8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar
Türk Yurdu İşgal Edilemez!
- mondros ateşkes antlaşması
- 7. madde
- 24. madde
- işgaller
- izmir'in işgali
- kuvâ-yı millîye
- damat ferit paşa
Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Türk yurdu nasıl işgal edildi?
Mondros Ateşkes Antlaşması, 30 Ekim 1918'de imzalanarak Osmanlı'yı I. Dünya Savaşı'ndan çıkardı ve özellikle 7. ve 24. maddeleriyle Türk yurdunun işgaline kapı açtı. Antlaşmaya göre Boğazlar İtilaf Devletlerine açıldı ve ordu terhis edildi. 7. madde, İtilaf Devletlerinin güvenliklerini tehdit eden bir durumda istedikleri yeri işgal edebilmesini sağladı. 24. madde, doğudaki altı vilayette karışıklık çıkarsa bu bölgelerin işgal edilebileceğini öngördü. İngilizler Musul, Urfa, Antep ve Maraş'ı; Fransızlar Adana ve çevresini; İtalyanlar Antalya ve Konya'yı işgal etti; Yunanlılar 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıktı. İstanbul Hükûmeti işgallerin geçici olduğunu söyleyerek halkı sakin olmaya çağırdı. Mustafa Kemal ise İstanbul'a gelen düşman donanması için "Geldikleri gibi giderler." dedi. Halk Kuvâ-yı Millîye birlikleri kurdu ve İzmir'in işgalini büyük protestolarla karşıladı.
Türk Yurdu İşgal Edilemez!: konu anlatımı ve özeti
Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı'yı savaştan çıkarırken ülkenin işgaline de kapı açtı. Bu konu, ateşkesin ağır maddelerini, başlayan işgalleri ve Türk halkının tepkisini anlatıyor.
- Mondros, 30 Ekim 1918'de imzalandı; Boğazlar İtilaf Devletlerine açıldı, ordu terhis edildi.
- 7. madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durumda istedikleri yeri işgal edebilecekti.
- 24. madde: doğudaki altı vilayette karışıklık çıkarsa bu bölgeler işgal edilebilecekti.
- İngilizler Musul, Urfa, Antep ve Maraş'ı; Fransızlar Adana ve çevresini; İtalyanlar Antalya ve Konya'yı işgal etti; Yunanlılar 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıktı.
- İstanbul Hükûmeti işgallerin geçici olduğunu söyleyip halkı sakin olmaya çağırdı.
- Mustafa Kemal ordunun terhis edilmemesi için uyardı; İstanbul'a gelen düşman donanması için "Geldikleri gibi giderler." dedi.
- Halk Kuvâ-yı Millîye birlikleri kurdu, kongreler topladı; İzmir'in işgali büyük protestolara yol açtı.
Unutma: Mondros'un 7. ve 24. maddeleri işgallere "yasal kılıf" sağladığı için en tehlikeli maddeler olarak bilinir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Mondros Ateşkes Antlaşması'nı bir kapının anahtarını karşı tarafa vermeye benzetebilirsin.
- 30 Ekim 1918: Ateşkes imzalandı; ordu terhis edildi, Boğazlar İtilaf Devletlerine açıldı.
- 7. madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durum olduğunu ileri sürerek istedikleri yeri işgal edebilecekti.
- 24. madde: Doğudaki altı vilayette karışıklık çıkarsa bu bölgeler işgal edilebilecekti.
- İşgaller: İngilizler, Fransızlar ve İtalyanlar farklı bölgelere girdi; Yunanlılar 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıktı.
- Tepkiler: İstanbul Hükûmeti halkı sakin olmaya çağırdı; halk ise Kuvâ-yı Millîye birlikleri kurdu, mitingler ve kongreler düzenledi.
Günlük hayattan: Bir kurala "gerekirse" gibi belirsiz bir ifade eklenirse, o kural istenen her durumda kullanılabilir. 7. madde de bu belirsizlik yüzünden en tehlikeli madde sayılır.
Sık yapılan hata: "Direnişi İstanbul Hükûmeti başlattı." Doğrusu: İstanbul Hükûmeti işgallerin geçici olduğunu söyledi; direniş halkın kendi örgütlenmesiyle başladı.
Derinleş
İzmir'in işgali üzerine İstanbul'da ve Anadolu'da düzenlenen protesto mitinglerini araştır (ör. Sultanahmet Mitingi). Silahlı direnişin yanında miting, gazete ve telgraf gibi barışçıl tepkilerin ne işe yaradığını bir tabloyla göster. Bir haksızlık karşısında sessiz kalmak ile tepki göstermek arasındaki farkı, o dönemden ve kendi hayatından birer örnekle tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.3.1Mondros Mütarekesi’ne karşı Osmanlı yönetiminin, Mustafa Kemal’in, aydınların ve halkın tutumunu karşılaştırabilme
- a) Mondros Mütarekesi’ne karşı Osmanlı yönetimi, Mustafa Kemal, aydınlar ve halkın tutumunu kaynaklar üzerinden belirler.
İTA.8.3.3Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmeleri neden ve sonuçlarıyla birlikte yorumlayabilme
- ç) Millî Mücadele sürecinde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin nedenlerini ve sonuçlarını özetler.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Paris Barış Konferansı'nın izniyle bir yabancı ordu, Ege'nin en büyük liman şehrine asker çıkardı. Bu işgalin haberi Anadolu'da büyük tepki doğurdu; dört gün sonra da Mustafa Kemal Samsun'a ayak bastı. Sözü edilen işgal hangi tarihte gerçekleşmiştir?
- A) 19 Mayıs 1919
- B) 30 Ekim 1918
- C) 13 Kasım 1918
- D) 15 Mayıs 1919
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 15 Mayıs 1919
Yunanlılar 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıkmış; Mustafa Kemal dört gün sonra, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ulaşmıştır. 19 Mayıs tarihi bu yüzden çekicidir; ancak o, işgalin değil Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışının tarihidir.
Kolay
2Mondros'tan sonra bir devlet, 1915'te kendisine vaat edilen bölgeleri ele geçirmek için Antalya'ya asker çıkardı. Ardından Kuşadası, Bodrum ve Fethiye gibi güneybatı Anadolu'nun kıyı kasabalarına da birlikler yerleştirdi. Bu işgalleri gerçekleştiren devlet hangisidir?
- A) İtalya
- B) Yunanistan
- C) Fransa
- D) İngiltere
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İtalya
Antalya ve güneybatı Anadolu kıyılarını, 1915'te İtilaf Devletlerinin verdiği sözlere dayanarak İtalyanlar işgal etmiştir. Yunanistan da Ege'de işgal yapan bir devlettir; ancak o İzmir ve çevresini işgal etmiştir, Antalya ise İtalya'nın işgalindeydi.
Kolay
3Bir tarih kulübü, Mondros Ateşkesi'nin maddelerini kartlara yazıyor. Bir kartta şu ifade var: "İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir." Kulüp öğretmeni, Anadolu'daki işgallerde en sık gerekçe gösterilen maddenin bu olduğunu söylüyor. Karttaki madde Mondros'un kaçıncı maddesidir?
- A) 24. madde
- B) 5. madde
- C) 10. madde
- D) 7. madde
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 7. madde
Mondros'un 7. maddesi, İtilaf Devletlerine güvenlik gerekçesiyle istedikleri yeri işgal etme hakkı vermiştir. 24. madde de işgallere dayanak olan bir maddedir; ancak o, herhangi bir yeri değil, yalnızca doğudaki altı vilayeti kapsar.
Kolay
4Mustafa Kemal, güneydeki görevinden İstanbul'a döndüğü gün Haydarpaşa'dan karşı kıyıya geçerken limanda demirlemiş çok sayıda yabancı savaş gemisi gördü. Yanındaki yaverine "Geldikleri gibi giderler." dedi. Bu söz hangi gelişme üzerine söylenmiştir?
- A) Yunanlıların İzmir'i işgal etmesi
- B) İtilaf donanmasının İstanbul'a demirlemesi
- C) Sevr Antlaşması'nın imzalanması
- D) Mondros Ateşkesi'nin imzalanması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İtilaf donanmasının İstanbul'a demirlemesi
13 Kasım 1918'de İtilaf donanması İstanbul'a demirleyince Mustafa Kemal yaverine "Geldikleri gibi giderler." demiştir. Mondros Ateşkesi bu gelişmenin nedeni olduğu için çekici görünür; ancak söz, ateşkesin imzalanmasına değil, limanda gördüğü yabancı donanmaya karşı söylenmiştir.
Kolay
5Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de bir adanın limanında imzalandı. Antlaşmanın imzalandığı ada aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Girit
- B) Limni
- C) Rodos
- D) Kıbrıs
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Limni
Mondros Ateşkes Antlaşması, Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda imzalanmıştır. Antlaşma adını da bu limandan alır.
Kolay
6Bir öğrenci Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 24. maddesini şöyle özetliyor: “Doğudaki altı vilayette karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu vilayetleri işgal edebilecek.” Aşağıdakilerden hangisi bu altı vilayetten biri değildir?
- A) İzmir
- B) Erzurum
- C) Van
- D) Sivas
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İzmir
Altı vilayet Sivas, Elazığ, Bitlis, Diyarbakır, Van ve Erzurum'dur. İzmir batıda yer alır ve bu maddeyle ilgili değildir.
Kolay
7Mondros'tan sonra halk, yurdun farklı yerlerinde yerel güçler hâlinde düşmana karşı mücadele etmeye başladı ve küçük birlikler kurdu. Halkın kurduğu bu birliklere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hareket Ordusu
- B) Düyun-u Umumiye
- C) Kuvâ-yı Millîye
- D) Üçlü İtilaf
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kuvâ-yı Millîye
Halkın işgallere karşı kurduğu yerel direniş birliklerine Kuvâ-yı Millîye denir. Hareket Ordusu ise 1909'da 31 Mart Vakası'nı bastıran ordudur.
Kolay
8Mondros Ateşkes Antlaşması'nın bir maddesi şöyledir: “Boğazlar açılacak ve her iki Boğaz da İtilaf Devletlerince kontrol edilecek.” Bu madde Osmanlı Devleti'nin hangi alandaki denetimini kaybetmesine yol açmıştır?
- A) Kuzey Afrika toprakları
- B) Boğazlar ve İstanbul'un güvenliği
- C) Avrupa'daki ticaret limanları
- D) Doğu Anadolu'daki demir yolları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Boğazlar ve İstanbul'un güvenliği
Boğazların İtilaf Devletlerinin denetimine geçmesi, İstanbul'un ve Boğazların güvenliğini Osmanlı'nın elinden almıştır. Kuzey Afrika toprakları Mondros'tan önce kaybedilmişti.
Kolay
9Mondros Ateşkes Antlaşması'na göre Osmanlı elindeki İtilaf esirleri derhâl bırakılacak, Osmanlı esirleri ise bırakılmayacaktı. Bu madde antlaşmanın hangi özelliğini gösterir?
- A) Antlaşmanın iki tarafa da eşit haklar tanımasını
- B) Osmanlı'nın savaştan galip çıkmasını
- C) Antlaşmanın eşit olmayan, ağır şartlar içermesini
- D) Esirlerin hiç bırakılmamasını
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Antlaşmanın eşit olmayan, ağır şartlar içermesini
Bir tarafın esirlerinin bırakılıp diğerininkilerin tutulması antlaşmanın eşit olmayan ve ağır şartlar taşıdığını gösterir. İtilaf esirleri bırakılacağı için “hiç bırakılmaması” yargısı yanlıştır.
Kolay
10İzmir'in işgali üzerine İstanbul'da halk büyük bir meydanda toplanarak işgali şiddetle protesto etti. Bu protestonun yapıldığı meydan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kızılay Meydanı
- B) Konak Meydanı
- C) Ulus Meydanı
- D) Sultan Ahmet Meydanı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sultan Ahmet Meydanı
İzmir'in işgali İstanbul'da Sultan Ahmet Meydanı'nda protesto edilmiştir. Diğer meydanlar ders kitabında bu olayla anılmaz.
Kolay
1113 Kasım 1918'de İtilaf Devletlerine ait gemiler İstanbul Limanı'na demirledi. Bunu gören Mustafa Kemal yaverine tarihî bir söz söyledi. Mustafa Kemal'in bu sözü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) “Düşmandan kaçılmaz.”
- B) “Geldikleri gibi giderler.”
- C) “Ben size ölmeyi emrediyorum.”
- D) “Bana yeni bir ufuk açtı.”
Cevabı göster
Doğru cevap: B) “Geldikleri gibi giderler.”
Mustafa Kemal düşman donanmasını görünce “Geldikleri gibi giderler.” demiştir. “Ölmeyi emrediyorum” sözü ise Çanakkale'de verdiği emirdir.
Kolay
12Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra İtalyanların işgal ettiği yerleri haritada işaretleyen Emre hangi şehirleri işaretlemelidir?
- A) Musul, Urfa ve Maraş
- B) Mersin ve Adana
- C) Antalya, Konya ve Muğla
- D) Edirne ve İzmir
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Antalya, Konya ve Muğla
İtalya Mondros sonrasında Antalya, Konya ve Muğla'yı işgal etmiştir. Musul, Urfa ve Maraş İngilizlerin işgal ettiği yerlerdir.
Kolay
13Mondros Ateşkes Antlaşması'na göre sınırların korunması ve iç düzenin sağlanması için belirlenen askerler dışındaki Osmanlı kuvvetleri terhis edilecekti. Bu maddenin doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı Devleti'nin savunma gücü büyük ölçüde azaldı.
- B) Osmanlı ordusu güçlenip yeni cepheler açtı.
- C) İtilaf Devletlerinin askerleri terhis edildi.
- D) Osmanlı Devleti yeni topraklar kazandı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Osmanlı Devleti'nin savunma gücü büyük ölçüde azaldı.
Ordunun büyük kısmının terhis edilmesi Osmanlı'nın savunma gücünü azaltmıştır. Madde İtilaf askerlerini değil, Osmanlı askerlerini kapsıyordu.
Kolay
14Mondros sonrasında yapılan işgalleri gösteren tabloda İngiltere'nin işgal ettiği yerler yazılacak. Bu satıra aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?
- A) Musul, Urfa, Antep ve Maraş
- B) Antalya, Konya ve Muğla
- C) Mersin, Adana ve çevresi
- D) İzmir ve çevresi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Musul, Urfa, Antep ve Maraş
İngiltere Musul, Urfa, Antep ve Maraş'ı işgal etmiştir. Antalya, Konya ve Muğla İtalya'nın; Mersin ve Adana Fransa'nın işgal ettiği yerlerdir.
Kolay
15Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Ahmet İzzet Paşa Hükûmeti istifa etti ve yeni hükûmeti bir devlet adamı kurdu. Bu hükûmet halkı sakin olmaya çağırdı. Yeni hükûmeti kuran kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Damat Ferit Paşa
- B) Enver Paşa
- C) Halil Paşa
- D) Cevdet Paşa
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Damat Ferit Paşa
Ahmet İzzet Paşa'dan sonra hükûmeti Damat Ferit Paşa kurmuştur. Enver Paşa İttihat ve Terakki yöneticisi ve savaş dönemi komutanıdır.
Kolay
16Ders kitabına göre Paris Barış Konferansı'ndan sonra bir devlet, Ege kıyısındaki büyük bir şehri ve çevresini işgal etti. Bu şehri işgal eden devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fransa
- B) İtalya
- C) Yunanistan
- D) İngiltere
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yunanistan
İzmir ve çevresini Paris Barış Konferansı'ndan sonra Yunanistan işgal etmiştir. Fransa ise Mersin, Adana ve çevresini işgal etmiştir.
Kolay
17Tarih kulübü öğrencileri, Mondros Ateşkes Antlaşması'nın hükümlerini "askerî" ve "siyasi" olarak iki gruba ayırıyor. Aşağıdaki hükümlerden hangisi "siyasi" grubuna yazılmalıdır?
- A) Belirlenen birlikler dışındaki ordunun terhis edilmesi
- B) Savaş gemilerinin belirlenen limana çekilmesi
- C) Trablus ve Bingazi'deki subayların teslim olması
- D) İttifak Devletleriyle bütün ilişkilerin kesilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İttifak Devletleriyle bütün ilişkilerin kesilmesi
Osmanlı Devleti'nin İttifak Devletleriyle bütün ilişkilerini kesmesi, devletin dış ilişkilerini sınırlayan siyasi bir hükümdür. Ordunun terhis edilmesi, gemilerin belirlenen limana çekilmesi ve Trablus ile Bingazi'deki subayların teslim olması ise Osmanlı Devleti'nin askerî gücünü azaltmaya yönelik askerî hükümlerdir.
Kolay
1813 Kasım 1918'de İtilaf Devletlerine ait donanma gemileri İstanbul Limanı'na demirledi ve şehri denetim altına aldı. İtilaf donanmasının İstanbul'a kadar gelebilmesi, Mondros Ateşkes Antlaşması'nın aşağıdaki hükümlerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir?
- A) Toros Tünellerinin İtilaf Devletlerince işgal edilmesi
- B) Boğazların açılması ve İtilaf Devletlerince kontrol edilmesi
- C) Doğudaki altı vilayette karışıklık çıkarsa işgale izin verilmesi
- D) Osmanlı elindeki İtilaf esirlerinin derhâl serbest bırakılması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Boğazların açılması ve İtilaf Devletlerince kontrol edilmesi
Mondros Ateşkes Antlaşması'na göre Boğazlar açılacak ve İtilaf Devletlerince kontrol edilecekti. İtilaf donanması bu hükme dayanarak Çanakkale Boğazı'ndan geçip İstanbul Limanı'na demirlemiştir. Toros Tünelleri ve doğudaki altı vilayetle ilgili hükümler başka bölgelerle, esirlerle ilgili hüküm ise savaş esirleriyle ilgilidir.
Orta
19Bir öğrenci, Mondros Ateşkesi'nin iki maddesini karşılaştırıyor: • 7. madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek. • 24. madde: Doğudaki altı vilayette karışıklık çıkarsa bu bölgenin herhangi bir kısmı işgal edilebilecek. Bu iki maddenin ortak özelliği hangisidir?
- A) Osmanlı ordusunu güçlendirmeleri
- B) İşgallere yasal bir dayanak sağlamaları
- C) Boğazları Osmanlı'ya bırakmaları
- D) Azınlık haklarını kaldırmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İşgallere yasal bir dayanak sağlamaları
7. ve 24. maddeler, İtilaf Devletlerine Anadolu'yu işgal etmek için hukuki gerekçe oluşturmuştur. Azınlık haklarını kaldırdıkları yargısı yanlıştır; 24. madde tam tersine Ermeni devleti kurma amacına zemin hazırlamak için konmuştur.
Orta
20İzmir'in işgali üzerine İstanbul'da Sultanahmet Meydanı'nda büyük protesto mitingleri yapıldı. Alaşehir ve Balıkesir gibi yerlerde kongreler toplandı, halk millî cemiyetler etrafında örgütlendi. Bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Halkın İstanbul Hükûmeti'ni desteklediğini
- B) İşgallerin halk tarafından kabul edildiğini
- C) Mondros Ateşkesi'nin yürürlükten kalktığını
- D) Halkın işgallere karşı örgütlenmeye başladığını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Halkın işgallere karşı örgütlenmeye başladığını
Mitingler, kongreler ve millî cemiyetler, Türk halkının işgalleri kabul etmeyip direniş için örgütlendiğini gösterir. Halkın İstanbul Hükûmeti'ni desteklediği yargısı yanlıştır; hükûmet halkı sakin olmaya çağırırken halk tam tersine tepki göstermiştir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.