8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar

Bağımsızlık Yolunda

samsun
amasya genelgesi
erzurum kongresi
sivas kongresi
temsil heyeti
amasya görüşmeleri
manda ve himaye
anadolu ajansı

Millî Mücadele'nin hazırlık döneminde hangi kongreler toplandı?

Millî Mücadele'nin hazırlık döneminde Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919) ve Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) toplandı; bu süreç Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışıyla başladı. Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıktı, ardından Havza'da genelge yayımladı. 22 Haziran 1919 tarihli Amasya Genelgesi, milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının kurtaracağını söyledi; millî egemenlik fikri ilk kez burada görüldü. Erzurum Kongresi bölgesel toplandı ama millî kararlar aldı ve manda ile himayeyi reddetti. Sivas Kongresi'nde cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi, manda kesin olarak reddedildi. Amasya Görüşmeleri'nde (20-22 Ekim 1919) İstanbul Hükûmeti Temsil Heyetini resmen tanıdı. 6 Nisan 1920'de Anadolu Ajansı kuruldu. Erzurum Kongresi toplanış şekliyle bölgesel, kararlarıyla millîdir; Sivas Kongresi ise her yönüyle millîdir.

Bağımsızlık Yolunda: konu anlatımı ve özeti

Mustafa Kemal, kurtuluşun İstanbul'dan değil Anadolu'dan başlayacağını gördü. Bu konu, Samsun'a çıkıştan Amasya Görüşmeleri'ne kadar Millî Mücadele'nin hazırlık dönemini anlatıyor.

Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı; ardından Havza'da genelge yayımladı.
Zaman çizelgesi: Samsun'a çıkıştan Anadolu Ajansı'nın kuruluşuna Millî Mücadele'nin hazırlık dönemi
Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir; milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. Millî egemenlik fikri ilk kez burada görüldü.
Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Bölgesel toplandı ama millî kararlar aldı; manda ve himaye reddedildi.
Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Millî nitelikteydi; cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi, manda kesin olarak reddedildi.
Ali Galip Olayı ile kongre engellenmek istendi; bu olay sonrası Damat Ferit Hükûmeti düştü.
Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükûmeti Temsil Heyetini resmen tanıdı.
Millî Mücadele'yi duyurmak için İrade-i Millîye ve Hâkimiyet-i Millîye gazeteleri çıkarıldı, 6 Nisan 1920'de Anadolu Ajansı kuruldu.

Unutma: Erzurum Kongresi toplanış şekliyle bölgesel, aldığı kararlar açısından millîdir; Sivas Kongresi ise her yönüyle millîdir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konuyu bir takvim gibi sırayla öğren; her durağın bir "ilk"i var.

19 Mayıs 1919, Samsun: Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak Anadolu'ya geçti.
22 Haziran 1919, Amasya Genelgesi: "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Millî egemenlik fikri ilk kez burada görüldü.
23 Temmuz–7 Ağustos 1919, Erzurum Kongresi: Toplanışı bölgesel, kararları millî; manda ve himaye reddedildi.
4–11 Eylül 1919, Sivas Kongresi: Her yönüyle millî; cemiyetler birleştirildi, manda kesin olarak reddedildi.
20–22 Ekim 1919, Amasya Görüşmeleri: İstanbul Hükûmeti Temsil Heyetini resmen tanıdı.

Günlük hayattan: Bir okul projesinde önce bir duyuru yaparsın (genelge), sonra küçük bir grupla planlarsın (bölgesel toplantı), en sonunda bütün okulu katarsın (genel toplantı). Millî Mücadele'nin hazırlığı da böyle genişledi.

Sık yapılan hata: "Erzurum Kongresi bölgesel olduğu için kararları da yalnızca doğuyu ilgilendiriyordu." Doğrusu: Katılım bölgeseldi, ama kararlar bütün vatan için alındı.

Derinleş

Amasya Genelgesi'ndeki "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." cümlesini bugünkü Türkçeyle yeniden yaz ve neden bir dönüm noktası sayıldığını açıkla. O dönemde telgrafın haberleşmedeki rolünü araştır: Kongre hazırlıkları ve Ali Galip Olayı sırasında haberler nasıl ulaştırıldı? Bugünün iletişim araçlarıyla karşılaştırıp hızlı haberleşmenin bir hareketi nasıl etkileyebileceğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

İTA.8.3.2Millî Mücadele’nin hazırlık sürecinde yapılan çalışmaların etkilerini değerlendirebilme
- b) Millî Mücadele’nin hazırlık sürecinde yapılan çalışmaları etkileri bakımından değerlendirir.
İTA.8.3.3Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmeleri neden ve sonuçlarıyla birlikte yorumlayabilme
- a) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini inceler.
- ç) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini ve sonuçlarını özetler.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bandırma Vapuru, Mustafa Kemal ve arkadaşlarını taşıyarak İstanbul'dan yola çıktı; Karadeniz kıyısı boyunca süren yolculuğun sonunda üç gün sonra Samsun'a ulaştı. Yola çıkıştan bir gün önce de Yunanlılar İzmir'i işgal etmişti. Mustafa Kemal'in Samsun'a çıktığı tarih hangisidir?
- A) 16 Mayıs 1919
- B) 15 Mayıs 1919
- C) 19 Mayıs 1919
- D) 22 Haziran 1919
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 19 Mayıs 1919
İzmir 15 Mayıs'ta işgal edilmiş, Mustafa Kemal bir gün sonra, 16 Mayıs'ta İstanbul'dan ayrılmış ve üç gün sonra, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmıştır. 16 Mayıs çekici bir seçenektir; ancak bu tarih Samsun'a varışın değil, İstanbul'dan yola çıkışın tarihidir.
Kolay
2Anlatılana göre Halide Edip ile Yunus Nadi, İstanbul'dan Ankara'ya giderken Geyve'de mola verdi ve kurulacak bir haber ajansının adını orada birlikte belirledi. Ajans, Büyük Millet Meclisinin açılışından yaklaşık iki hafta önce yayına başladı. Anadolu Ajansının kuruluş tarihi hangisidir?
- A) 6 Nisan 1920
- B) 23 Nisan 1920
- C) 4 Eylül 1919
- D) 16 Mart 1920
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 6 Nisan 1920
Anadolu Ajansı, Meclisin açılışından (23 Nisan 1920) önce, 6 Nisan 1920'de kurulmuştur. 23 Nisan 1920 çekici görünür; ancak bu, ajansın değil Büyük Millet Meclisinin açılış tarihidir.
Kolay
3Haziran 1919'da Amasya'da hazırlanıp yurdun dört bir yanına gönderilen bir bildiride vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğu belirtildi. Bildiride kurtuluşun bir padişahtan ya da yabancı bir devletten değil, milletin kendisinden beklenmesi gerektiği vurgulandı. Bu vurguyu yapan madde hangisidir?
- A) Manda ve himaye kabul olunamaz.
- B) Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
- C) Azınlıklara siyasi dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilemez.
- D) Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
Kurtuluşun milletin kendi kararlılığıyla sağlanacağını söyleyen madde, millî egemenlik düşüncesini yansıtan Amasya Genelgesi maddesidir. "Manda ve himaye kabul olunamaz." da yabancı devlet yardımını reddeder; ancak Erzurum ve Sivas kongrelerinin kararıdır ve kurtuluşun milletten bekleneceğini değil, yalnızca mandanın reddini dile getirir.
Kolay
4Sivas'taki kongrenin bitiminden birkaç gün sonra şehirde bir gazete yayımlanmaya başladı. Gazetenin amacı, kongre kararlarını ve Millî Mücadele'nin haberlerini halka duyurmaktı. Mustafa Kemal Ankara'ya geçtikten sonra ise orada başka bir gazete çıkarıldı. Sivas'ta çıkarılan bu gazete hangisidir?
- A) Hâkimiyet-i Millîye
- B) Takvim-i Vekayi
- C) Tercüman-ı Ahval
- D) İrade-i Millîye
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İrade-i Millîye
Millî Mücadele'nin ilk yayın organı İrade-i Millîye, Eylül 1919'da Sivas'ta çıkarılmıştır. Hâkimiyet-i Millîye de Millî Mücadele gazetesidir; ancak Ocak 1920'de Ankara'da yayımlanmaya başlamıştır.
Kolay
5Mustafa Kemal ve arkadaşları Samsun'a çıktıktan sonra hemen çalışmalara başladı. Mustafa Kemal'in Samsun'a çıktığı tarih aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 22 Haziran 1919
- B) 4 Eylül 1919
- C) 19 Mayıs 1919
- D) 23 Nisan 1920
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 19 Mayıs 1919
Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmıştır. 22 Haziran 1919 Amasya Genelgesi'nin, 4 Eylül 1919 Sivas Kongresi'nin tarihidir.
Kolay
6Ders kitabına göre Amasya Genelgesi'nin yayımlanması İngilizlerin tepkisini çekti. İngilizler, Mustafa Kemal'i İstanbul'a geri getirmek için hükûmete baskı yaptı. Mustafa Kemal İstanbul'a dönmeyince ne olmuştur?
- A) Harbiye Nazırı yapılmıştır.
- B) Paşa rütbesiyle ödüllendirilmiştir.
- C) Görevinden alınmıştır.
- D) Avrupa'ya elçi olarak gönderilmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Görevinden alınmıştır.
İstanbul'a dönmeyen Mustafa Kemal görevinden alınmıştır. Dönemin İçişleri Bakanı Ali Kemal Bey de bunu bir genelgeyle duyurmuştur.
Kolay
7Samsun ve çevresinde İngiliz desteğini alan Rumlar karışıklık çıkarıyordu. İngilizler bu durumu bahane ederek bölgeyi işgal etmekle tehdit edince Osmanlı yönetimi Mustafa Kemal'i bölgeye gönderdi. Mustafa Kemal hangi görevle Samsun'a gönderilmiştir?
- A) Sivas Valisi
- B) Harbiye Nazırı
- C) Temsil Heyeti Başkanı
- D) 9. Ordu Müfettişi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 9. Ordu Müfettişi
Mustafa Kemal, bölgede asayişi sağlamak üzere 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilmiştir. Temsil Heyeti Başkanlığına ise daha sonra, kongrelerde seçilmiştir.
Kolay
8Millî Mücadele'yi halka ve dünyaya duyurmak için 6 Nisan 1920'de bir haber kuruluşu kuruldu. Bu kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hâkimiyet-i Millîye
- B) Anadolu Ajansı
- C) İrade-i Millîye
- D) Millî Kongre Cemiyeti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anadolu Ajansı
6 Nisan 1920'de kurulan haber kuruluşu Anadolu Ajansı'dır. İrade-i Millîye ve Hâkimiyet-i Millîye ise bu dönemde çıkarılan gazetelerdir.
Kolay
9Ekim 1919'da Temsil Heyeti ile İstanbul Hükûmeti temsilcileri bir araya geldi. Bu görüşmelerle İstanbul Hükûmeti Temsil Heyetini resmen tanıdı. Bu görüşmeler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Amasya Görüşmeleri
- B) Erzurum Kongresi
- C) Sivas Kongresi
- D) Havza Görüşmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Amasya Görüşmeleri
20–22 Ekim 1919'da yapılan Amasya Görüşmeleri'nde İstanbul Hükûmeti Temsil Heyetini tanımıştır. Erzurum ve Sivas ise kongrelerdir, görüşme değildir.
Kolay
10Amasya Genelgesi'ne göre bütün yurttan temsilcilerin katılacağı bir kongre, Anadolu'nun her bakımdan en güvenli yeri sayılan bir şehirde toplanacaktı. Bu şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sivas
- B) Erzurum
- C) Samsun
- D) İstanbul
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sivas
Amasya Genelgesi'ne göre genel kongre, Anadolu'nun en emniyetli yeri olan Sivas'ta toplanacaktı. Erzurum'da ise doğu illeri için bir kongre toplanacaktı.
Kolay
11Ders kitabına göre Mustafa Kemal'in İstanbul ile Anadolu arasındaki haberleşmenin kesilmesini istemesi üzerine bir hükûmet istifa etti ve yeni hükûmeti Millî Mücadele'ye karşı ılımlı olan Ali Rıza Paşa kurdu. İstifa eden hükûmet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ahmet İzzet Paşa Hükûmeti
- B) Damat Ferit Paşa Hükûmeti
- C) Büyük Millet Meclisi Hükûmeti
- D) Mahmut Şevket Paşa Hükûmeti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Damat Ferit Paşa Hükûmeti
Haberleşmenin kesilmesi üzerine Damat Ferit Paşa Hükûmeti istifa etmiştir. Ahmet İzzet Paşa Hükûmeti ise Mondros'tan hemen sonra istifa etmişti.
Kolay
12Sivas Kongresi'nde yurdun farklı yerlerinde bölgesel olarak çalışan cemiyetler tek bir ad altında birleştirildi ve bu teşkilatı yönetmek için bir heyet seçildi. Bu heyetin adı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Temsil Heyeti
- B) Hareket Ordusu
- C) Düyun-u Umumiye
- D) Millî Kongre Cemiyeti
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Temsil Heyeti
Genel teşkilatı yönetmek ve kararları yürütmek için Temsil Heyeti seçilmiş, başına Mustafa Kemal getirilmiştir. Millî Kongre Cemiyeti ise İstanbul'da kurulan bir millî cemiyettir.
Kolay
13Samsun'da İngiliz askerleri bulunduğu için Mustafa Kemal daha rahat hareket edebilmek amacıyla başka bir yere geçti. Burada hem bir genelge yayımladı hem de İzmir'in işgalini protesto eden mitinge katıldı. Mustafa Kemal'in Samsun'dan sonra geçtiği yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Erzurum
- B) Sivas
- C) Ankara
- D) Havza
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Havza
Mustafa Kemal Samsun'dan Havza'ya geçmiş, burada genelge yayımlayıp mitinge katılmıştır. Erzurum ve Sivas'a ise daha sonra, kongreler için gitmiştir.
Kolay
14Ders kitabına göre bir bildiri Millî Mücadele'nin temel gerekçe, amaç ve yöntemini ilk olarak belirtmiştir. Bu bildiri Mustafa Kemal, Rauf Bey ve Ali Fuat Paşa tarafından hazırlanmıştır. Sözü edilen bildiri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Misakımillî
- B) Havza Genelgesi
- C) Erzurum Kongresi Kararları
- D) Amasya Genelgesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Amasya Genelgesi
Millî Mücadele'nin gerekçe, amaç ve yöntemini ilk kez belirten bildiri Amasya Genelgesi'dir. Misakımillî ise daha sonra Son Osmanlı Mebusan Meclisinde kabul edilmiştir.
Kolay
15Amasya Genelgesi'ne göre doğu illeri için ayrı bir kongre toplanacaktı. Bu kongrenin toplanmasında Kazım Karabekir ve Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin ısrarı etkili oldu. Bu kongre aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sivas Kongresi
- B) Erzurum Kongresi
- C) Alaşehir Kongresi
- D) Balıkesir Kongresi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Erzurum Kongresi
Doğu illeri için toplanan kongre Erzurum Kongresi'dir. Sivas Kongresi ise yurdun her yerinden temsilcilerin katıldığı millî bir kongredir.
Kolay
16Sivas Kongresi'nin başkanlığına yapılan seçimde bazı üyeler itiraz etse de bir kişi kongre başkanı seçildi. Sivas Kongresi'nin başkanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kazım Karabekir
- B) Rauf Bey
- C) Mustafa Kemal Paşa
- D) Ali Fuat Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mustafa Kemal Paşa
Yapılan seçimde Sivas Kongresi'nin başkanlığına Mustafa Kemal Paşa getirilmiştir. Kazım Karabekir, Erzurum Kongresi'nin toplanmasında ısrarcı olan komutandır.
Kolay
17Erzurum Kongresi'nde alınan kararlardan biri şöyledir: "Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet topyekûn kendisini savunacak ve direnecektir." Bu karar, Millî Mücadele'nin nasıl yürütüleceğine ilişkin aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Savunmanın yalnız doğu illeriyle sınırlı tutulacağını
- B) İşgallere karşı İstanbul Hükûmeti'nin ordusunun savaşacağını
- C) Mücadelenin bütün milletin katılımıyla yürütüleceğini
- D) Direniş için güçlü bir devletin yardımının bekleneceğini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mücadelenin bütün milletin katılımıyla yürütüleceğini
"Millet topyekûn kendisini savunacak" ifadesi, mücadelenin belli bir kesimle ya da bölgeyle sınırlı kalmayıp bütün milletin katılımıyla yürütüleceğini gösterir. Karar yalnız doğu illerini değil bütün milleti kapsar; savunma görevini İstanbul Hükûmeti'ne değil millete verir; yabancı bir devletin yardımını öngörmez, kongre manda ve himayeyi de reddetmiştir.
Kolay
18Mustafa Kemal, Amasya Genelgesi'ni Rauf Bey ve Ali Fuat Paşa ile birlikte hazırladı. Genelge için o sırada Erzurum'da bulunan Kazım Karabekir'in de telgrafla onayı alındı. Bu bilgi, Amasya Genelgesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Genelgenin, tek bir kişinin değil birden çok kişinin ortak kararı olduğunu
- B) Genelgenin, İstanbul Hükûmeti'nin isteği üzerine hazırlanıp yayımlandığını
- C) Genelgenin, yalnız doğu illerindeki halka duyurulduğunu
- D) Genelgenin, Erzurum Kongresi'nde alınan kararlara dayandığını
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Genelgenin, tek bir kişinin değil birden çok kişinin ortak kararı olduğunu
Genelgenin Rauf Bey ve Ali Fuat Paşa ile birlikte hazırlanması, Kazım Karabekir'in de onayının alınması, bu bildirinin tek kişinin değil birden çok kişinin ortak kararı olduğunu gösterir. Genelge İstanbul Hükûmeti'nin isteğiyle hazırlanmamış, tersine hükûmetin sorumluluğunu yerine getiremediğini belirtmiştir; bütün yurttaki sivil ve askerî yetkililere gönderilmiştir; Erzurum Kongresi ise genelgeden sonra toplanmıştır.
Orta
19Bu kongreye yalnızca doğu illerinden temsilciler katılmıştır. Ancak kongrede alınan "Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." ve "Manda ve himaye kabul edilemez." gibi kararlar bütün yurdu ilgilendirmektedir. Sözü edilen kongre hangisidir?
- A) Sivas Kongresi
- B) Balıkesir Kongresi
- C) Alaşehir Kongresi
- D) Erzurum Kongresi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Erzurum Kongresi
Erzurum Kongresi'ne yalnızca doğu illerinden temsilciler katıldığı için toplanış bakımından bölgesel, bütün yurdu ilgilendiren kararlar aldığı için kararları bakımından millîdir. Sivas Kongresi de aynı kararları almıştır; ancak oraya yurdun her yerinden temsilciler katılmıştır.
Orta
20Eylül 1919'da toplanan bir kongreye Trakya'dan Doğu Anadolu'ya kadar yurdun pek çok bölgesinden temsilciler katıldı. Kongrede bölgesel cemiyetler tek çatı altında birleştirildi; Erzurum'da alınan kararlar da aynen benimsendi. Bu kongrenin Erzurum Kongresi'nden farkı hangisidir?
- A) Manda ve himayeyi kabul etmesi
- B) Toplanış bakımından millî nitelik taşıması
- C) Yalnızca doğu illerinden delege alması
- D) Büyük Millet Meclisini açması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Toplanış bakımından millî nitelik taşıması
Sivas Kongresi'ne yurdun her yerinden temsilciler katıldığı için toplanış bakımından da millîdir; Erzurum ise yalnızca doğu illerini temsil etmiştir. Manda ve himayeyi kabul ettiği yargısı yanlıştır; Sivas'ta Erzurum kararları benimsenmiş, manda ve himaye reddedilmiştir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.