12. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürkçülük ve Türk İnkılabı
Atatürk İlkeleri
- cumhuriyetçilik
- milliyetçilik
- halkçılık
- laiklik
- devletçilik
- inkılapçılık
- millî egemenlik
- karma ekonomi
Atatürk ilkeleri nelerdir ve her biri ne anlama gelir?
Atatürk ilkeleri; cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, laiklik, devletçilik ve inkılapçılıktan oluşan, Türk inkılabının fikrî temelini oluşturan ve birbirini tamamlayan altı esastır. İlkeler 1931'de Cumhuriyet Halk Fırkası programına, 1937'de Anayasa'ya girdi. Cumhuriyetçilik egemenliğin millete ait olması ve yöneticilerin belirli süreler için seçilmesidir. Milliyetçilik ortak tarih, dil, kültür ve ülküye dayanan, ırk ayrımı gütmeyen birleştirici bir anlayıştır. Halkçılık kanun önünde eşitliği ve hiçbir kişi, aile ya da sınıfa ayrıcalık tanımamayı ifade eder. Laiklik din ve devlet işlerinin ayrılması ile din ve vicdan özgürlüğüdür. Devletçilik özel girişimin yetersiz kaldığı alanlarda devletin yatırım yapmasıdır ve somut örneği 1934'teki I. Beş Yıllık Sanayi Planı'dır. İnkılapçılık ise yapılan inkılapları korumak ve akla, bilime göre sürekli yenilemektir. Cumhuriyetçilik ve laiklik siyasi, devletçilik ise ekonomik alanla ilişkilidir.
Atatürk İlkeleri: konu anlatımı ve özeti
Atatürk ilkeleri, Türk inkılabının fikrî temelini oluşturan ve birbirini tamamlayan altı esastır. 1931'de Cumhuriyet Halk Fırkası programına, 1937'de Anayasa'ya girdi.
- Cumhuriyetçilik: Egemenliğin millete ait olması ve yöneticilerin belirli süreler için seçilmesidir. Dayanağı millî egemenliktir; Cumhuriyet'in ilanı ve saltanatın kaldırılmasıyla ilişkilidir.
- Milliyetçilik: Ortak tarih, dil, kültür ve ülküye dayanan, ırk ayrımı gütmeyen, birleştirici ve çağdaşlaşmayı hedefleyen anlayıştır. Atatürk, "Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir." demiştir. Türk Tarih ve Türk Dil Kurumları bu ilkenin ürünüdür.
- Halkçılık: Kanun önünde eşitlik, hiçbir kişi, aile ya da sınıfa ayrıcalık tanımama, sosyal devlet ve halkın yönetime katılmasıdır. Soyadı Kanunu ve kadın hakları ile ilişkilidir.
- Laiklik: Din ve devlet işlerinin ayrılması, din ve vicdan özgürlüğü, akıl ve bilimin esas alınmasıdır. Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat ve Medeni Kanun bu ilkeyle bağlantılıdır.
- Devletçilik: Özel girişimi esas alıp yetersiz kaldığı alanlarda devletin yatırım yapmasıdır; 1929 bunalımından sonra ağırlık kazandı ve karma ekonomiyi benimsedi. Somut örneği I. Beş Yıllık Sanayi Planı'dır (1934).
- İnkılapçılık: Yapılan inkılapları korumak ve akla, bilime göre sürekli yenilemektir; ümmetten millete, kişi egemenliğinden millet egemenliğine geçişi ifade eder.
Altı ilkenin ilişkilendirildiği alanlar: cumhuriyetçilik ve laiklik siyasi, devletçilik ekonomik; milliyetçilik, halkçılık ve inkılapçılık sosyal alan
Unutma: Cumhuriyetçilik ve laiklik siyasi, devletçilik ekonomik, milliyetçilik-halkçılık-inkılapçılık sosyal alanla ilişkilendirilir; bir inkılap birden fazla ilkeyle bağlantılı olabilir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
İlkeleri ezberlemek yerine her biri için "Hangi soruya cevap veriyor?" diye düşün:
- Cumhuriyetçilik: Devleti kim yönetecek? Milletin seçtikleri.
- Milliyetçilik: Bizi bir arada tutan ne? Ortak tarih, dil, kültür ve ülkü.
- Halkçılık: Kimin ayrıcalığı var? Hiç kimsenin.
- Laiklik: Devlet işleri neye göre düzenlenir? Akla ve bilime göre; din ve vicdan özgürlüğü korunarak.
- Devletçilik: Ekonomide özel girişim yetmezse ne olacak? Devlet yatırım yapar.
- İnkılapçılık: Yenilikler ne olacak? Korunacak ve geliştirilecek.
Günlük hayattan: Okulda sınıf başkanının seçimle belirlenmesi cumhuriyetçiliğe, herkesin aynı kurallara uyması halkçılığa benzer.
Sık yapılan hata: Bir inkılabı tek bir ilkeye bağlamak. Doğrusu: Medeni Kanun hem laiklik hem halkçılık ilkesiyle ilişkilidir.
Derinleş
Altı ilkeden birini seç ve bu ilkenin bugün okulunda, mahallende ya da bir kamu hizmetinde nasıl göründüğünü gösteren üç somut örnek bul. Örneklerden birinde ilkenin tam uygulanmadığını düşündüğün bir durum varsa nedenini ve neler yapılabileceğini tartış. Çalışmanı bir fotoğraf ya da kısa açıklamalardan oluşan bir sunuya dönüştürebilirsin.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.12.2.5Türk modernleşmesinin Atatürk ilkelerinin oluşumuna etkisini yorumlayabilme
- a) Türk modernleşmesinin Atatürk ilkelerinin oluşumuna etkisini inceler.
- c) Türk modernleşmesinin Atatürk ilkelerinin oluşumuna etkisini ifade eder.
Bu konuda neler var?
- Cumhuriyetçilik
- Milliyetçilik
- Halkçılık
- Laiklik
- Devletçilik
- İnkılapçılık
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öğrenci, Atatürk ilkelerinin resmî belgelere giriş sürecini araştırıyor. Altı ilkenin tamamının önce bir siyasi partinin, Cumhuriyet Halk Fırkasının programına alındığını, birkaç yıl sonra da 1937'de anayasaya eklendiğini öğreniyor. Altı ilkenin Cumhuriyet Halk Fırkasının programına girdiği yıl hangisidir?
- A) 1923
- B) 1925
- C) 1937
- D) 1946
- E) 1931
Cevabı göster
Doğru cevap: E) 1931
Altı Atatürk ilkesi 1931'de Cumhuriyet Halk Fırkasının programına girmiş, 1937'de de anayasaya eklenmiştir. 1937 bu süreçle ilgili bir yıldır; ancak ilkelerin parti programına değil, anayasaya girdiği yıldır.
Kolay
2Temsilî bir 1930'lar gazete haberi: "Eski bir paşanın oğlu ile bir çiftçinin aynı suçtan yargılandığı davada mahkeme ikisine de aynı cezayı verdi. Hâkim, kararında sanıkların soyunun ya da servetinin hiçbir önemi olmadığını belirtti." Haberdeki uygulama en çok hangi Atatürk ilkesiyle ilişkilidir?
- A) Laiklik
- B) Devletçilik
- C) Cumhuriyetçilik
- D) İnkılapçılık
- E) Halkçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Halkçılık
Kanun önünde eşitliği esas alan, hiçbir kişi, aile ya da sınıfa ayrıcalık tanımayan ilke halkçılıktır. Cumhuriyetçilik de eşitlikle ilişkilidir; ancak asıl olarak egemenliğin millete ait olmasını ve yönetimin seçimle belirlenmesini esas alır.
Kolay
3Bir lisede öğrenci meclisi üyeleri her yıl gizli oyla seçiliyor ve görev süresi bitince yeniden seçim yapılıyor. Meclis başkanı da üyelerin oyuyla belirleniyor. Rehber öğretmen bu düzenin, egemenliğin halka ait olduğunu esas alan bir Atatürk ilkesinin okul ölçeğinde uygulaması olduğunu söylüyor. Öğretmenin sözünü ettiği ilke hangisidir?
- A) Devletçilik
- B) İnkılapçılık
- C) Milliyetçilik
- D) Cumhuriyetçilik
- E) Laiklik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cumhuriyetçilik
Egemenliğin halka ait olması ve yöneticilerin belirli süreler için seçimle belirlenmesi cumhuriyetçilik ilkesinin temelidir. İnkılapçılık da Atatürk ilkelerindendir; ancak yapılan yenilikleri korumayı ve geliştirmeyi esas alır, yönetimin seçimle belirlenmesini değil.
Kolay
4Temsilî bir 1930'lar konuşma özeti: "Yaptığımız yenilikler varılacak son nokta değildir. Onları korumak kadar, akla ve bilime uygun biçimde, ihtiyaç duyuldukça geliştirmek ve yenilemek de görevimizdir." Bu konuşmada öne çıkan Atatürk ilkesi hangisidir?
- A) Halkçılık
- B) Milliyetçilik
- C) Laiklik
- D) Cumhuriyetçilik
- E) İnkılapçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İnkılapçılık
Yapılan inkılapları korumayı ve akla, bilime göre sürekli geliştirmeyi esas alan ilke inkılapçılıktır. Laiklik de akıl ve bilimi esas alır; ancak asıl olarak din ile devlet işlerinin ayrılmasını ifade eder.
Kolay
5Atatürk, Türk halkını “imtiyazsız, sınıfsız, kaynaşmış bir kitle” olarak tanımlamıştır. Bu tanım en çok hangi ilkenin temel düşüncesini yansıtır?
- A) Halkçılık
- B) Devletçilik
- C) Laiklik
- D) İnkılapçılık
- E) Cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Halkçılık
Hiçbir kişi ya da sınıfa ayrıcalık tanımamak ve sınıf çatışmasını reddetmek halkçılığın özüdür. Cumhuriyetçilik egemenliğin millete ait olmasını anlatır, sınıfsızlığı doğrudan konu almaz.
Kolay
6Bir sözlük maddesinde şu tanım yer alıyor: “Kurulu düzenin hızla yıkılıp yerine farklı bir dünya görüşünün ürünü olan yeni bir düzenin getirilmesi.” Bu tanım hangi kavrama aittir?
- A) Islahat
- B) Karma ekonomi
- C) Sosyal devlet
- D) Millî egemenlik
- E) İnkılap
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İnkılap
Kurulu düzeni yıkıp yerine yeni bir düzen getirmek inkılaptır. Islahat ise var olan düzeni koruyarak onu düzeltmeye çalışmaktır; bu yüzden tanıma uymaz.
Kolay
7Atatürk bir konuşmasında şöyle demiştir: “Din, bir vicdan meselesidir. Herkes vicdanının emrine uymakta serbesttir. Biz dine saygı gösteririz.” Bu sözlerde en çok hangi Atatürk ilkesinin anlayışı yansıtılmaktadır?
- A) Devletçilik
- B) Halkçılık
- C) Laiklik
- D) Cumhuriyetçilik
- E) İnkılapçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Laiklik
Dinin vicdan meselesi sayılması ve herkesin vicdanında serbest olması laikliğin din ve vicdan özgürlüğü yönünü anlatır. Halkçılık eşitliği vurgular ama din ve vicdan özgürlüğünü doğrudan konu almaz.
Kolay
8Atatürk şöyle demiştir: “Cumhuriyet, milletvekillerinden meydana gelen meclisi ve sınırlı bir zaman için seçilen devlet başkanıyla millî egemenliği korumanın en iyi yoludur.” Bu söz en çok hangi ilkeyi açıklamaktadır?
- A) Devletçilik
- B) Cumhuriyetçilik
- C) Laiklik
- D) Halkçılık
- E) Milliyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cumhuriyetçilik
Seçilmiş bir meclis, sınırlı süre için seçilen devlet başkanı ve millî egemenlik cumhuriyetçiliğin temel öğeleridir. Halkçılık da egemenliğin millete ait olduğunu söyler ama sözün odağı rejimin biçimidir.
Kolay
9Bir öğrenci, Halk Fırkası'nın 1931 programına göre halkçılığın üç önemli unsurunu not alıyor. Notlarından yalnız biri doğrudur. Doğru not hangisidir?
- A) Devletin bütün ekonomik faaliyetleri üstlenmesi
- B) Din ve devlet işlerinin ayrılması
- C) Sınıf mücadelesinin olmaması
- D) İnkılapların sürekli yenilenmesi
- E) Ümmet anlayışının sürdürülmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sınıf mücadelesinin olmaması
Halkın yönetimde pay sahibi olması, sınıf mücadelesinin olmaması ve eşitlik halkçılığın üç unsurudur. Din ve devlet işlerinin ayrılması ise laikliğin tanımıdır.
Kolay
10Bir öğrenci, Atatürk ilkelerini ilişkili oldukları alanlara göre “siyasi”, “ekonomik” ve “sosyal” başlıklı üç sütuna yerleştiriyor. “Ekonomik” sütununa yalnızca bir ilke yazacaktır. Öğrencinin bu sütuna yazması gereken ilke hangisidir?
- A) Halkçılık
- B) Devletçilik
- C) Laiklik
- D) İnkılapçılık
- E) Milliyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devletçilik
Ders kitabında devletçilik ekonomik alanla ilişkilendirilir. Halkçılık sosyal devlet anlayışı nedeniyle ekonomiyle karıştırılabilir ama sosyal alandaki ilkeler arasında yer alır.
Kolay
11Bir öğrenci Cumhuriyet'in ilanına zemin hazırlayan gelişmeleri bir listeye yazmak istiyor. Aşağıdakilerden hangisi bu listeye yazılabilir?
- A) Saltanatın kaldırılması
- B) Soyadı Kanunu'nun kabulü
- C) I. Beş Yıllık Sanayi Planı
- D) Kadınlara milletvekili seçme hakkı
- E) Türk Tarih Kurumunun kurulması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Saltanatın kaldırılması
Millî Mücadele'nin kazanılması, saltanatın kaldırılması ve Lozan Antlaşması Cumhuriyet'in ilanına zemin hazırlamıştır. Diğer gelişmeler 1923'ten sonra, 1930'larda gerçekleşmiştir.
Kolay
12Bir belediye, dar gelirli ailelerin çocuklarına burs veriyor ve bütün mahallelere eşit biçimde sağlık hizmeti götürüyor. Belediye başkanı, “Hizmet ederken kimin hangi aileden geldiğine bakmıyoruz.” diyor. Bu uygulamalar en çok hangi Atatürk ilkesiyle uyumludur?
- A) Laiklik
- B) Devletçilik
- C) Milliyetçilik
- D) Halkçılık
- E) İnkılapçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Halkçılık
Sosyal adaleti gözeten sosyal devlet anlayışı ve herkese ayrım yapmadan hizmet halkçılığın unsurlarıdır. Devletçilik, devletin ekonomik yatırımlarıyla ilgilidir; sosyal hizmetteki eşitliği anlatmaz.
Kolay
13Millî Mücadele yıllarında “Kuvay-ı Millîye”, “hâkimiyet-i millîye” ve “Büyük Millet Meclisi” gibi pek çok kavram ve girişimde “millî” vurgusu yapılmıştır. Bu durum en çok hangi ilkenin o yıllardaki önemini gösterir?
- A) Devletçilik
- B) Laiklik
- C) Milliyetçilik
- D) İnkılapçılık
- E) Halkçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Milliyetçilik
Kavramlardaki millet ve millîlik vurgusu milliyetçilik ilkesinin Millî Mücadele'deki ağırlığını gösterir. Halkçılık da o yıllarda öne çıkmıştır ama örnekler doğrudan millet kavramına dayanmaktadır.
Kolay
14Bir ekonomi dersinde şu tanım tahtaya yazılıyor: “Özel kesim ile kamu kesimini kaynaştırmayı amaçlayan, her iki kesimin birlikte girişimlerini öngören ekonomi siyaseti.” Tahtadaki tanım hangi kavrama aittir?
- A) Sosyal devlet
- B) Millî egemenlik
- C) Serbest piyasa ekonomisi
- D) Kapalı ekonomi
- E) Karma ekonomi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Karma ekonomi
Özel ve kamu kesiminin birlikte yatırım yapması karma ekonomidir ve devletçilik bu modeli benimsemiştir. Serbest piyasa ekonomisinde devletin yatırımcı rolü öne çıkmaz.
Kolay
15Aşağıdakilerden hangisi devletçilik ilkesinin geliştirilmesinde etkili olan koşullardan biridir?
- A) Halifelik makamının siyasi yetkilerini sürdürmesi
- B) Öğretim kurumlarının farklı kurumlara bağlı olması
- C) Lozan'a iki ayrı hükûmetin çağrılması
- D) Özel sektörün sanayileşme beklentilerini karşılayamaması
- E) Yönetimin bir hanedanın elinde bulunması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Özel sektörün sanayileşme beklentilerini karşılayamaması
1920'lerde özel sektörün sanayileşmede yetersiz kalması ve 1929 bunalımı devletçiliği doğurmuştur. Öğretimin dağınıklığı ise laiklik ve eğitim birliğiyle ilgili bir sorundur.
Kolay
16Bir kavram kartında şu ifade yazıyor: “Devlet yönetiminin kişilere veya belirli bir zümreye değil, doğrudan millete ait olması.” Karttaki kavram en çok hangi Atatürk ilkesinin dayanağıdır?
- A) Devletçilik
- B) Cumhuriyetçilik
- C) Laiklik
- D) İnkılapçılık
- E) Milliyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cumhuriyetçilik
Kartta millî egemenlik tanımlanmaktadır; millî egemenlik de cumhuriyetçiliğin dayanağıdır. Milliyetçilik millet kavramına dayansa da yönetimin kime ait olduğunu konu almaz.
Kolay
17Bir öğrenci üç düzenlemeyi aynı kutuya yazıyor: halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu ve Türk Medeni Kanunu. Öğretmen, üçünün de dinî makam ve kurallara dayanan eski düzenin yerine akıl ve bilime dayanan bir düzen kurmaya yöneldiğini söylüyor. Kutunun başlığı en çok hangi Atatürk ilkesi olmalıdır?
- A) Devletçilik
- B) Halkçılık
- C) Laiklik
- D) Milliyetçilik
- E) Cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Laiklik
Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat ve Medeni Kanun laiklikle bağlantılıdır; devlet, hukuk ve eğitim sistemi akıl ve bilim esas alınarak yeniden düzenlenmiştir. Bir inkılap birden çok ilkeyle ilişkili olabilir; ancak üçünü birleştiren ve öğretmenin vurguladığı ortak yön laikliktir. Devletçilik ekonomik alanla ilişkilidir.
Kolay
18Cumhuriyet Halk Fırkası'nın 1931 programının 3. maddesinde “Türkiye; milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçı bir cumhuriyettir.” düzenlemesi yer aldı. Bu esaslar 1937'de Anayasa'ya girdi. Bu gelişmeyle Atatürk ilkelerinin konumunda nasıl bir değişiklik olmuştur?
- A) Bir partinin programındaki esaslar devletin anayasal niteliği hâline gelmiştir.
- B) Cumhuriyet, devletin yönetim şekli olarak ilk kez bu değişiklikle kabul edilmiştir.
- C) Parti programı, Anayasa'nın yerine devletin temel belgesi sayılmıştır.
- D) Laiklik ilkesi bu değişiklikle Anayasa'dan çıkarılmıştır.
- E) İlkeler yalnız Cumhuriyet Halk Fırkası üyelerini bağlayan kurallar olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bir partinin programındaki esaslar devletin anayasal niteliği hâline gelmiştir.
Parti programına 1931'de giren düzenleme 1937'de Anayasa'ya girmiş, böylece ilkeler parti esası olmaktan çıkıp devletin anayasal niteliği olmuştur. Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmişti; laiklik 1937'de Anayasa'ya girmiştir, çıkarılmamıştır.
Orta
19Bir öğrenci, Atatürk Dönemi inkılaplarını ilkelerle eşleştiren bir kavram haritası hazırlıyor. "Cumhuriyetçilik" kutusuna, egemenliğin bir hanedandan alınıp millete verilmesini en doğrudan sağlayan inkılabı bağlamak istiyor. Öğrenci bu kutuya hangi inkılabı bağlamalıdır?
- A) Soyadı Kanunu'nun çıkarılması
- B) Saltanatın kaldırılması
- C) Türk Dil Kurumunun kurulması
- D) Sümerbank'ın kurulması
- E) Miladi takvimin kabulü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Saltanatın kaldırılması
Saltanatın kaldırılması, yönetme yetkisini Osmanlı hanedanından alıp millete vermiş ve cumhuriyetin ilanına giden yolu açmıştır. Soyadı Kanunu da eşitlikle ilişkilidir; ancak toplumsal alanda bir düzenlemedir ve daha çok halkçılık ilkesiyle bağlantılıdır.
Orta
20Temsilî bir 1930'lar haberi: "Kayseri'de devletin kurduğu dokuma fabrikası açıldı. Aynı hafta bir girişimcinin kurduğu un fabrikasına da vergi kolaylığı tanındı. Yetkililer, özel sermayenin gücünün yetmediği büyük yatırımları devletin üstleneceğini belirtti." Habere göre devletçilik ilkesinde özel girişimin yeri hangisinde doğru açıklanmıştır?
- A) Özel mülkiyet kaldırılır, üretimi yalnızca devlet yapar.
- B) Devlet ekonomiye hiçbir koşulda müdahale etmez.
- C) Bütün fabrikalar yabancı sermayeye bırakılır.
- D) Devlet yalnızca tarım alanında yatırım yapar.
- E) Özel girişim esastır, devlet eksik kalan alanlara yatırım yapar.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Özel girişim esastır, devlet eksik kalan alanlara yatırım yapar.
Devletçilikte özel girişim korunur; devlet ise özel sermayenin yetersiz kaldığı büyük yatırımları üstlenir. Haberde devletin fabrika kurması bütün üretimi üstlendiği izlenimini verebilir; oysa aynı hafta özel girişimin desteklendiği de görülmektedir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.