Siyasi Alandaki Gelişmeler

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.12.2.1Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde siyasi alanda yapılan inkılapları neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme

  • a) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde siyasi alanda yapılan inkılapların nedenlerini inceler.
  • ç) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde siyasi alanda yapılan inkılapların nedenlerini ve sonuçlarını bağlamından kopmadan ifade eder.

Bu konuda neler var?

• Saltanatın Kaldırılması
• Ankara’nın Başkent Olması (13 Ekim 1923)
• Cumhuriyet’in İlanı (29 Ekim 1923)
• Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924)
• 1924 Anayasası

1. Kolay

   1Temsilî bir anı (Kasım 1922): "İtilaf Devletleri barış konferansına hem Ankara'yı hem İstanbul'u çağırınca Meclis bu ikiliğe son vermek istedi. 1 Kasım'da saltanat ile halifelik birbirinden ayrıldı ve saltanat kaldırıldı. Son padişah iki hafta sonra bir İngiliz gemisiyle ülkeyi terk etti." Anıda anlatılan kararın hukuki sonucu hangisidir?

   • AA) Halifeliğin kaldırılması
   • BB) Cumhuriyet'in ilan edilmesi
   • CC) Osmanlı Devleti'nin hukuken sona ermesi
   • DD) Kabine sistemine geçilmesi
   • EE) Başkentin Ankara'ya taşınması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Osmanlı Devleti'nin hukuken sona ermesi

   Saltanatın kaldırılmasıyla Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir. Halifelik de bu süreçte tartışılmıştır; ancak 1 Kasım 1922'de kaldırılmamış, saltanattan ayrılarak varlığını sürdürmüş ve 3 Mart 1924'te kaldırılmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir öğrenci Türkiye'nin anayasalarını gösteren bir zaman çizelgesi hazırlıyor: 1921 Teşkilât-ı Esasiye, 1924 Teşkilât-ı Esasiye ve ardından uzun bir boşluk. Öğretmen, 1924 Anayasası'nın çok partili hayata geçişi de görecek kadar uzun süre yürürlükte kaldığını söylüyor. 1924 Anayasası hangi yıla kadar yürürlükte kalmıştır?

   • AA) 1946
   • BB) 1950
   • CC) 1982
   • DD) 1937
   • EE) 1961
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) 1961

   1924 Anayasası, 1961'de yeni anayasa kabul edilinceye kadar yürürlükte kalmıştır. 1946 da çok partili hayata geçişle ilgili bir yıldır; ancak bu geçiş 1924 Anayasası yürürlükteyken yaşanmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Temsilî bir günlük: "Bugün Meclis aynı gün içinde önemli kanunlar kabul etti: Şer'iyye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı, Tevhid-i Tedrisat Kanunu'yla bütün okullar Maarif Vekâletine bağlandı. Aynı gün Osmanlı hanedanının yurt dışına çıkarılmasına ve halifeliğin kaldırılmasına da karar verildi." Günlükte anlatılan günün tarihi hangisidir?

   • AA) 1 Kasım 1922
   • BB) 29 Ekim 1923
   • CC) 3 Mart 1924
   • DD) 20 Nisan 1924
   • EE) 17 Şubat 1926
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 3 Mart 1924

   Halifeliğin kaldırılması, Şer'iyye ve Evkaf Vekâletinin kaldırılması ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu aynı gün, 3 Mart 1924'te kabul edilmiştir. 1 Kasım 1922 de halifelikle ilgili bir tarihtir; ancak o gün halifelik kaldırılmamış, saltanattan ayrılmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4İtilaf Devletleri'nin askerleri İstanbul'dan ancak Ekim 1923'ün başında çekilmişti. Buna rağmen Meclis, bir hafta sonra Anadolu'nun ortasındaki bir şehrin yeni devletin başkenti olduğunu bildiren kanunu kabul etti. Bu kararla yüzyıllardır süren İstanbul'un başkentliği sona erdi. Ankara hangi tarihte Türkiye'nin başkenti olmuştur?

   • AA) 29 Ekim 1923
   • BB) 23 Nisan 1920
   • CC) 1 Kasım 1922
   • DD) 6 Ekim 1923
   • EE) 13 Ekim 1923
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) 13 Ekim 1923

   Ankara 13 Ekim 1923'te çıkarılan kanunla başkent olmuştur. 6 Ekim 1923 de bu süreçle ilgilidir; ancak o gün Türk birlikleri İstanbul'a girmiş, başkent kararı bir hafta sonra alınmıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   51 Kasım 1922'de TBMM'de kabul edilen bir kanunla saltanat ile halifelik birbirinden ayrıldı ve saltanat kaldırıldı. Bu kanunun hukuki sonucu hangisidir?

   • AA) Cumhuriyet'in ilan edilmesi
   • BB) Halifelik makamının kaldırılması
   • CC) Osmanlı Devleti'nin hukuken sona ermesi
   • DD) Ankara'nın başkent olması
   • EE) Kabine sistemine geçilmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Osmanlı Devleti'nin hukuken sona ermesi

   Saltanatın kaldırılmasıyla Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir. Halifelik ise bu kanunla kaldırılmamış, 1924'e kadar varlığını sürdürmüştür.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Cumhuriyet'in ilanının ardından cumhurbaşkanının milletvekilleri arasından başbakanı atadığı, bakanları başbakanın seçtiği ve hükûmetin Meclisten güvenoyu aldığı bir sisteme geçildi. Bu hükûmet sistemi hangisidir?

   • AA) Meclis hükûmeti sistemi
   • BB) Meşrutiyet sistemi
   • CC) Kabine sistemi
   • DD) Saltanat sistemi
   • EE) Başkanlık sistemi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Kabine sistemi

   Anlatılan düzen kabine sistemidir; Cumhuriyet'in ilanıyla meclis hükûmeti sisteminden bu sisteme geçilmiştir. Meclis hükûmeti sistemi ise Cumhuriyet'ten önceki düzendir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   71 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldığında halifelik makamı ortadan kaldırılmadı. Bu tarihte halifelik makamıyla ilgili nasıl bir düzenleme yapılmıştır?

   • AA) Bütün yetkileriyle birlikte TBMM Başkanlığına devredildi.
   • BB) Diyanet İşleri Başkanlığına dönüştürüldü.
   • CC) Siyasi yetkileri artırılarak yönetimin başına getirildi.
   • DD) Hanedan dışından seçilen bir kişiye verildi.
   • EE) Siyasi yetkilerinden arındırılarak Osmanlı hanedanında bırakıldı.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Siyasi yetkilerinden arındırılarak Osmanlı hanedanında bırakıldı.

   Saltanat kaldırılırken halifelik siyasi yetkilerinden arındırılmış ve Osmanlı hanedanında bırakılmıştır. Diyanet İşleri Başkanlığı ise ancak halifeliğin kaldırıldığı 3 Mart 1924'te kurulmuştur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Saltanatın kaldırılmasının ardından son Osmanlı padişahı 17 Kasım 1922'de Malta Adası'na gitmek üzere ülkeyi terk etti. Ülkeyi terk eden bu padişah kimdir?

   • AA) Abdülmecit Efendi
   • BB) Vahdettin
   • CC) II. Abdülhamit
   • DD) V. Mehmet Reşat
   • EE) Abdülaziz
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Vahdettin

   Saltanatın kaldırılmasından sonra ülkeyi terk eden son padişah Vahdettin'dir. Abdülmecit Efendi ise padişah değil, 18 Kasım 1922'de TBMM'nin seçtiği halifedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Lozan Konferansı'na İstanbul Hükûmetinden de heyet gidip gitmeyeceği sorulan Refet Paşa şöyle cevap vermiştir: “Mudanya Mukavelesi yalnız TBMM Hükûmeti namına imza edildi. Binaenaleyh bu defa da konferansta Türk devletini yalnız bu devletin yegâne meşru hükûmeti olan TBMM Hükûmeti temsil edebilir.” Refet Paşa'nın görüşü hangisidir?

   • AA) Lozan'da Türkiye'yi yalnızca TBMM Hükûmeti temsil etmelidir.
   • BB) Lozan'a iki hükûmet ortak bir heyetle katılmalıdır.
   • CC) Lozan'da Türkiye'yi İstanbul Hükûmeti temsil etmelidir.
   • DD) Mudanya Ateşkesi yeniden imzalanmalıdır.
   • EE) Lozan Konferansı'na hiç katılmamak gerekir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Lozan'da Türkiye'yi yalnızca TBMM Hükûmeti temsil etmelidir.

   Refet Paşa, Mudanya'yı yalnız TBMM Hükûmetinin imzaladığını hatırlatarak tek meşru temsilcinin TBMM Hükûmeti olduğunu söyler. Ortak heyet fikri, İstanbul Hükûmetinin önerisi olup Ankara tarafından reddedilmiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Aşağıdaki gelişmelerden hangisi diğerlerinden önce gerçekleşmiştir?

    • AA) Cumhuriyet'in ilanı
    • BB) Saltanatın kaldırılması
    • CC) Ankara'nın başkent olması
    • DD) Halifeliğin kaldırılması
    • EE) 1924 Anayasası'nın kabulü
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Saltanatın kaldırılması

    Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştır; Ankara'nın başkent olması 13 Ekim 1923'te, Cumhuriyet'in ilanı 29 Ekim 1923'te, halifeliğin kaldırılması ve 1924 Anayasası ise 1924'te gerçekleşmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Cumhuriyet'in ilanından sonra TBMM'de yapılan seçimlerle Mustafa Kemal cumhurbaşkanı, İsmet Paşa başbakan oldu. Meclis başkanlığına da bir başka isim seçildi. Cumhuriyet döneminin ilk meclis başkanı kimdir?

    • AA) Fethi Okyar
    • BB) İsmet Paşa
    • CC) Refet Paşa
    • DD) Tevfik Paşa
    • EE) Abdülmecit Efendi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Fethi Okyar

    Cumhuriyet'in ilanından sonra ilk meclis başkanı Fethi Okyar olmuştur. İsmet Paşa ise ilk başbakandır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Bir öğrenci, I. TBMM döneminde yapılan inkılapları araştırıyor ve bu dönemde yalnızca bir inkılabın gerçekleştirildiğini öğreniyor. Öğrencinin öğrendiği inkılap hangisidir?

    • AA) Cumhuriyet'in ilanı
    • BB) Halifeliğin kaldırılması
    • CC) 1924 Anayasası'nın kabulü
    • DD) Saltanatın kaldırılması
    • EE) Ankara'nın başkent olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Saltanatın kaldırılması

    Saltanatın kaldırılması I. TBMM'nin gerçekleştirdiği tek inkılaptır. Ankara'nın başkent olması ve Cumhuriyet'in ilanı Ekim 1923'te, II. TBMM döneminde gerçekleşmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Saltanatın kaldırılmasıyla Millî iradeyi esas alan TBMM, Türk milletinin tek temsilcisi oldu. Bu durum yönetim anlayışı açısından hangi sonucu doğurmuştur?

    • AA) Devlet ekonomide yatırımcı rolünü üstlenmiştir.
    • BB) Halifenin siyasi yetkileri genişlemiştir.
    • CC) Yönetim yeniden bir hanedana bağlanmıştır.
    • DD) Meclis hükûmeti sistemi sona ermiştir.
    • EE) Yönetimde millî egemenlik hâkim kılınmıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Yönetimde millî egemenlik hâkim kılınmıştır.

    TBMM'nin milletin tek temsilcisi olmasıyla yönetimde millî egemenlik hâkim kılınmıştır. Meclis hükûmeti sistemi ise saltanatla değil, Cumhuriyet'in ilanıyla sona ermiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    143 Mart 1924'te halifeliğin kaldırıldığı gün Erkân-ı Harbiye Vekâleti de kaldırıldı ve görevleri yeni kurulan bir kuruma devredildi. Yeni kurulan bu kurum hangisidir?

    • AA) Diyanet İşleri Başkanlığı
    • BB) Vakıflar Genel Müdürlüğü
    • CC) Genelkurmay Başkanlığı
    • DD) Maarif Vekâleti
    • EE) Bakanlar Kurulu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Genelkurmay Başkanlığı

    Erkân-ı Harbiye Vekâletinin yerine Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştur. Diyanet İşleri Başkanlığı aynı gün kurulmuştur ama Şer'iye ve Evkaf Vekâletinin yerini almıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet'in ilanından önce atılan ve cumhuriyete giden yolu hazırlayan adımlardan biridir?

    • AA) 1924 Anayasası'yla kabine sisteminin güvenceye alınması
    • BB) Halifelik makamının tamamen kaldırılması
    • CC) Diyanet İşleri Başkanlığının kurulması
    • DD) 1921 Anayasası'nda egemenliğin millete ait olduğunun belirtilmesi
    • EE) Anayasaya Atatürk ilkelerinin eklenmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) 1921 Anayasası'nda egemenliğin millete ait olduğunun belirtilmesi

    1921 Anayasası'ndaki 'Egemenlik kayıtsız ve şartsız milletindir.' kararı cumhuriyete giden yolda önemli bir adımdır. Halifeliğin kaldırılması ise Cumhuriyet'ten sonra, 1924'te gerçekleşmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    1629 Ekim 1923'te TBMM'ye “Türkiye Devleti'nin yönetim şekli cumhuriyettir, Türkiye Devleti, Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur.” ifadelerini içeren bir tasarı sunuldu ve kabul edildi. Bu tasarının kabulüyle hangisi gerçekleşmiştir?

    • AA) Saltanat ile halifelik birbirinden ayrılmıştır.
    • BB) Ankara yeni devletin başkenti olmuştur.
    • CC) Halifelik makamı kaldırılmıştır.
    • DD) Kadınlara seçme hakkı tanınmıştır.
    • EE) Yeni devletin rejiminin adı belirlenmiştir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Yeni devletin rejiminin adı belirlenmiştir.

    Tasarının kabulüyle Cumhuriyet ilan edilmiş, böylece rejimin ve devletin adı belirlenmiştir. Ankara ise bundan iki hafta önce, 13 Ekim 1923'te başkent olmuştu.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    1713 Ekim 1923'te kabul edilen tek maddelik kanunda “Türkiye Devleti'nin başkenti Ankara'dır.” hükmü yer aldı. Bir öğrenci, kanunda “cumhuriyet” sözcüğünün geçmemesini tuhaf buluyor. Bu durumu açıklayan bilgi hangisidir?

    • AA) O tarihte Lozan Antlaşması henüz imzalanmamıştı.
    • BB) O tarihte rejimin adı henüz resmen konmamıştı.
    • CC) Osmanlı Devleti hukuken varlığını sürdürüyordu.
    • DD) Meclis saltanatı geri getirmeyi tartışıyordu.
    • EE) Kanunu çıkaran Meclis henüz açılmamıştı.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) O tarihte rejimin adı henüz resmen konmamıştı.

    Rejimin adı 29 Ekim 1923'te konmuştur; 13 Ekim'deki kanun bundan on altı gün öncedir. Lozan 24 Temmuz 1923'te imzalanmış, Osmanlı Devleti 1 Kasım 1922'de hukuken sona ermiş, II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açılmıştı.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Ekim 1923'te TBMM'de fikir ayrılıkları derinleşti ve “hükûmet buhranı” adı verilen bir kriz yaşandı. Mustafa Kemal 28 Ekim akşamı yakın arkadaşlarıyla toplandı; ertesi gün Meclise sunulan tasarı kabul edildi. Bu süreçte Mustafa Kemal'in izlediği yol hangisidir?

    • AA) Krizi çözmek için seçimlerin yenilenmesini sağlamıştır.
    • BB) Krizi sona erdirmek için halifeye başvurmuştur.
    • CC) Hükûmet kurma yetkisini Meclisten alıp yeniden padişaha bırakmıştır.
    • DD) Krizin bitmesini bekleyerek kararı ertelemiştir.
    • EE) Siyasi krizi, rejimin adını koymak için fırsata çevirmiştir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Siyasi krizi, rejimin adını koymak için fırsata çevirmiştir.

    Mustafa Kemal hükûmet buhranını fırsata çevirmiş, 28 Ekim akşamı Cumhuriyet'i ilan etme düşüncesini arkadaşlarına açmış, 29 Ekim'de tasarı kabul edilmiştir. Seçimlerin yenilenmesi kararı 1 Nisan 1923'te alınmıştı; saltanat 1922'de kaldırıldığından padişah da yoktu.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Temsilî bir Meclis konuşması özeti (1924): "Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu bir devlette, bütün Müslümanlar adına söz söyleme iddiasındaki bir makamın varlığı ikilik yaratmaktadır. Ayrıca bazı çevreler bu makamı yeni rejime karşı bir toplanma noktası olarak görmektedir." Konuşmaya göre halifeliğin kaldırılmasının gerekçeleri arasında hangisi yer alır?

    • AA) Halifenin Lozan'da Türkiye'yi resmen temsil etmesi
    • BB) Halifeliğin Osmanlı'dan önce kaldırılmış olması
    • CC) Halifenin Cumhuriyet'in ilanını onaylaması
    • DD) Laik ve millî egemenliğe dayalı yapıyla bağdaşmaması
    • EE) Halifeliğin İtilaf Devletleri'nce yasaklanması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Laik ve millî egemenliğe dayalı yapıyla bağdaşmaması

    Halifelik, millî egemenliğe ve laik devlet anlayışına dayalı yeni yapıyla bağdaşmadığı ve rejim karşıtlarına odak olabileceği için kaldırılmıştır. Lozan'da Türkiye'yi halife değil, TBMM hükûmeti adına İsmet Paşa başkanlığındaki heyet temsil etmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Temsilî bir gazete haberi (30 Ekim 1923): "Dün cumhurbaşkanı seçilen Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa'yı hükûmeti kurmakla görevlendirdi. İsmet Paşa bakanlarını belirleyerek listeyi Meclisin onayına sundu." Haberdeki uygulamaya göre Cumhuriyet'in ilanıyla geçilen kabine sisteminde başbakan nasıl belirlenir?

    • AA) Halk tarafından doğrudan seçilir.
    • BB) Cumhurbaşkanınca milletvekilleri arasından atanır.
    • CC) Meclisçe bakanlarla birlikte tek tek seçilir.
    • DD) Halife tarafından atanır.
    • EE) En yaşlı milletvekili kendiliğinden olur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Cumhurbaşkanınca milletvekilleri arasından atanır.

    Kabine sisteminde başbakanı cumhurbaşkanı milletvekilleri arasından atar, başbakan da bakanlarını belirleyip Meclisin onayına sunar. Bakanların Meclisçe tek tek seçilmesi önceki meclis hükûmeti sistemine aittir ve Cumhuriyet'in ilanıyla terk edilmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner