Büyük Millet Meclisine Karşı Çıkarılan Ayaklanmalar

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.8.3.3Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmeleri neden ve sonuçlarıyla birlikte yorumlayabilme

  • a) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini inceler.
  • b) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin etkilediği unsurları inceler.
  • ç) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini ve sonuçlarını özetler.

1. Kolay

   1Kuvâ-yı Seyyare adlı birliğiyle Batı Anadolu'da Yunanlılara karşı savaşan ve Meclise karşı çıkan bazı ayaklanmaları bastıran bir komutan, düzenli orduya katılması istenince buna yanaşmadı. Sonunda Meclise karşı ayaklandı, yenilince de Yunanlılara sığındı. Sözü edilen kişi kimdir?

   • AA) Demirci Mehmet Efe
   • BB) Çerkez Ethem
   • CC) Anzavur Ahmet
   • DD) Çopur Musa
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Çerkez Ethem

   Kuvâ-yı Seyyare'nin komutanı Çerkez Ethem, düzenli orduya katılmayı reddedip ayaklanmış ve yenilince Yunanlılara sığınmıştır. Demirci Mehmet Efe de düzenli orduya katılmak istemeyen bir Kuvâ-yı Millîye komutanıdır; ancak o Kuvâ-yı Seyyare'nin komutanı değildir ve ayaklanmasından sonra Meclise teslim olmuştur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Nisan 1920'de İstanbul'daki şeyhülislam, Millî Mücadele'ye katılanların cezalandırılması gerektiğini bildiren bir fetva yayımladı. Buna karşılık Ankara'nın müftüsü, Anadolu'daki pek çok müftüyle birlikte bu fetvanın geçersiz olduğunu açıklayan bir karşı fetva hazırladı. Karşı fetvanın hazırlanmasına öncülük eden Ankara Müftüsü kimdir?

   • AA) Dürrizade Abdullah
   • BB) Rıfat Börekçi
   • CC) Ali Galip
   • DD) Anzavur Ahmet
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Rıfat Börekçi

   Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi öncülüğünde birçok müftü, Millî Mücadele'yi destekleyen karşı fetva yayımlamıştır. Dürrizade Abdullah da bir din görevlisidir; ancak o, Millî Mücadele aleyhine fetva veren İstanbul'daki şeyhülislamdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Nisan 1920'de Meclise karşı ayaklanmalar çıkınca Büyük Millet Meclisi, kendi meşruluğuna karşı çıkmayı vatana ihanet sayan bir kanun kabul etti. Bu kanuna göre Meclisin meşruluğuna söz ya da davranışla karşı gelenler vatan haini sayılacaktı. Bu kanun hangisidir?

   • AA) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
   • BB) Kanun-i Esasi
   • CC) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
   • DD) Takrir-i Sükûn Kanunu
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Hıyanet-i Vataniye Kanunu

   Hıyanet-i Vataniye Kanunu, Meclise karşı isyan etmeyi vatana ihanet suçu olarak tanımlamıştır. Teşkilat-ı Esasiye de Büyük Millet Meclisinin kabul ettiği bir kanundur; ancak o 1921'de kabul edilen ilk anayasadır, ihanet suçunu düzenlemez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Eylül 1920'de Meclis; ayaklanmalara katılanları, ordudan kaçan askerleri ve vatana ihanet edenleri hızla yargılamak için yeni mahkemeler kurdu. Bu mahkemelerin üyeleri milletvekilleri arasından seçiliyordu. Sözü edilen mahkemeler hangileridir?

   • AA) Divan-ı Hümayun
   • BB) Divan-ı Harp
   • CC) İstiklal Mahkemeleri
   • DD) Anayasa Mahkemesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) İstiklal Mahkemeleri

   Büyük Millet Meclisi, isyancıları ve vatan hainlerini yargılamak için üyeleri milletvekillerinden oluşan İstiklal Mahkemelerini kurmuştur. Divan-ı Harp de askerleri yargılayan bir mahkemedir; ancak üyeleri milletvekili değil subaydır ve Meclisin bu dönemde kurduğu mahkeme değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Afyon'da “Halifelik elden gidiyor.” denilerek bir ayaklanma başlatıldı. Ayaklanma bastırılınca elebaşı Çopur Musa, işgalci kuvvetlere sığındı. Böylece bu kuvvetler Batı Anadolu'da daha rahat ilerleyebileceklerini düşünüyordu. Bu ayaklanmayı kışkırtan ajanlar hangi devlete bağlıydı?

   • AA) Fransa
   • BB) İtalya
   • CC) Yunanistan
   • DD) Rusya
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Yunanistan

   Çopur Musa Ayaklanması Yunan ajanlarınca kışkırtılmış, Çopur Musa da Yunanlılara sığınmıştır. Fransa ise güneyde Delibaş Mehmet'in sığındığı ve Millî Aşireti'ni kışkırtan devlettir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Urfa ve çevresinde yaşayan bir aşiret, önceleri Kuvâ-yı Millîyeyi destekliyordu. Ancak daha sonra Fransızların kışkırtmasıyla Meclise karşı ayaklandı. Bu bilgiler aşağıdaki ayaklanmalardan hangisine aittir?

   • AA) Yozgat Ayaklanması
   • BB) Millî Aşireti Ayaklanması
   • CC) Çopur Musa Ayaklanması
   • DD) Bolu-Düzce Ayaklanması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Millî Aşireti Ayaklanması

   Urfa çevresinde Fransız kışkırtmasıyla çıkan ayaklanma Millî Aşireti Ayaklanması'dır. Çopur Musa Ayaklanması ise Afyon'da Yunan ajanlarınca kışkırtılmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Delibaş Mehmet'in Bozkır'da başlattığı ayaklanma kısa sürede Konya ve çevresine yayıldı. Ayaklanmayı Refet Paşa bastırdı, Delibaş Mehmet ise Fransızlara sığındı. Metinde anlatılan ayaklanma aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Demirci Mehmet Efe Ayaklanması
   • BB) Anzavur Ayaklanması
   • CC) Konya-Bozkır Ayaklanması
   • DD) Millî Aşireti Ayaklanması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Konya-Bozkır Ayaklanması

   Delibaş Mehmet'in Bozkır'da başlattığı ve Konya'ya yayılan ayaklanma Konya-Bozkır Ayaklanması'dır. Demirci Mehmet Efe de Refet Paşa tarafından bastırılmıştır ancak Denizli, Burdur çevresinde ayaklanmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8İngilizler, Boğazları ellerinde tutabilmek için İstanbul Hükûmeti ile iş birliği yaptı. Bolu, Düzce, Hendek ve Adapazarı çevresindeki halk kışkırtıldı ve Geyve'deki birliklerimiz pusuya düşürüldü. Bu ayaklanmalar, Meclise karşı çıkan ayaklanmaların hangi grubunda yer alır?

   • AA) Doğrudan İstanbul Hükûmetinin kurduğu ordunun çıkardıkları
   • BB) İstanbul Hükûmeti ve işgalcilerin kışkırtmasıyla çıkanlar
   • CC) Düzenli orduya katılmak istemeyenlerin çıkardıkları
   • DD) Azınlıkların bağımsızlık için çıkardıkları
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) İstanbul Hükûmeti ve işgalcilerin kışkırtmasıyla çıkanlar

   Bolu-Düzce-Hendek-Adapazarı ayaklanmaları, İngilizlerle İstanbul Hükûmetinin halkı kışkırtması sonucu çıkmıştır. Doğrudan İstanbul Hükûmetinin çıkardığı ayaklanmalar ise Anzavur ve Kuva-yi İnzibatiye ayaklanmalarıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Batı Anadolu'da Yunanlılara karşı savaşan bir komutan, düzenli orduya katılmayı reddederek Kütahya, Gediz ve Demirci çevresinde ayaklandı. Bu ayaklanma, I. İnönü Savaşı'ndan sonra hangi komutan tarafından bastırılmıştır?

   • AA) Refet Paşa
   • BB) Ali Fuat Paşa
   • CC) İsmet Paşa
   • DD) Kâzım Karabekir Paşa
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) İsmet Paşa

   Çerkez Ethem Ayaklanması, I. İnönü Savaşı'ndan sonra İsmet Paşa tarafından bastırılmıştır. Refet Paşa ise Demirci Mehmet Efe ve Konya-Bozkır ayaklanmalarını bastırmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10İngilizlerin desteğiyle padişaha bağlı olarak kurulan bir birlik, İstanbul ile Anadolu arasındaki önemli bir geçidin Kuvâ-yı Millîye birliklerinin eline geçmesini önlemek için harekete geçti. Bu ayaklanmayı Ali Fuat Paşa bastırdı. Metinde sözü edilen geçit aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Çanakkale Boğazı
    • BB) İstanbul Boğazı
    • CC) Gülek Boğazı
    • DD) Geyve Boğazı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Geyve Boğazı

    Kuva-yi İnzibatiye Ayaklanması, İstanbul ile Anadolu arasındaki Geyve Boğazı'nın Kuvâ-yı Millîyenin eline geçmesini önlemek için çıkarılmıştır. Çanakkale ve İstanbul boğazları denizlerle ilgili geçitlerdir; burada kara geçidi kastedilmektedir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Bir köylü, köyüne gelen bazı silahlı birliklerin izin almadan erzak ve hayvan topladığını, bu yüzden köy halkının birliklere karşı kırgın olduğunu anlatıyor. Bu anlatım, Meclise karşı çıkan ayaklanmaların hangi nedenine örnektir?

    • AA) Kuvâ-yı Millîye birliklerinin halka karşı bazı olumsuz davranışları
    • BB) İstanbul şeyhülislamının Millî Mücadele aleyhine fetva vermesi
    • CC) İtilaf Devletlerinin Boğazları elde tutmak istemesi
    • DD) Azınlıkların bağımsızlık kazanmak istemesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kuvâ-yı Millîye birliklerinin halka karşı bazı olumsuz davranışları

    Düzensiz birliklerin halka karşı bazı olumsuz davranışları, halkın bir kısmının Meclise tepki duymasına yol açmıştır. Fetva ve Boğazlar meselesi ise dışarıdan yapılan kışkırtmalarla ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Güney Marmara'da, Manyas, Balıkesir ve Gönen çevresinde İngilizlerin teşvikiyle bir ayaklanma çıkarıldı. Bu ayaklanmayı Çerkez Ethem ve kuvvetleri bastırdı. Metinde anlatılan ayaklanma aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Anzavur Ayaklanması
    • BB) Yozgat Ayaklanması
    • CC) Kuva-yi İnzibatiye Ayaklanması
    • DD) Konya-Bozkır Ayaklanması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Anzavur Ayaklanması

    Balıkesir, Manyas ve Gönen çevresinde İngiliz teşvikiyle çıkan ve Çerkez Ethem'in bastırdığı ayaklanma Anzavur Ayaklanması'dır. Yozgat Ayaklanması'nı da Çerkez Ethem bastırmıştır ama bu ayaklanma Orta Anadolu'da çıkmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Büyük Millet Meclisi, ayaklanmalar sürerken İstanbul'daki hükûmetin başında bulunan sadrazamı vatan haini ilan etti ve onu vatandaşlıktan çıkardı. Meclisin bu kararla vatan haini ilan ettiği kişi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Damat Ferit Paşa
    • BB) Rıfat Börekçi
    • CC) Ali Fuat Paşa
    • DD) Çerkez Ethem
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Damat Ferit Paşa

    Meclis, ayaklanmaları kışkırtan İstanbul Hükûmetinin başındaki Damat Ferit Paşa'yı vatan haini ilan edip vatandaşlıktan çıkarmıştır. Rıfat Börekçi ise Millî Mücadeleyi destekleyen fetvayı veren Ankara Müftüsüdür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Denizli, Burdur, Dinar ve Çal çevresinde Yunanlılara karşı savaşan bir efe, düzenli ordunun kurulmasından sonra bu ordunun emrine girmek istemedi ve Meclise karşı ayaklandı. Ayaklanmayı Refet Paşa bastırdı. Metinde sözü edilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Anzavur Ahmet
    • BB) Demirci Mehmet Efe
    • CC) Delibaş Mehmet
    • DD) Çopur Musa
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Demirci Mehmet Efe

    Düzenli orduya katılmak istemeyip Denizli-Burdur çevresinde ayaklanan Kuvâ-yı Millîye komutanı Demirci Mehmet Efe'dir. Delibaş Mehmet ise Kuvâ-yı Millîyeci değildi ve Konya-Bozkır'da ayaklanmıştı.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bazı azınlık grupları, ülkenin karışıklık içinde olduğu bir dönemde kendi devletlerini kurmak için çalışmalar yaptı ve bu karışıklığı artırmaya uğraştı. Bu durum, Meclise karşı çıkan ayaklanmaların hangi nedeniyle ilgilidir?

    • AA) Savaş yorgunluğu
    • BB) Düzenli orduya katılmak istememe
    • CC) Şeyhülislamın fetvası
    • DD) Azınlıkların faaliyetleri
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Azınlıkların faaliyetleri

    Kendi devletini kurmak isteyen azınlıkların çalışmaları, ayaklanmaların nedenlerinden biridir. Düzenli orduya katılmak istememe ise bazı Kuvâ-yı Millîye komutanlarına özgü bir nedendir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Bir köyde yaşlı bir çiftçi şöyle diyor: “Yıllardır savaştan savaşa koşuyoruz. Oğullarım cepheye gitti, tarlalarımız boş kaldı. Artık hiçbirimizde savaşacak hâl kalmadı.” Çiftçinin sözleri, Meclise karşı çıkan ayaklanmaların hangi nedenini yansıtmaktadır?

    • AA) Halkın uzun süren savaşlardan yorulması
    • BB) Azınlıkların bağımsızlık istemesi
    • CC) Şeyhülislamın fetva yayımlaması
    • DD) İtilaf Devletlerinin yalan haberleri
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Halkın uzun süren savaşlardan yorulması

    Çiftçi yıllarca süren savaşların halkı tükettiğini anlatmaktadır; bu, savaş yorgunluğu nedenidir. Fetva ya da yalan haberler dışarıdan yapılan kışkırtmalardır, çiftçinin sözlerinde bunlara değinilmemiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir öğrenci, Büyük Millet Meclisinin ayaklanmalara karşı aldığı önlemleri “hukuki”, “dinî”, “siyasi” ve “askerî” başlıkları altında topluyor. Aşağıdaki önlemlerden hangisi “askerî” başlığı altına yazılmalıdır?

    • AA) Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun çıkarılması
    • BB) Müftülerden Millî Mücadele'yi destekleyen fetvalar alınması
    • CC) İsyancıların üzerine Kuvâ-yı Millîye birliklerinin gönderilmesi
    • DD) Damat Ferit'in vatandaşlıktan çıkarılması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) İsyancıların üzerine Kuvâ-yı Millîye birliklerinin gönderilmesi

    Meclis, isyancıların üzerine Kuvâ-yı Millîye birliklerini göndererek ayaklanmaları silah gücüyle bastırmıştır; bu askerî bir önlemdir. Hıyanet-i Vataniye Kanunu hukuki, müftülerden alınan fetvalar dinî, Damat Ferit'in vatandaşlıktan çıkarılması ise siyasi nitelikte bir önlemdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Ali Fuat Paşa, Meclise karşı çıkan ayaklanmalardan ikisinin bastırılmasında görev aldı. Bu ayaklanmaların ikisi de İstanbul ile Anadolu arasındaki geçiş bölgesinde çıkmıştı ve ikisinde de Geyve'nin adı geçiyordu. Ali Fuat Paşa'nın bastırılmasında görev aldığı ayaklanmalar aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

    • AA) Anzavur ile Yozgat ayaklanmaları
    • BB) Kuva-yi İnzibatiye ile Bolu-Düzce ayaklanmaları
    • CC) Konya-Bozkır ile Demirci Mehmet Efe ayaklanmaları
    • DD) Çerkez Ethem ile Millî Aşireti ayaklanmaları
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kuva-yi İnzibatiye ile Bolu-Düzce ayaklanmaları

    Geyve Boğazı'nın Kuvâ-yı Millîye'nin eline geçmesini önlemek için çıkarılan Kuva-yi İnzibatiye Ayaklanması'nı Ali Fuat Paşa; Geyve'deki birliklerin pusuya düşürüldüğü Bolu, Düzce, Hendek ve Adapazarı ayaklanmalarını Ali Fuat Paşa ile Refet Paşa bastırmıştır. Anzavur ve Yozgat ayaklanmalarını Çerkez Ethem'in kuvvetleri, Konya-Bozkır ve Demirci Mehmet Efe ayaklanmalarını Refet Paşa, Çerkez Ethem Ayaklanması'nı ise İsmet Paşa bastırmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19İstanbul'dan gelen fetva, Anadolu'nun bazı köylerinde okunuyor ve halk Millî Mücadele'ye karşı kışkırtılıyordu. Ankara'daki Meclis de Anadolu müftülerinin imzasını taşıyan bir karşı fetvayı aynı yollarla halka duyurdu. Meclisin bu önlemi almasının amacı hangisidir?

    • AA) Halkın dinî duygularla kışkırtılmasını önlemek
    • BB) İstanbul Hükûmeti ile barış yapmak
    • CC) Düzenli orduyu dağıtmak
    • DD) Saltanatı güçlendirmek
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Halkın dinî duygularla kışkırtılmasını önlemek

    Karşı fetva, halkın dinî duygular kullanılarak Meclise karşı kışkırtılmasını önlemek için yayımlanmıştır. İstanbul Hükûmeti ile barış yapmak amaçlanmamıştır; karşı fetva tam tersine İstanbul'un fetvasını geçersiz saymıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Nisan 1920'de İstanbul Hükûmeti, padişaha bağlı askerlerden oluşan ve halk arasında "Hilafet Ordusu" adıyla anılan bir birlik kurdu. Birlik, İngilizlerin desteğiyle Kuvâ-yı Millîye'ye karşı savaşmak üzere İzmit çevresine gönderildi. Bu birliğin çıkardığı ayaklanma hangi gruba girer?

    • AA) Kuvâ-yı Millîye yanlısı olup sonradan ayaklananlar
    • BB) Fransızların kışkırttığı aşiret ayaklanmaları
    • CC) Yunan ajanlarının kışkırttığı ayaklanmalar
    • DD) Doğrudan İstanbul Hükûmeti tarafından çıkarılanlar
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Doğrudan İstanbul Hükûmeti tarafından çıkarılanlar

    Kuva-yi İnzibatiye'yi İstanbul Hükûmeti kurduğu için bu ayaklanma, doğrudan İstanbul Hükûmeti tarafından çıkarılan ayaklanmalar arasındadır. İngilizlerin desteği bulunsa da birlik yabancı ajanlarca kışkırtılmış bir topluluk değil, hükûmetin resmî birliğidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner