6. Sınıf Matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci
Araştırma Sorularında Sağlanması Gereken Ölçütler
- araştırma sorusu
- değişken
- değişkenlik
- veri toplama
- amaç
- ölçüt
İyi bir araştırma sorusu hangi ölçütleri sağlamalıdır?
İyi bir araştırma sorusu; amacı net olan, değişkenleri belirlenebilen, veri toplanarak cevaplanabilen ve verisinde değişkenlik bulunan sorudur. Amaç net olduğunda soru neyi öğrenmek istediğini açıkça söyler. Değişkenlerin belirlenebilir olması, hangi özelliğin ya da sayının inceleneceğinin belli olması demektir. Cevaba anket, gözlem ya da ölçümle ulaşılabilmelidir. Veride değişkenlik, cevapların kişiden kişiye ya da durumdan duruma farklılık göstermesidir ve bu farklılık doğal ortamdan, bir müdahaleden ya da ölçümden kaynaklanabilir. "Sınıfımızdaki öğrencilerin günlük uyku süreleri kaç saattir?" uygun bir araştırma sorusudur, çünkü cevaplar öğrenciden öğrenciye değişir ve sorarak toplanabilir. "Bir haftada kaç gün vardır?" sorusu ise uygun değildir; cevap her zaman 7'dir ve değişkenlik yoktur. "Matematik güzel bir ders mi?" gibi kişisel görüşe dayanan ve ne ölçüleceği belirsiz sorular da zayıf araştırma sorularıdır.
Araştırma Sorularında Sağlanması Gereken Ölçütler: konu anlatımı ve özeti
Her soru bir araştırma sorusu olamaz. Bu konuda iyi bir araştırma sorusunun hangi ölçütleri taşıması gerektiğini ve soruları bu ölçütlere göre değerlendirmeyi öğrenirsin.
- Amaç net olmalı: Soru neyi öğrenmek istediğini açıkça söylemelidir.
- Değişkenler belirlenebilir olmalı: Hangi özelliğin ya da sayının inceleneceği bellidir.
- Veri toplanarak cevaplanabilmeli: Anket, gözlem ya da ölçümle cevaba ulaşılabilmelidir.
- Veride değişkenlik olmalı: Cevaplar kişiden kişiye ya da durumdan duruma farklılık göstermelidir. Bu farklılık doğal ortamdan, bir müdahaleden ya da ölçümden kaynaklanabilir.
- Uygun örnek: "Sınıfımızdaki öğrencilerin günlük uyku süreleri kaç saattir?" Cevaplar öğrenciden öğrenciye değişir ve sorarak toplanabilir.
- Uygun olmayan örnek: "Bir haftada kaç gün vardır?" Cevap her zaman 7'dir, değişkenlik yoktur.
- "Matematik güzel bir ders mi?" gibi sorular da kişisel görüşe dayandığı ve ne ölçüleceği belirsiz olduğu için zayıftır.
Unutma: Cevabı herkes için aynı olan bir soru, araştırma sorusu değildir; veri toplamaya gerek bırakmaz.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir soruyu araştırma sorusu olarak kullanmadan önce onu dört soruluk bir kontrol listesinden geçir.
- Amacı net mi? Neyi öğrenmek istediğim belli mi?
- İnceleyeceğim özellik ya da sayı belli mi?
- Anket, gözlem ya da ölçümle veri toplayarak cevaplanabilir mi?
- Cevaplar kişiden kişiye değişir mi?
Örnek: "Sınıfımızdaki öğrenciler bir haftada kaç kitap okuyor?" Dört soruya da "evet" cevabı verilir; iyi bir araştırma sorusudur.
Sık yapılan hata: "Okulumuzda kaç öğrenci var?" sorusunu araştırma sorusu sanmak. Doğrusu: Bu sorunun tek bir cevabı vardır, okul müdürlüğünden öğrenilir; cevaplarda değişkenlik olmadığı için istatistiksel bir araştırma gerektirmez.
Derinleş
Aşağıdaki türde üç zayıf soru yaz: cevabı herkes için aynı olan bir soru, kişisel görüşe dayanan belirsiz bir soru ve veri toplanarak cevaplanamayan bir soru. Her birini kontrol listesine göre değerlendir ve iyi bir araştırma sorusuna dönüştür. Değiştirdiğin sorulardan hangisi okulunda bir sorunun çözümüne katkı sağlayabilir? Açıkla.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
MAT.6.5.1Kategorik veya nicel (kesikli) veri ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilme
- a) Kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayanan istatistiksel araştırma gerektiren durumları fark eder.
- b) Kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayanan betimleme veya karşılaştırma gerektirebilecek araştırma soruları oluşturur.
- g) Araştırma sonuçlarının araştırma sorusuna ne düzeyde cevap verdiğini değerlendirerek araştırma sürecine uygun olmayan adımları yeniden planlar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Tuna, "Sınıfımızdaki öğrencilerin ayakkabı numaraları kaçtır?" sorusunun "verinin değişebilirliği" ölçütünü sağladığını söylüyor. Arkadaşı Duru, bu ölçütün ne anlama geldiğini soruyor. Tuna'nın vereceği doğru açıklama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Verilerin her gün aynı saatte toplanması
- B) Soru metninin sonradan değiştirilmesi
- C) Verilerin yalnızca tek kişiden alınması
- D) Cevapların kişiden kişiye farklı olabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cevapların kişiden kişiye farklı olabilmesi
Verinin değişebilirliği, soruya verilen cevapların kişiden kişiye ya da durumdan duruma farklılık gösterebilmesidir; ayakkabı numaraları da öğrenciden öğrenciye değişir. Soru metninin değiştirilmesi seçeneği, "değişebilirlik" sözcüğünü sorunun kendisiyle ilişkilendirmekten doğar.
Kolay
2Öğretmen, araştırma sorusu yazacak öğrenciler için tahtaya bir ölçüt listesi yazıyor. Listeye yanlışlıkla araştırma sorusunun anlamını ortadan kaldıran bir madde de eklenmiş. Aşağıdakilerden hangisi araştırma sorusunun sağlaması gereken ölçütlerden biri değildir?
- A) Amacın net olması
- B) Cevabın önceden bilinmesi
- C) Değişkenlerin belirlenebilir olması
- D) Verinin değişebilir olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Cevabın önceden bilinmesi
Araştırma, cevabı bilinmeyen bir soruyu veri toplayarak cevaplamak için yapılır; cevap önceden biliniyorsa araştırmaya gerek kalmaz. Verinin değişebilir olması seçeneği çekici gelebilir; ancak cevapların kişiden kişiye değişmesi araştırma sorusunun gerekli bir ölçütüdür.
Kolay
3Bilim kulübü üyeleri, dönem boyunca yapacakları araştırmanın sorusunu seçmek için bir kontrol listesi hazırlıyor. Listeye, sorunun gerçekten bir araştırmayla cevaplanabilmesini sağlayacak bir madde eklenecek. Listeye eklenecek en uygun madde aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
- B) Cevabının herkes için aynı olması
- C) Kişisel bir görüşe dayanması
- D) Tek kelimeyle cevaplanabilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
Bir araştırma sorusu, veri toplanarak cevaplanabilmelidir; ayrıca amacı net ve cevapları değişebilir olmalıdır. Cevabın herkes için aynı olması seçeneği yanlıştır; cevap değişmiyorsa veri toplamaya gerek kalmaz ve soru araştırma sorusu olamaz.
Kolay
4Can, sınıfta yapılacak anket için "Bir haftada kaç gün vardır?" sorusunu öneriyor. Arkadaşı Nehir, bu sorunun araştırma sorusu olarak kullanılamayacağını söylüyor. Nehir'in itirazının gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Amacı belirsiz olduğu için
- B) Cevabı bir sayı olduğu için
- C) Cevabı hep 7 olup değişmediği için
- D) Veri toplamak uzun sürdüğü için
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cevabı hep 7 olup değişmediği için
Herkes bu soruya 7 cevabını verir; cevaplar değişmediği için veri toplamanın bir anlamı yoktur. Cevabı bir sayı olduğu için seçeneği yanlıştır; "Kaç kardeşin var?" gibi cevabı sayı olan pek çok iyi araştırma sorusu vardır.
Kolay
5Yusuf, araştırma sorusunun cevabına anket, gözlem ya da ölçüm yaparak ulaşılabilmesi gerektiğini biliyor. Yusuf'un bildiği bu özellik hangi ölçüttür?
- A) Amacın net olması
- B) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
- C) Verinin değişebilirliği
- D) Değişkenlerin belirlenebilir olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
Anket, gözlem ya da ölçümle cevaba ulaşabilmek, veri toplanarak cevaplanabilir olma ölçütüdür. Amacın net olması, sorunun neyi öğrenmek istediğini açıkça söylemesidir.
Kolay
6Mert, araştırması için “Okulumuzun bahçesinde kaç tane giriş kapısı vardır?” sorusunu öneriyor. Öğretmeni bu sorunun bir ölçütü sağlamadığını söylüyor. Sorunun sağlamadığı ölçüt hangisidir?
- A) Amacın net olması
- B) Verinin değişebilirliği
- C) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
- D) Sorunun açık yazılması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Verinin değişebilirliği
Bahçedeki kapı sayısının tek bir cevabı vardır, kime sorulursa sorulsun değişmez; bu yüzden değişkenlik yoktur. Kapılar sayılarak cevaba ulaşılabileceği için veri toplama ölçütü sağlanır.
Kolay
7Defne, araştırma sorusunu yazarken neyi öğrenmek istediğini soruda açıkça belirtmeye dikkat ediyor. Defne'nin dikkat ettiği ölçüt hangisidir?
- A) Verinin değişebilirliği
- B) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
- C) Değişkenlerin farklı olması
- D) Amacın net olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Amacın net olması
Sorunun neyi öğrenmek istediğini açıkça söylemesi, amacın net olması ölçütüdür. Verinin değişebilirliği, cevapların farklılık göstermesiyle ilgilidir.
Kolay
8Sağlık kulübü, “Sınıfımızdaki öğrencilerin boy uzunlukları kaç santimetredir?” sorusunu araştıracak. Bu verileri toplamak için en uygun yol hangisidir?
- A) Mezurayla her öğrencinin boyunu ölçmek
- B) Öğrencilerin adlarını listeye yazmak
- C) Okulun internet sitesine bakmak
- D) Sınıftaki öğrenci sayısını saymak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mezurayla her öğrencinin boyunu ölçmek
Boy uzunluğu bir ölçüm gerektirir; mezurayla ölçüm yapılarak veri toplanır. Öğrenci sayısını saymak, boy uzunluklarını vermez.
Kolay
9Sınıfta araştırma sorusu olabilecek bir soru seçilecek. Öğretmen, cevabı herkes için aynı olan soruların seçilmemesini istiyor. Aşağıdakilerden hangisi araştırma sorusu olabilir?
- A) Bir yılda kaç ay vardır?
- B) Bir üçgenin kaç kenarı vardır?
- C) Öğrencilerin bir haftada yediği yumurta sayısı kaçtır?
- D) Türk bayrağında hangi renkler vardır?
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Öğrencilerin bir haftada yediği yumurta sayısı kaçtır?
Yenen yumurta sayısı öğrenciden öğrenciye değişir ve sorarak toplanabilir. Diğer soruların tek bir cevabı vardır, değişkenlik göstermez.
Kolay
10Öğretmen, araştırma sorusu ölçütlerini tahtaya yazıyor. Bir ölçütün açıklamasını şöyle yapıyor: “Sorunun cevapları kişiden kişiye ya da durumdan duruma farklılık göstermelidir.” Bu açıklama hangi ölçüte aittir?
- A) Amacın net olması
- B) Verinin değişebilirliği
- C) Değişkenlerin belirlenebilir olması
- D) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Verinin değişebilirliği
Cevapların kişiden kişiye farklı olması verinin değişebilirliği ölçütüdür. Veri toplanarak cevaplanabilirlik ise cevaba anket, gözlem ya da ölçümle ulaşılabilmesini anlatır.
Kolay
11Rehberlik servisi, “Okulumuzdaki öğrencilerin en sevdiği ders hangisidir?” sorusunu araştıracak. Bu verileri toplamak için en uygun yol hangisidir?
- A) Haftalık ders programına bakmak
- B) Sınıftaki sıra sayısını saymak
- C) Öğrencilere anket uygulamak
- D) Mezurayla ölçüm yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Öğrencilere anket uygulamak
Öğrencilerin hangi dersi sevdiği ancak onlara sorularak öğrenilebilir; bunun için anket uygundur. Ders programı derslerin saatlerini gösterir, öğrencilerin tercihlerini göstermez.
Kolay
12Ece'nin araştırma sorusu şöyledir: “Sınıfımızdaki öğrencilerin bir haftada içtikleri süt bardağı sayısı kaçtır?” Bu soruda incelenecek değişken hangisidir?
- A) Sınıfın adı
- B) Haftanın günleri
- C) İçilen süt bardağı sayısı
- D) Öğrencilerin adları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İçilen süt bardağı sayısı
Soru, öğrencilerden öğrenciye değişebilen süt bardağı sayısını inceler. Öğrencilerin adları veri toplanacak kişileri gösterir, incelenen özellik değildir.
Kolay
13Çevre kulübünün araştırma sorusu şöyledir: “Mahallemizdeki ailelerin bir haftada geri dönüşüm kutusuna attığı şişe sayısı kaçtır?” Bu soruda incelenecek değişken hangisidir?
- A) Mahallenin adı
- B) Geri dönüşüm kutusunun rengi
- C) Haftanın kaç gün olduğu
- D) Atılan şişe sayısı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Atılan şişe sayısı
Soru ailelerin attığı şişe sayısını inceler; bu değer aileden aileye değişir. Haftanın kaç gün olduğu sabittir, değişken değildir.
Kolay
14Bilim kulübünde Can, “Dinozorlar en çok hangi yiyeceği severdi?” sorusunu araştırma sorusu olarak öneriyor. Bu soru hangi ölçütü sağlamaz?
- A) Amacın net olması
- B) Sorunun kısa olması
- C) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
- D) Sorunun soru işaretiyle bitmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Veri toplanarak cevaplanabilir olması
Dinozorlara anket yapılamaz, beğenileri gözlem ya da ölçümle de belirlenemez; bu yüzden soru veri toplanarak cevaplanamaz. Sorunun neyi öğrenmek istediği ise açıktır.
Kolay
15Kütüphaneci “6-B öğrencilerinin bir ayda kütüphaneden ödünç aldığı kitap sayıları kaçtır?” sorusunu araştırıyor. Bu araştırmanın amacı hangisidir?
- A) 6-B öğrencilerinin sevdiği kitap türlerini belirlemek
- B) Kütüphanedeki tüm kitapların sayısını belirlemek
- C) 6-B öğrencilerinin ödünç aldığı kitap sayılarını belirlemek
- D) Kütüphanenin hangi gün açık olduğunu belirlemek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 6-B öğrencilerinin ödünç aldığı kitap sayılarını belirlemek
Soru, 6-B öğrencilerinin bir ayda ödünç aldıkları kitap sayılarını öğrenmeyi amaçlar. Kitap türleri soruda sorulmamaktadır.
Kolay
16Trafik kulübü, “Okulun önünden sabah 08.00 ile 09.00 arasında kaç araç geçer?” sorusunu araştıracak. Bu sorunun cevabına ulaşmak için en uygun yol hangisidir?
- A) Öğretmenlere araç sayısını sormak
- B) Ders kitabındaki bilgilere bakmak
- C) Önceki yılın sayısını tahmin etmek
- D) Belirtilen saatte gözlem yapıp araçları saymak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Belirtilen saatte gözlem yapıp araçları saymak
Araç sayısı, belirtilen saatte yol kenarında gözlem yapılıp sayılarak toplanabilir. Tahmin etmek veri toplamak değildir, cevabı güvenilir kılmaz.
Kolay
17Zeynep, "Sınıfımızdaki öğrencilerin en sevdiği ders hangisidir?" sorusunu öneriyor. Arkadaşı Mert, sorunun kişisel tercihe dayandığını, bu yüzden araştırma sorusu olamayacağını söylüyor. Mert'in görüşü için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Doğrudur; kişisel tercihi soran sorularla araştırma için hiçbir veri toplanamaz.
- B) Doğrudur; bu sorunun cevabı sınıftaki herkes için aynıdır.
- C) Yanlıştır; tercihler sorularak toplanır ve öğrenciden öğrenciye değişir.
- D) Yanlıştır; çünkü bu soru nicel (kesikli) veri toplamaktadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yanlıştır; tercihler sorularak toplanır ve öğrenciden öğrenciye değişir.
Soru, öğrencilerin en sevdiği dersi öğrenmeyi amaçlar (amaç net); incelenecek değişken bellidir (en sevilen ders); her öğrenciye sorularak veri toplanabilir ve cevaplar öğrenciden öğrenciye değişir. Bu yüzden ölçütleri sağlar. "Matematik güzel bir ders mi?" gibi bir görüş sorusundan farkı, neyin ölçüleceğinin belli olmasıdır. Toplanan veri ders adlarıdır, yani kategoriktir; nicel değildir.
Kolay
18Can, "Sınıfımızdaki öğrencilerin kaç kardeşi vardır?" sorusunu araştırma sorusu olarak yazıyor. Sonra, "Çoğunun bir kardeşi olduğunu zaten tahmin ediyorum; bu yüzden bu soru araştırma sorusu olamaz." diyor. Can'ın düşüncesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Yanlıştır; tahmin veriyle sınanmalıdır ve kardeş sayıları kişiden kişiye değişir.
- B) Doğrudur; cevabı önceden tahmin edilebilen sorular için veri toplamaya gerek yoktur.
- C) Doğrudur; kardeş sayısı sayılabildiği için değişkenlik göstermez.
- D) Yanlıştır; çünkü önceden yapılan tahmin her zaman yanlış çıkar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yanlıştır; tahmin veriyle sınanmalıdır ve kardeş sayıları kişiden kişiye değişir.
Bir tahmin, veri toplanmadan doğru kabul edilemez; araştırma bu tahmini sınamayı sağlar. Soru dört ölçütü de sağlar: amaç nettir, değişken (kardeş sayısı) bellidir, öğrencilere sorularak veri toplanabilir ve kardeş sayıları öğrenciden öğrenciye değişir. Sayılabilen bir değerin değişkenlik göstermeyeceği düşüncesi yanlıştır. Tahminin her zaman yanlış çıkacağı da söylenemez; doğru ya da yanlış olduğu ancak veriyle anlaşılır.
Orta
19Kerem, okul gazetesinde yapılacak araştırma için "Matematik güzel bir ders mi?" sorusunu öneriyor. Gazete ekibinden Asya, bu sorunun araştırma sorusu olarak zayıf olduğunu söylüyor. Asya'nın bu değerlendirmesinin gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kişisel görüşe dayanır, ne ölçüleceği belirsizdir.
- B) Cevapları kişiden kişiye değişebilir.
- C) Okuldaki öğrencilere sorulabilir.
- D) Matematik dersiyle ilgili bir sorudur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kişisel görüşe dayanır, ne ölçüleceği belirsizdir.
"Güzel" sözcüğü kişiden kişiye farklı anlam taşır; soru bir görüş sorar ve ölçülecek değişkeni belirtmez. Cevapların değişebilmesi seçeneği bir zayıflık değil, araştırma sorusunda bulunması gereken bir özelliktir.
Orta
20Rehberlik servisi, öğrencilerin sağlıklı yaşam alışkanlıklarını incelemek için öğrencilerden araştırma sorusu önerileri topluyor. Gelen önerilerden yalnızca biri tüm ölçütleri sağlıyor. Aşağıdakilerden hangisi araştırma sorusu ölçütlerini sağlayan bir sorudur?
- A) Sınıfımızdaki öğrencilerin günlük uyku süreleri kaç saattir?
- B) Okulumuzun bulunduğu ilçenin adı nedir?
- C) Matematik dersi herkes için güzel bir ders midir?
- D) Sınıfımızdaki her öğrencinin bir haftası kaç gündür?
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sınıfımızdaki öğrencilerin günlük uyku süreleri kaç saattir?
Uyku süresi öğrenciden öğrenciye değişir, amacı nettir ve öğrencilere sorularak veri toplanabilir. İlçe adı ve haftanın gün sayısı soruları herkes için aynı cevabı verir; matematik sorusu ise kişisel görüşe dayanır ve neyin ölçüleceği belli değildir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.