
- Birinci ve İkinci Ulusal Mimarlık akımlarının hangi yıllarda görüldüğünü yaz.
Günlük hayattan: Ankara'da Ulus'taki İkinci Meclis Binası ya da İstanbul'daki Sirkeci Postanesi önünden geçersen, kemerli pencereler ve çinili süslemelerle yeni bir binada eski Türk mimarisinin izlerini görürsün.
Sık yapılan hata: Anıtkabir'i tek bir mimarın eseri sanmak. Proje Emin Onat ile Orhan Arda'nın ortak çalışmasıdır.
İpucu: "Vedat Tek = Postane ve Meclis, Kemaleddin = Tayyare Apartmanları" eşleştirmesini kartlara yazarak çalış.
Derinleş
Kitaptaki Anıtkabir bilgisini oku ve yapının yarışmadan bitişe kadar geçen süreyi bir zaman çizelgesinde göster. Düşün: Genç Cumhuriyet'in en önemli anıtı için neden uluslararası bir yarışma açılmış olabilir?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öğrenci, 20. yüzyılın başında yapılmış bir binada sivri kemerler, kubbeli köşe kuleleri ve çini panolar görüyor. Rehber, yapının Osmanlı-Türk mimarisinin öğelerini yeni yapılarda yaşatan bir akıma ait olduğunu söylüyor. Rehberin sözünü ettiği akım hangisidir?
- A) İkinci Ulusal Mimarlık Akımı
- B) Klasik Dönem Osmanlı Mimarisi
- C) Lale Devri Osmanlı Mimarisi
- D) Birinci Ulusal Mimarlık Akımı
- E) Anadolu Selçuklu Mimarisi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Birinci Ulusal Mimarlık Akımı
Kubbe, kemer ve çini gibi Osmanlı-Türk öğelerini 20. yüzyıl başında yeni yapılarda kullanan akım Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'dır. İkinci Ulusal Mimarlık Akımı 1940-1950'li yılları kapsar.
Kolay
2Bir gezi programında Laleli'deki Tayyare Apartmanları ile Filibe Gar Binası aynı mimarın eserleri olarak tanıtılıyor. Bu mimarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Anıtkabir projesini Orhan Arda ile birlikte çizmiştir.
- B) Kanuni döneminde mimarbaşı olarak görev yapmıştır.
- C) İkinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın kurucuları arasında sayılır.
- D) Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın önde gelen adlarındandır.
- E) Sirkeci Büyük Postanesi'ni tasarlayan mimardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın önde gelen adlarındandır.
Tayyare Apartmanları ve Filibe Gar Binası Mimar Kemaleddin'in eserleridir; o, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın önde gelen adlarındandır. Sirkeci Büyük Postanesi Vedat Tek'in, Anıtkabir Emin Onat ile Orhan Arda'nın eseridir.
Kolay
3Ankara'daki Anıtkabir'i gezen bir öğrenci, yapının tanıtım panosundaki bilgileri not alıyor. Aşağıdakilerden hangisi Anıtkabir hakkında doğru bir bilgidir?
- A) Mimar Kemaleddin'in son eseri olarak bilinir.
- B) Anadolu ve Türk mimarisi öğelerini yansıtır.
- C) Yapımı 1941 yılında tamamlanmıştır.
- D) Vedat Tek'in Ankara'daki eserleri arasındadır.
- E) Planı doğrudan Mimar Sinan'ın çizimlerinden alınmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anadolu ve Türk mimarisi öğelerini yansıtır.
Anıtkabir, Anadolu ve Türk mimarisi öğelerini yansıtır. 1941 yarışmanın açıldığı yıldır, yapım 1944-1953 arasında sürmüştür; proje Emin Onat ile Orhan Arda'nındır.
Kolay
4Bir öğrenci, Vedat Tek'in eserlerini gösteren bir liste hazırlıyor. Öğrencinin bu listeye aşağıdakilerden hangisini eklemesi doğru olur?
- A) Sirkeci'deki Büyük Postane
- B) Laleli'deki Tayyare Apartmanları
- C) Filibe Gar Binası
- D) Süleymaniye Camii
- E) Ankara'daki Anıtkabir
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sirkeci'deki Büyük Postane
Sirkeci Büyük Postanesi Vedat Tek'in eseridir. Tayyare Apartmanları ve Filibe Gar Binası Mimar Kemaleddin'in, Süleymaniye Camii Mimar Sinan'ın, Anıtkabir ise Emin Onat ile Orhan Arda'nın eseridir.
Kolay
5Bir mimarlık tarihçisi, 1940-1950'li yılları kapsayan bir dönemin yapıları için "anıtsal ve sade bir yapı dili" ifadesini kullanıyor. Tarihçinin anlattığı dönem için en uygun örnek aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ankara'daki Anıtkabir
- B) İstanbul'daki Süleymaniye Camii
- C) Laleli'deki Tayyare Apartmanları
- D) Sirkeci Büyük Postanesi
- E) Ankara İkinci Meclis Binası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ankara'daki Anıtkabir
1940-1950'li yılları kapsayan İkinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın en önemli yapısı Anıtkabir'dir. Tayyare Apartmanları, Sirkeci Büyük Postanesi ve İkinci Meclis Binası Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'na aittir.
Kolay
6Bir sergi panosunda "Koca Mimar Sinan Ağa" olarak da bilinen mimarın üç padişah döneminde mimarbaşı olarak çalıştığı yazıyor. Bu padişahlar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Fatih Sultan Mehmet, II. Bayezit, I. Selim
- B) Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim, III. Murat
- C) II. Selim, III. Murat, III. Ahmet
- D) I. Selim, Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim
- E) I. Ahmet, II. Osman, IV. Murat
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim, III. Murat
Mimar Sinan; Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde mimarbaşı olarak görev yapmıştır. Öteki seçeneklerde bu dönemin dışındaki padişahlar vardır.
Kolay
7Bir gezi sırasında öğrenciler eski bir caminin duvarına oturtulmuş, küçük bir köşk maketini andıran yapılar görüyor. Rehber, bunların kuşların barınması için yapıldığını anlatıyor. Kitaptaki okuma parçasına göre bu kuş evleri en çok neyin estetik ifadesidir?
- A) Yapının yapım yılını gösteren kitabenin
- B) Mimarın imzası yerine geçen süslemenin
- C) Osmanlı toplumundaki hayvan sevgisinin
- D) Caminin ses düzenini sağlayan öğelerin
- E) Yapıyı rüzgârdan koruyan bölümlerin
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Osmanlı toplumundaki hayvan sevgisinin
Okuma parçasına göre yapıların duvarlarına oturtulan maket görünümlü kuş evleri, Osmanlı toplumundaki hayvan sevgisinin estetik ifadesidir.
Kolay
8Halk arasında bir kuş için "Hacca giderken camileri ziyaret eder, oradan dönerken de Kâbe'yi tavaf eder" rivayeti dolaşır. Kitaptaki okuma parçasına göre bu rivayet, "kuşların şeyhi" sayılan hangi kuş için anlatılır?
- A) Güvercin
- B) Kartal
- C) Leylek
- D) Serçe
- E) Kırlangıç
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Leylek
Okuma parçasında kuşların şeyhi sayılan leylek için bu rivayetin dolaştığı belirtilir. Güvercin ise barış ve kardeşliğin sembolü olarak anılır.
Orta
9Anıtkabir'in tarihçesini anlatan bir broşür hazırlanıyor. Broşürde yer alacak aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
- A) Proje, Emin Onat ile Orhan Arda'nın ortak çalışmasıdır.
- B) Proje, Mimar Kemaleddin'in yarışmaya sunduğu çalışmadır.
- C) Yapım, yarışmanın açıldığı yıl içinde tamamlanmıştır.
- D) Proje, yarışma açılmadan Vedat Tek'e verilmiştir.
- E) Yapım 1953'te başlayıp 1960'larda bitmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Proje, Emin Onat ile Orhan Arda'nın ortak çalışmasıdır.
1941'de açılan uluslararası yarışmada Emin Onat ile Orhan Arda'nın ortak projesi birinci seçilmiş, yapım 1944-1953 arasında sürmüştür. Kemaleddin 1927'de ölmüştür.
Orta
10Bir öğrenci aşağıdaki yapıları yapıldıkları döneme göre eskiden yeniye sıralamak istiyor: I. Süleymaniye Camii II. Anıtkabir III. Sirkeci Büyük Postanesi Öğrencinin yapması gereken doğru sıralama hangisidir?
- A) III, I, II
- B) I, III, II
- C) I, II, III
- D) II, III, I
- E) III, II, I
Cevabı göster
Doğru cevap: B) I, III, II
Süleymaniye Camii Mimar Sinan'ın (16. yüzyıl), Sirkeci Büyük Postanesi Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'ndan Vedat Tek'in (20. yüzyıl başı), Anıtkabir ise 1944-1953 arasında yapılmış İkinci Ulusal Mimarlık Akımı yapısıdır.
Orta
11Bir öğrenci Birinci ve İkinci Ulusal Mimarlık akımlarını karşılaştırıyor. Öğrencinin ulaştığı aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
- A) Birincisi 1940'larda, ikincisi 20. yüzyıl başında doğar.
- B) İki akımın da en önemli yapısı Anıtkabir'dir.
- C) Birinci akımın öncüleri Emin Onat ile Orhan Arda'dır.
- D) İki akım da Türk mimari öğelerini yeni yapılarda yaşatır.
- E) İkinci akım, Kemaleddin ile Vedat Tek'in akımıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İki akım da Türk mimari öğelerini yeni yapılarda yaşatır.
Birinci akım Osmanlı-Türk mimarisinin kubbe, kemer, çini gibi öğelerini; İkinci akımın en önemli yapısı Anıtkabir de Anadolu ve Türk mimarisi öğelerini yansıtır. Kemaleddin ve Vedat Tek Birinci akımın adlarıdır.
Orta
12Bir öğrenci, Vedat Tek'in hem İstanbul'da hem Ankara'da eser verdiğini göstermek istiyor. Öğrencinin örnek göstermesi gereken eser ikilisi hangisidir?
- A) Sirkeci Büyük Postanesi ve İkinci Meclis Binası
- B) Tayyare Apartmanları ve Filibe Gar Binası
- C) Süleymaniye Camii ve Anıtkabir
- D) Haydarpaşa İskelesi ve Filibe Gar Binası
- E) Cemil Topuzlu Köşkü ve Tayyare Apartmanları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sirkeci Büyük Postanesi ve İkinci Meclis Binası
Sirkeci Büyük Postanesi İstanbul'da, İkinci Meclis Binası Ankara'dadır ve ikisi de Vedat Tek'in eseridir. Filibe Gar Binası ve Tayyare Apartmanları Kemaleddin'e aittir.
Orta
13Bir kitapta Mimar Sinan'ın yaşam yılları "1489?-1588" biçiminde verilmiştir. Doğum yılının yanındaki soru işareti en çok neyi gösterir?
- A) Mimarın o yıl mimarbaşı olduğunu
- B) Ölüm yılının tartışmalı olduğunu
- C) Mimarın o yıl ilk eserini yaptığını
- D) Bu yılın başka bir takvimle verildiğini
- E) Doğum yılının kesin olarak bilinmediğini
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Doğum yılının kesin olarak bilinmediğini
Tarihin yanına konan soru işareti, o tarihin kesin olmadığını gösterir; burada belirsiz olan doğum yılıdır. Ölüm yılı (1588) soru işaretsiz verilmiştir.
Orta
14Kitaptaki okuma parçasında, Hz. Muhammed (SAV) Sevr Dağı'ndaki mağarada saklanırken girişteki ağaca konan bir çift güvercinin yuva yapıp yumurtladığına dair yaygın bir inançtan söz edilir. Okuma parçasına göre bu inanç, halkın hangi davranışıyla ilişkilendirilir?
- A) Güvercinlerin Kaf Dağı'nda yaşadığına inanılmasıyla
- B) Kuş evlerinin yalnız saraylara yapılmasıyla
- C) Güvercinlerin hacca giderken camilere uğramasıyla
- D) Kuşların yapı kitabelerine ve kapı süslerine işlenmesiyle
- E) Güvercinlerin dinî yapılarda barınmasına yardım edilmesiyle
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Güvercinlerin dinî yapılarda barınmasına yardım edilmesiyle
Okuma parçasına göre güvercinlerin Peygamberimizin kurtarıcısı olduğu inancı nedeniyle dinî yapılarda yuva kurmalarına ve barınmalarına halk yardım etmiştir. Hacca giderken camilere uğrama rivayeti leylek içindir.
Orta
15Mimar Kemaleddin 1870-1927 yılları arasında yaşamıştır. Anıtkabir için uluslararası yarışma ise 1941'de açılmıştır. Bu iki bilgi birlikte düşünüldüğünde hangi sonuca ulaşılır?
- A) Kemaleddin Anıtkabir'in yapımını denetlemiştir.
- B) Anıtkabir Birinci Ulusal akımın ilk yapısıdır.
- C) Kemaleddin İkinci Ulusal akımın öncüsüdür.
- D) Yarışma, Kemaleddin'in ölümünden birkaç yıl önce açılmıştır.
- E) Kemaleddin'in Anıtkabir yarışmasına katılması mümkün değildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kemaleddin'in Anıtkabir yarışmasına katılması mümkün değildir.
Kemaleddin 1927'de öldüğü için 1941'de açılan yarışmaya katılamaz. Anıtkabir İkinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın yapısıdır; Kemaleddin ise Birinci akımın önde gelen adıdır.
Orta
16Laleli'deki Tayyare Apartmanları bir konut yapısıdır ve Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın örnekleri arasında sayılır. Bu akımın örnekleri arasında postane ve gar binaları da vardır. Bu bilgiler akımla ilgili hangi yargıyı destekler?
- A) Akım yalnız cami ve medrese yapılarıyla sınırlı kalmıştır.
- B) Akım, geleneksel öğeleri farklı yapı türlerinde kullanmıştır.
- C) Akım konut yapılarında süslemeyi tümüyle bırakmıştır.
- D) Akımın yapıları yalnız Ankara'da yükselmiştir.
- E) Akım 1940'lardan sonra ortaya çıkmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Akım, geleneksel öğeleri farklı yapı türlerinde kullanmıştır.
Konut, postane ve gar gibi farklı işlevli yapılarda Osmanlı-Türk mimari öğelerinin kullanılması, akımın geleneksel öğeleri dinî yapılarla sınırlamadığını gösterir.
Zor
17Bir öğrenci bir yapı hakkında şu notları alıyor: - Yapı 20. yüzyılın ilk çeyreğinde yapılmıştır. - Yapı İstanbul'dadır. - Mimarı Ankara'da İkinci Meclis Binası'nı da tasarlamıştır. - Mimarı Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın öncülerindendir. Bu notlar aşağıdaki yapılardan hangisine aittir?
- A) Filibe Gar Binası
- B) Anıtkabir
- C) Süleymaniye Camii
- D) Ankara Palas
- E) Sirkeci Büyük Postanesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sirkeci Büyük Postanesi
İkinci Meclis Binası'nın mimarı Vedat Tek'tir; onun İstanbul'daki eseri Sirkeci Büyük Postanesi'dir. Filibe Gar Binası Kemaleddin'in eseridir ve İstanbul'da değildir; Ankara Palas Ankara'dadır.
Zor
18Anıtkabir için açılan uluslararası yarışma 1941'de sonuçlanmış, yapım 1944-1953 yılları arasında sürmüştür. İkinci Ulusal Mimarlık Akımı 1940-1950'li yılları kapsar. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Yapım, yarışma açılmadan birkaç yıl önce başlamıştır.
- B) Yapım yirmi yılı aşan bir sürede bitmiştir.
- C) Yapım, akımın etkili olduğu yıllarda başlamıştır.
- D) Yapım, akım sona erdikten sonra başlamıştır.
- E) Yarışma ile yapım aynı yıl içinde bitmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yapım, akımın etkili olduğu yıllarda başlamıştır.
1944'te başlayan yapım, 1940-1950'li yılları kapsayan İkinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın dönemine denk gelir. Yapım yarışmadan üç yıl sonra başlamış ve dokuz yıl sürmüştür.
Zor
19Bir öğrenci "Ulusal mimarlık akımları, Mimar Sinan'ın yaptığı yapıların aynısını yeniden üretmiştir" diyor. Bu yargıyı çürütmek için kullanılabilecek en güçlü bilgi hangisidir?
- A) Mimar Sinan'ın 350'yi aşkın eseri olduğu bilinmektedir.
- B) Anıtkabir'in yapımı 1944 yılında başlamış ve 1953'te bitmiştir.
- C) Vedat Tek modern mimarinin ilk temsilcilerindendir.
- D) Akımlar geleneksel öğeleri yeni yapı türlerinde kullanmıştır.
- E) Mimar Sinan üç padişah döneminde mimarbaşı olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Akımlar geleneksel öğeleri yeni yapı türlerinde kullanmıştır.
Ulusal akımlar Osmanlı-Türk öğelerini postane, apartman ve gar gibi Sinan döneminde olmayan yapı türlerine uygulamıştır; bu, aynı yapıların tekrarlanmadığını gösterir. Öteki bilgiler doğrudur ama yargıyla ilgili değildir.
Zor
20Mimar Kemaleddin 1870-1927, Vedat Tek 1873-1942 yılları arasında yaşamıştır. Bu iki mimar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Vedat Tek, Kemaleddin'in ölümünden sonra doğmuştur.
- B) İkisi de İkinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın temsilcisidir.
- C) Aynı kuşaktandır ve aynı akımın önde gelen adlarındandır.
- D) İkisi de Mimar Sinan'ın yanında çırak olarak yetişmiştir.
- E) Kemaleddin, Anıtkabir'in tamamlandığını görmüştür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aynı kuşaktandır ve aynı akımın önde gelen adlarındandır.
Yaşam yılları birbirine yakın olan iki mimar da Birinci Ulusal Mimarlık Akımı'nın önde gelen adlarıdır. Kemaleddin 1927'de öldüğü için 1953'te tamamlanan Anıtkabir'i görmemiştir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.