8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar
I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti
- çanakkale cephesi
- kafkas cephesi
- irak cephesi
- mondros ateşkes antlaşması
- wilson ilkeleri
- milletler cemiyeti
- mandacılık
Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'na neden girdi, hangi cephelerde savaştı?
Osmanlı Devleti, kaybettiği toprakları geri alma umuduyla Almanya'nın yanında I. Dünya Savaşı'na girdi. Önce tarafsızlığını ilan etti ve İtilaf Devletlerine ittifak teklif etti, ancak bu teklif İngiltere tarafından reddedildi. Almanya ile gizli ittifak yapıldı; Yavuz ve Midilli adlı Alman gemilerinin Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı 1914'te savaşa girdi. Çanakkale Cephesi'nde 18 Mart 1915'te İtilaf donanması Nusret'in döktüğü mayınlar yüzünden geçemedi, kara savaşlarında Mustafa Kemal'in komutasıyla düşman durduruldu. Kafkas Cephesi'nde Sarıkamış'ta büyük kayıp verildi; 1916'da Mustafa Kemal Muş ve Bitlis'i geri aldı. Irak Cephesi'nde Kut'ül-Amare'de İngilizler yenildi, Fahrettin Paşa Medine'yi uzun süre savundu. ABD'nin savaşa girmesi ve Bulgaristan'ın çekilmesiyle Osmanlı 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzaladı. Wilson İlkeleri'nin yenilenlerden toprak alınmayacağı vaadi de ateşkesin kabulünde etkili oldu.
I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti: konu anlatımı ve özeti
Osmanlı Devleti, kaybettiği toprakları geri almak umuduyla Almanya'nın yanında I. Dünya Savaşı'na girdi. Bu konu, savaşa giriş sürecini, savaşılan cepheleri ve savaşın sonuçlarını anlatıyor.
- Almanya ile gizli ittifak yapıldı; Yavuz ve Midilli adı verilen Alman gemilerinin Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı savaşa girdi (1914).
- Çanakkale Cephesi: 18 Mart 1915'te İtilaf donanması Nusret'in döktüğü mayınlar nedeniyle geçemedi; kara savaşlarında Mustafa Kemal'in komutasıyla düşman durduruldu.
- Çanakkale'nin sonuçları: savaş uzadı, Rusya'ya yardım ulaşamadı ve Bolşevik İhtilali'ne zemin hazırlandı, Mustafa Kemal tanındı.
- Kafkas Cephesi'nde Sarıkamış'ta kış şartlarında büyük kayıp verildi; 1916'da Mustafa Kemal Muş ve Bitlis'i geri aldı.
- Irak Cephesi'nde Kut'ül-Amare'de İngilizler yenildi; Fahrettin Paşa Medine'yi uzun süre savundu.
- ABD'nin savaşa girmesi ve Bulgaristan'ın çekilmesiyle Osmanlı 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzaladı.
- Sonuçlar: imparatorluklar yıkıldı, yeni devletler kuruldu, Milletler Cemiyeti kuruldu, sömürgecilik mandacılığa dönüştü.
Unutma: Wilson İlkeleri, yenilen devletlerden toprak alınmayacağını söylüyordu; Osmanlı'nın ateşkesi kabul etmesinde bu umut da etkili oldu.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Osmanlı'nın savaşını üç soruyla toparlayabilirsin: Nasıl girdi? Nerede savaştı? Nasıl çıktı?
- Nasıl girdi? Almanya ile gizli ittifak yapıldı; Yavuz ve Midilli gemileri Rus limanlarını bombalayınca Osmanlı savaşa girdi (1914).
- Nerede savaştı?
- Çanakkale: 18 Mart 1915'te deniz zaferi, ardından kara savaşları; Mustafa Kemal burada tanındı.
- Kafkas: Sarıkamış'ta ağır kış şartlarında büyük kayıp verildi.
- Irak: Kut'ül-Amare'de İngilizler yenildi.
- Hicaz: Fahrettin Paşa Medine'yi uzun süre savundu.
- Nasıl çıktı? Müttefiklerinin yenilmesiyle 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı.
Günlük hayattan: Her yıl 18 Mart'ta Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü okullarda törenlerle anılır.
Sık yapılan hata: "Çanakkale kazanıldığı için Osmanlı savaşı kazandı." Doğrusu: Çanakkale bir cephedeki büyük zaferdir; Osmanlı savaşı kaybeden grupta yer aldı.
Derinleş
Çanakkale Savaşları'nın sonuçlarını yalnızca Osmanlı açısından değil, Rusya ve İtilaf Devletleri açısından da incele: Boğazların kapalı kalması Rusya'yı nasıl etkiledi? Yaşadığın ilin ya da ilçenin Çanakkale şehitlerini anan bir anıtı, listesi ya da hatırası var mı, araştır. Bu savaşın Anadolu'daki köy ve kasabaların hayatına etkisini tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.2.2Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na katılma sürecine ilişkin alternatif fikirler üretebilme
- a) Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na katılma sürecine ilişkin tarihsel bir sorunu tanımlar.
- b) Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na katılma sürecine ilişkin tarihsel sorun hakkında tarafların bakış açılarını çözümler.
- c) Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na katılma sürecine ilişkin tarihsel sorunun çözümüne yönelik yapılan uygulamaları ve alınan kararları değerlendirir.
İTA.8.2.3Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’nda savaştığı cephelerin savaşın gidişatına etkisini sorgulayabilme
- b) Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’nda savaştığı cepheler hakkında sorular sorar (5N1K).
- d) Topladığı bilgiler üzerinden Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’nda savaştığı cephelerin savaşın gidişatına etkisine ilişkin çıkarım yapar.
İTA.8.2.4Birinci Dünya Savaşı’nın sonuçlarını tablo, grafik, şekil ve diyagram üzerinden yorumlayabilme
- c) Belirlediği etkilerden hareketle Birinci Dünya Savaşı’nın siyasi ve ekonomik sonuçları hakkında çıkarım yapar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
18 Mart 1915 gecesi küçük bir mayın gemisi, düşman gemilerinin manevra yaptığı Erenköy Koyu'na kıyıya paralel 26 mayın döşedi. On gün sonra Boğaz'a giren İtilaf donanmasının birkaç büyük zırhlısı bu mayınlara çarparak battı ya da ağır hasar gördü. Anlatılan mayın gemisi hangisidir?
- A) Nusret
- B) Yavuz
- C) Midilli
- D) Ertuğrul
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nusret
Nusret Mayın Gemisi'nin döktüğü mayınlar, 18 Mart 1915'te İtilaf donanmasının ağır kayıp verip geri çekilmesini sağlamıştır. Yavuz da I. Dünya Savaşı'nda adı geçen bir gemidir; ancak o bir mayın gemisi değil, Karadeniz'de Rus limanlarını bombalayan savaş gemisidir.
Kolay
2Aralık 1914'te Enver Paşa komutasındaki Osmanlı birlikleri, 1878'den beri Rusların elinde bulunan toprakları geri almak için karla kaplı Allahuekber Dağları'nı aşmaya çalıştı. Yetersiz kış giyimi ve dondurucu soğuk nedeniyle on binlerce asker çarpışmaya girmeden hayatını kaybetti. Bu harekât hangi cephede yapılmıştır?
- A) Çanakkale Cephesi
- B) Irak Cephesi
- C) Suriye Cephesi
- D) Kafkas Cephesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kafkas Cephesi
Sarıkamış Harekâtı, Ruslara karşı açılan Kafkas Cephesi'nde yapılmıştır. Irak Cephesi de Osmanlı'nın savaştığı bir cephedir; ancak orada Ruslara karşı değil İngilizlere karşı, karlı dağlarda değil çöl ve nehir boylarında savaşılmıştır.
Kolay
31918 sonbaharında müttefiki Bulgaristan savaştan çekilmiş, Osmanlı'nın Almanya ile kara bağlantısı kopmuştu. Osmanlı heyeti, Limni Adası'nda demirli bir İngiliz savaş gemisinde ateşkes metnini imzaladı ve Osmanlı Devleti savaştan çekildi. Bu ateşkes hangi tarihte imzalanmıştır?
- A) 11 Kasım 1918
- B) 18 Mart 1915
- C) 15 Mayıs 1919
- D) 30 Ekim 1918
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 30 Ekim 1918
Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de Limni Adası'ndaki Mondros Limanı'nda imzalanmıştır. 11 Kasım 1918 de savaşın sonlarına ait bir tarih olduğu için çekici görünür; ancak bu, Almanya'nın ateşkes imzaladığı tarihtir.
Kolay
41916 baharında Dicle Nehri kıyısındaki bir kasabada aylarca kuşatılan İngiliz kuvvetleri, komutanları General Townshend ile birlikte Halil Paşa komutasındaki Osmanlı ordusuna teslim oldu. Bu başarı hangi cephede kazanılmıştır?
- A) Irak Cephesi
- B) Kafkas Cephesi
- C) Çanakkale Cephesi
- D) Hicaz Cephesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Irak Cephesi
Dicle kıyısındaki Kut'ül-Amare'de İngilizlerin teslim olması, Irak Cephesi'nde kazanılan büyük bir başarıdır. Çanakkale de İngilizlere karşı kazanılan bir zaferdir; ancak orada bir nehir kıyısında değil, Boğaz ve Gelibolu Yarımadası'nda savaşılmıştır.
Kolay
5Ağustos 1914'te Osmanlı Devleti ile Almanya arasında gizli bir ittifak imzalandı. Kısa süre sonra iki Alman savaş gemisi Marmara Denizi'ne girdi; Osmanlı bu gemilerin adlarını değiştirdi. Bu gemilere verilen yeni adlar aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yavuz ve Midilli
- B) Nusret ve Hamidiye
- C) Goben ve Breslau
- D) Ertuğrul ve Barbaros
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yavuz ve Midilli
Goben ve Breslau adlı Alman gemilerine Yavuz ve Midilli adları verilmiştir. Goben ve Breslau gemilerin eski Almanca adlarıdır.
Kolay
6Kaynaklarda Çanakkale Boğazı'na mayın döşeyerek 18 Mart 1915'te İtilaf donanmasının geçişini engellemede büyük payı olan bir gemiden söz edilir. Bu gemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nusret
- B) Yavuz
- C) Midilli
- D) Hamidiye
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Nusret
Boğaz'a mayın döşeyen gemi Nusret Mayın Gemisidir. Yavuz ve Midilli ise Rus limanlarını bombalayan eski Alman gemileridir.
Kolay
7Osmanlı Devleti savaşın başında ilk ittifak teklifini İtilaf Devletlerine yaptı. Ancak İngiltere, bir müttefikini küstürmemek için bu teklifi reddetti. İngiltere'nin küstürmek istemediği devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Almanya
- B) Rusya
- C) İtalya
- D) Bulgaristan
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Rusya
İngiltere, Osmanlı topraklarında gözü olan müttefiki Rusya'yı küstürmemek için teklifi reddetmiştir. Almanya ise İtilaf'ın karşısındaki grubun öncüsüdür.
Kolay
8Ders kitabına göre Rusya'da 1917'de bir ihtilal çıktı ve çarlık rejimi yıkıldı. Ardından Rusya bir antlaşma imzalayarak savaştan çekildi. Rusya'nın savaştan çekilmesiyle hangi cephe kapanmıştır?
- A) Irak Cephesi
- B) Çanakkale Cephesi
- C) Hicaz Cephesi
- D) Kafkas Cephesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kafkas Cephesi
Kafkas Cephesi'nde Osmanlı Ruslarla savaşıyordu; Rusya çekilince bu cephe kapanmıştır. Irak ve Hicaz cephelerinde Osmanlı İngilizlerle savaşıyordu.
Kolay
91916'da Doğu Cephesi'ne atanan bir komutan, hazırlıklarını tamamladıktan sonra ani bir saldırıyla Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri aldı. Bu komutan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Enver Paşa
- B) Halil Paşa
- C) Cevdet Paşa
- D) Mustafa Kemal
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Mustafa Kemal
Muş ve Bitlis'i 1916'da Ruslardan geri alan komutan Mustafa Kemal'dir. Enver Paşa ise Sarıkamış harekâtını yönetmişti.
Kolay
101914'te I. Dünya Savaşı başladığında Osmanlı Devleti önce tarafsızlığını ilan etti; Boğazları kapattı, yurt çapında seferberlik ilan etti ve kapitülasyonları kaldırdığını duyurdu. Osmanlı Devleti'nin bu adımları atmaktaki amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Savaş ortamına karşı güvenlik önlemi almak
- B) İtilaf Devletlerine hemen savaş açmak
- C) Almanya'ya karşı savaşa hazırlanmak
- D) Balkan devletleriyle ittifak kurmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Savaş ortamına karşı güvenlik önlemi almak
Tarafsızlık ilanıyla birlikte alınan bu kararlar, savaş ortamına karşı alınmış güvenlik tedbirleridir. Osmanlı bu sırada tarafsız olduğu için hemen savaş açma yargısı yanlıştır.
Kolay
11Hicaz bölgesinde bir Osmanlı komutanı, uzun süre kuşatma altında kalmasına rağmen Medine'yi savunmayı sürdürdü. Bu komutan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fahrettin Paşa
- B) Halil Paşa
- C) Enver Paşa
- D) Cevdet Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Fahrettin Paşa
Medine'yi uzun süre savunan komutan Fahrettin Paşa'dır. Halil Paşa ise Kut'ül Amare'de İngilizleri yenen komutandır.
Kolay
12Ders kitabına göre Çanakkale Savaşı'nın sonuçlarından biri, I. Dünya Savaşı'nın belli bir süre uzamasıdır. Çanakkale Savaşı I. Dünya Savaşı'nı ne kadar uzatmıştır?
- A) İki ay
- B) On yıl
- C) İki yıl
- D) Altı ay
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İki yıl
Ders kitabına göre Çanakkale Savaşı, I. Dünya Savaşı'nın iki yıl uzamasına neden olmuştur. Çanakkale Savaşı'nın kendisi ise sekiz ay sürmüştür.
Kolay
13Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918'de İtilaf Devletleriyle bir ateşkes antlaşması imzalayarak I. Dünya Savaşı'ndan çekildi. Bu antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uşi Antlaşması
- B) Mondros Ateşkes Antlaşması
- C) Londra Antlaşması
- D) Brest-Litovsk Antlaşması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Mondros Ateşkes Antlaşması
Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamıştır. Brest-Litovsk, Rusya'nın savaştan çekilirken imzaladığı antlaşmadır.
Kolay
14Denizden Boğaz'ı geçemeyen İtilaf Devletleri 25 Nisan 1915'te Gelibolu Yarımadası'na asker çıkardı. Bu kara savaşlarında 19. Tümen komutanı olarak önemli başarılar kazanan bir komutan, Türk milletince tanındı. Bu komutan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Enver Paşa
- B) Halil Paşa
- C) Yarbay Mustafa Kemal
- D) Fahrettin Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yarbay Mustafa Kemal
Çanakkale kara savaşlarında 19. Tümen komutanı Yarbay Mustafa Kemal'dir. Halil Paşa Irak Cephesi'nde, Fahrettin Paşa Medine'de görev yapmıştır.
Kolay
1529 Nisan 1916'da Halil Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu bir yerde İngiliz kuvvetlerini kuşattı ve İngiliz komutanı da dâhil olmak üzere düşman askerlerini esir aldı. Bu zaferin kazanıldığı yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sarıkamış
- B) Conkbayırı
- C) Kut'ül Amare
- D) Medine
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kut'ül Amare
Halil Paşa'nın İngilizleri esir aldığı yer Irak Cephesi'ndeki Kut'ül Amare'dir. Sarıkamış ise Kafkas Cephesi'nde büyük kayıp verilen yerdir.
Kolay
16Arap petrollerini ele geçirmek ve Uzak Doğu'daki sömürge yollarını güvenceye almak isteyen bir devlet, Osmanlı'ya karşı yeni bir cephe açtı. Bu cephe ve cepheyi açan devlet aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Kafkas Cephesi – Rusya
- B) Irak Cephesi – İngiltere
- C) Çanakkale Cephesi – Fransa
- D) Irak Cephesi – Rusya
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Irak Cephesi – İngiltere
Irak Cephesi'ni petrol ve sömürge yolları için İngilizler açmıştır. Kafkas Cephesi'nde Osmanlı Ruslarla savaşmıştır ama bu cephe petrol amacıyla açılmamıştır.
Kolay
17Osmanlı Devleti, Ağustos 1914'te Almanya ile ittifak imzalamadan önce İngiltere'nin de içinde bulunduğu İtilaf Devletlerine ittifak teklif etti. Osmanlı Devleti'nin bu teklifle ulaşmak istediği amaç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İngiltere'nin desteğiyle Rusya'nın baskısından kurtulmak
- B) Almanya'nın savaş yükünü yeni cepheler açarak hafifletmek
- C) İngiliz sömürgelerinin İngiltere ile bağlantısını koparmak
- D) Rusya ile birlikte Balkanlarda yeni topraklar ele geçirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İngiltere'nin desteğiyle Rusya'nın baskısından kurtulmak
Osmanlı Devleti, İtilaf Devletleriyle ittifak kurarak Rusya'nın baskısından İngiltere sayesinde kurtulmayı umuyordu; ancak teklif, Rusya'nın küstürülmemesi için İngiltere tarafından reddedildi. Yeni cepheler açarak savaş yükünü hafifletmek ve İngiliz sömürgelerinin bağlantısını koparmak Almanya'nın Osmanlı Devleti'nden beklentileridir; Osmanlı Devleti Rusya'yı ortak değil, tehdit olarak görüyordu.
Kolay
18Çanakkale Cephesi'ndeki başarılarıyla tanınan Mustafa Kemal, 1916'da Kafkas Cephesi'ne atandı ve hazırlıklarını tamamladıktan sonra Muş ile Bitlis'i Ruslardan geri aldı. Bu bilgiye göre Mustafa Kemal ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Savaş boyunca yalnız Çanakkale Cephesi'nde görev yaptığı
- B) Kafkas Cephesi'nin açılmasına kendisinin karar verdiği
- C) I. Dünya Savaşı'nda birden fazla cephede başarı kazandığı
- D) Kafkas Cephesi'ne Rusya savaştan çekildikten sonra atandığı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) I. Dünya Savaşı'nda birden fazla cephede başarı kazandığı
Mustafa Kemal önce Çanakkale Cephesi'nde, ardından Kafkas Cephesi'nde başarı kazanmıştır; bu, onun I. Dünya Savaşı'nda birden fazla cephede başarılı olduğunu gösterir. Kafkas Cephesi 1914'te Rusların Doğu Anadolu'ya girmesiyle açılmıştır; Mustafa Kemal bu cepheye 1916'da atanmış, Rusya ise savaştan 1917'deki Bolşevik İhtilali'nden sonra çekilmiştir.
Orta
19Savaşın başında bir Alman diplomatın temsilî raporu: "Osmanlı'yı yanımıza alırsak Ruslar ve İngilizler yeni cephelerde savaşmak zorunda kalır. Süveyş Kanalı'na yapılacak bir saldırı İngiltere'nin Hindistan yolunu tehdit eder. Ayrıca halifenin çağrısı İngiliz ve Fransız sömürgelerindeki Müslümanları etkileyebilir." Aşağıdakilerden hangisi bu raporda Almanya'nın amaçları arasında yer almaz?
- A) Bazı cephelerdeki savaş yükünü azaltmak
- B) İngiltere'nin sömürge yollarını kesmek
- C) Osmanlı'nın sanayisini kendine rakip yapmak
- D) Halifenin İslam dünyasındaki etkisini kullanmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Osmanlı'nın sanayisini kendine rakip yapmak
Raporda yeni cepheler açmak, Süveyş yoluyla İngiliz sömürge yolunu tehdit etmek ve halifenin etkisinden yararlanmak sayılmıştır; Osmanlı sanayisini rakip yapmak gibi bir amaç yoktur. Savaş yükünü azaltmak ise raporda "yeni cephelerde savaşmak zorunda kalır" ifadesiyle anlatılan amaçtır.
Orta
20Ocak 1918'de savaşa sonradan katılan bir devletin başkanı, kalıcı barış için on dört maddelik bir bildiri yayımladı. Bildirinin bir maddesinde, Osmanlı Devleti'nde Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerin egemenliğinin güvence altına alınacağı belirtiliyordu. Bu bildiri hangisidir?
- A) Misakımillî
- B) Wilson İlkeleri
- C) Amasya Genelgesi
- D) Mondros Ateşkesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Wilson İlkeleri
ABD Başkanı Wilson'ın on dört maddelik bildirisi, Türklere egemenlik hakkı tanıyan maddesiyle Osmanlı'nın ateşkesi kabul etmesinde etkili olmuştur. Misakımillî de Türklerin çoğunlukta olduğu toprakları konu alır; ancak o, bir yabancı devlet başkanının değil, Son Osmanlı Mebusan Meclisinin 1920'de kabul ettiği kararlardır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.