6. Sınıf Matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci

Sonuç veya Yorumları Tartışma

yanlı soru
yorum
sonuç
dağılım
grafik ölçeği
nokta grafiği
eleştirel değerlendirme

Araştırma sonuçları ve grafikler eleştirel olarak nasıl değerlendirilir?

Araştırma sonuçlarını tartışmak; soruların yanlı olup olmadığını, grafiklerin ölçeğini ve yorumların verilerle desteklenip desteklenmediğini sorgulamaktır. Katılımcıyı belli bir cevaba yönlendiren sorulara yanlı (taraflı) soru denir: "Çok faydalı olan sebzeleri sever misin?" yanlıdır, "Sebze yemeyi ne kadar seversin?" daha tarafsızdır. Yanlı sorularla toplanan veriler gerçeği yansıtmaz ve sonuçları güvenilir olmaz. Sütun grafiğinde sayı ekseni uygun ölçeklendirilmezse farklar olduğundan büyük ya da küçük görünür; bu yüzden eksenin nereden başladığına ve aralıkların eşit olup olmadığına bakılır. Nokta grafikleri, kök-yaprak gösterimleri ve tablolarla iki veri grubu karşılaştırılırken merkezî eğilim ölçüleri ve dağılım birlikte kullanılır. Veriyle desteklenmeyen iddialar gerekçesiyle reddedilebilir ve resmî kurumlardan alınan veriler daha güvenilirdir. Göze çarpan bir grafik her zaman doğru bilgi vermez.

Sonuç veya Yorumları Tartışma: konu anlatımı ve özeti

Bir araştırmanın sonuçlarını okurken onları sorgulamak, yanlış bilgiye kanmamanı sağlar. Bu konuda araştırma sorularını, grafikleri ve yapılan yorumları eleştirel bir gözle değerlendirmeyi öğrenirsin.

Katılımcıyı belli bir cevaba yönlendiren sorulara yanlı (taraflı) soru denir. "Çok faydalı olan sebzeleri sever misin?" yanlıdır; "Sebze yemeyi ne kadar seversin?" daha tarafsızdır.
Yanlı sorularla toplanan veriler gerçeği yansıtmaz, bu yüzden sonuçları da güvenilir olmaz.
Sütun grafiğinde sayı ekseni uygun ölçeklendirilmezse farklar olduğundan büyük ya da küçük görünür ve yanlış yorumlara yol açar.
Bir grafiği yorumlamadan önce eksenlerin nereden başladığına ve aralıkların eşit olup olmadığına bak.
Nokta grafikleri, kök-yaprak gösterimleri ve tablolarla iki veri grubunu karşılaştırırken merkezî eğilim ölçülerini ve dağılımı birlikte kullan.
Başkalarının yorumlarını verilerle kontrol et; veriyle desteklenmeyen iddiaları gerekçesiyle reddedebilirsin.
Verilerin kaynağına dikkat et; resmî kurumlardan alınan veriler daha güvenilirdir.

Unutma: Göze çarpan bir grafik her zaman doğru bilgi vermez; önce ekseni ve ölçeği kontrol et.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir grafiği ya da yorumu kabul etmeden önce üç kontrol yap:

Soru tarafsız mı? "Çok eğlenceli olan satranç kulübüne katılmak ister misin?" sorusu cevabı yönlendirir.
Eksen nereden başlıyor? Sayı ekseni 90'dan başlayan bir grafikte 92 ve 96 değerlerinin sütunları 2 ve 6 birim yükselir; fark 3 kat gibi görünür, oysa gerçek fark yalnızca 4'tür.
Veri nereden geliyor, kaç kişiden toplandı? Az sayıda kişiden toplanan veri genel bir sonuç için yeterli olmayabilir.

Günlük hayattan: Bir reklamda "Kullanıcıların %90'ı memnun" yazıyorsa kaç kişiye sorulduğunu ve nasıl bir soru sorulduğunu merak etmelisin.

Sık yapılan hata: Grafiğin görünüşüne bakıp ekseni okumamak. Doğrusu: Önce eksenin başlangıcını ve aralıklarını kontrol et, sonra sütunları karşılaştır.

Derinleş

Bir gazete, dergi ya da reklamda yayımlanmış bir grafik bul. Eksenleri, kaynağı ve veri sayısını incele. Grafik yanıltıcı olabilir mi? Aynı veriyi doğru ölçekle yeniden çiz ve iki grafiğin bıraktığı izlenimi karşılaştır. Yanıltıcı bir grafikle karşılaşan bir okuyucu nasıl bir karar hatası yapabilir? Örnekle açıkla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

MAT.6.5.2Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
- a) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
- b) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
- c) Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Defne, okul ödevi için ilindeki yıllık yağış miktarına dair bir bilgi arıyor. Bir sosyal medya paylaşımında, bir arkadaşının tahmininde, kaynağı belirtilmemiş bir haberde ve resmî bir kurumun sitesinde birbirinden farklı sayılar görüyor. Defne'nin kullanması gereken en güvenilir veri kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bir sosyal medya paylaşımı
- B) Bir arkadaşın tahmini
- C) Resmî bir kurumun yayımladığı veri
- D) Kaynağı belli olmayan bir haber
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Resmî bir kurumun yayımladığı veri
Resmî kurumlar verileri belirli yöntemlerle ölçer ve kaynağını açıkça yayımlar; bu yüzden en güvenilir kaynaktır. Kaynağı belli olmayan haber seçeneği bir haber sitesinde yer aldığı için güvenilir sanılabilir; ancak verinin nereden geldiği bilinmeden doğruluğu sınanamaz.
Kolay
2Bir ankette "Çok sağlıklı olan yeşil sebzeleri her gün yer misiniz?" sorusu soruluyor. Anketi inceleyen öğretmen, sorunun katılımcıyı belli bir cevaba doğru ittiğini ve sonuçları güvenilmez yapabileceğini söylüyor. Katılımcıyı belli bir cevaba yönlendiren bu tür sorulara ne ad verilir?
- A) Yanlı (taraflı) soru
- B) Açık uçlu soru
- C) Nicel soru
- D) Araştırma planı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yanlı (taraflı) soru
"Çok sağlıklı" gibi yargı bildiren ifadeler katılımcıyı belli bir cevaba yönlendirir; bu tür sorulara yanlı (taraflı) soru denir. Açık uçlu soru seçeneği yanlıştır; açık uçlu soru cevap seçeneği sunmayan sorudur, yönlendirme içermesi gerekmez.
Kolay
3Bir okulun iki sınıfının topladığı geri dönüşüm atığı miktarları 48 kg ve 52 kg'dır. Bu veriler, sayı ekseni 45'ten başlayan bir sütun grafiğiyle panoya asılınca 52 kg'lık sütun diğerinin iki katından uzun görünüyor. Sütun grafiğinde sayı ekseni uygun ölçeklendirilmezse ne olur?
- A) Grafik her zaman daha doğru olur.
- B) Veriler kategorik hâle gelir.
- C) Verilerin ortalaması değişir.
- D) Farklar olduğundan büyük ya da küçük görünür.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Farklar olduğundan büyük ya da küçük görünür.
Eksen 45'ten başlayınca sütunlar 3 ve 7 birim uzunluğunda çizilir; gerçekte yalnızca 4 kg'lık fark çok büyük görünür. Verilerin ortalaması değişir seçeneği yanlıştır; grafik nasıl çizilirse çizilsin veriler ve ortalamaları aynı kalır, değişen yalnızca görünümdür.
Kolay
4Okul spor kulübü, öğrencilerin ilgi alanlarını öğrenmek için bir anket hazırlıyor. Taslaktaki dört sorudan üçü bir görüşü cevaptan önce katılımcıya sunuyor; yalnızca biri tarafsız yazılmış. Aşağıdaki sorulardan hangisi yanlı (taraflı) değildir?
- A) Çok faydalı olan sebzeleri sever misin?
- B) Şekerli yiyecekler sağlığa çok mu zararlıdır?
- C) Satranç oynamak kişiyi hareketsiz yapar mı?
- D) En sevdiğin spor dalı hangisidir?
Cevabı göster
Doğru cevap: D) En sevdiğin spor dalı hangisidir?
"En sevdiğin spor dalı hangisidir?" sorusu hiçbir yargı içermez ve katılımcıyı bir cevaba itmez. Satranç sorusu tarafsız gibi görünse de satrancın hareketsizlik yarattığı düşüncesini katılımcıya önceden sunar.
Kolay
5Okul kantininde bir haftada satılan ürünler şöyledir: tost 120, simit 150, meyve 40, ayran 90. Elif bu tabloya bakarak “Kantinde en çok tost satılıyor.” diyor. Elif'in yorumu neden kabul edilmez?
- A) Tabloda en çok satılan ürün simittir.
- B) Tostun fiyatı tabloda verilmemiştir.
- C) Meyve satışı diğerlerinden azdır.
- D) Ayran bir yiyecek değil içecektir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tabloda en çok satılan ürün simittir.
Yorum verilerle kontrol edilmelidir: simit 150 ile tosttan (120) fazla satılmıştır. Diğer seçenekler doğru olsa da Elif'in yorumunu çürütmez.
Kolay
6Bir okul gazetesi “Okulumuzdaki öğrencilerin yarısından fazlası okula bisikletle geliyor.” diye yazıyor. Okulda 400 öğrenci vardır ve bunlardan 180'i bisikletle gelmektedir. Gazetenin yorumu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Yanlıştır; 180, 400'ün yarısından azdır.
- B) Doğrudur; 180 büyük bir sayıdır.
- C) Doğrudur; 180, 400'ün yarısından fazladır.
- D) Yanlıştır; bisikletle gelen hiç öğrenci yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yanlıştır; 180, 400'ün yarısından azdır.
400'ün yarısı 200'dür ve 180 bundan azdır; bu yüzden yorum verilerle desteklenmez. Bir sayının büyük görünmesi yarıdan fazla olduğunu göstermez.
Kolay
7Bir anket formunda “Yorucu olan ev işlerine yardım eder misin?” sorusu yer alıyor. Öğretmen bu sorunun yanlı olduğunu söylüyor. Bu sorunun tarafsız hâli aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zor ve yorucu ev işlerine yardım eder misin?
- B) Ev işlerine haftada kaç kez yardım edersin?
- C) Ailene yardım etmek güzel değil midir?
- D) Tembellik etmeden ev işlerine yardım eder misin?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ev işlerine haftada kaç kez yardım edersin?
Tarafsız soru ev işleri hakkında bir görüş bildirmeden yalnızca sıklığı sorar. Diğer seçeneklerde “yorucu”, “güzel”, “tembellik” gibi yönlendiren ifadeler vardır.
Kolay
8Okul gazetesinde iki sınıfın topladığı kitap sayılarını gösteren bir sütun grafiği yayımlanmıştır. Can, grafiğe bakarak bir sınıfın çok daha fazla kitap topladığını düşünüyor. Can, grafiği yorumlamadan önce öncelikle neyi kontrol etmelidir?
- A) Sütunların hangi renklere boyandığını
- B) Grafiğin başlığının kaç kelimeden oluştuğunu
- C) Sayı ekseninin başladığı yeri ve aralıkların eşitliğini
- D) Sütunların ne kadar kalın çizildiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sayı ekseninin başladığı yeri ve aralıkların eşitliğini
Sayı ekseni uygun ölçeklendirilmezse farklar olduğundan büyük ya da küçük görünür. Renk, başlık uzunluğu ve sütun kalınlığı değerleri değiştirmez.
Kolay
9Bir öğrenci 40 arkadaşına “Sağlıklı ve lezzetli olan balığı sever misin?” diye soruyor. 36 kişi “Evet” diyor ve öğrenci “Okulumuzdaki öğrencilerin %90'ı balığı seviyor.” sonucuna varıyor. Bu sonuçla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) 36 kişi evet dediği için sonuç kesinlikle doğrudur.
- B) Soru yanlı olduğu için sonuç güvenilir değildir.
- C) Sonuç bir grafikle gösterilirse güvenilir olur.
- D) Soru kısa olduğu için sonuç güvenilirdir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Soru yanlı olduğu için sonuç güvenilir değildir.
“Sağlıklı ve lezzetli” ifadesi katılımcıyı evet demeye yönlendirir; yanlı sorularla toplanan veriler gerçeği yansıtmaz. Sonucu grafikle göstermek verideki yanlılığı gidermez.
Kolay
10Bir sütun grafiğinin sayı ekseninde eşit aralıklarla 0, 10, 20, 50 ve 100 sayıları yazılmıştır. Bu grafikle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Eksendeki aralıklar eşit değer artmadığı için yanıltıcıdır.
- B) Sayılar küçükten büyüğe sıralandığı için doğrudur.
- C) Eksen 0'dan başladığı için kesinlikle doğrudur.
- D) Eksende 5 sayı olduğu için yanıltıcıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Eksendeki aralıklar eşit değer artmadığı için yanıltıcıdır.
Çizgiler arası mesafe eşit olduğu hâlde değerler 10, 10, 30, 50 artmaktadır; sütun boyları değerlerle orantılı olmaz. Eksenin 0'dan başlaması tek başına yeterli değildir.
Kolay
11İki sınıfta öğrencilerin kardeş sayıları nokta grafiğiyle gösterilmiştir: 6-A: 0 kardeş 2 öğrenci, 1 kardeş 6 öğrenci, 2 kardeş 3 öğrenci, 3 kardeş 1 öğrenci 6-B: 0 kardeş 1 öğrenci, 1 kardeş 3 öğrenci, 2 kardeş 7 öğrenci, 3 kardeş 1 öğrenci Aşağıdaki yorumlardan hangisi verilere dayanır?
- A) 6-A'daki öğrenci sayısı 6-B'dekinden fazladır.
- B) 6-B'de kardeşi olmayan öğrenci yoktur.
- C) 6-B'nin tepe değeri 6-A'nınkinden büyüktür.
- D) 6-A'da çoğu öğrencinin 2 kardeşi vardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 6-B'nin tepe değeri 6-A'nınkinden büyüktür.
6-A'da en sık görülen kardeş sayısı 1, 6-B'de 2'dir. İki sınıfta da 12 öğrenci vardır ve 6-B'de kardeşi olmayan 1 öğrenci bulunur.
Kolay
126-B sınıfındaki 30 öğrencinin beslediği evcil hayvanlar tabloda verilmiştir: Kedi: 9 | Köpek: 6 | Kuş: 4 | Balık: 3 | Evcil hayvanı yok: 8 Aşağıdaki yorumlardan hangisi verilerle desteklenir?
- A) Kedi besleyenler hayvanları en çok sevenlerdir.
- B) Okuldaki öğrencilerin çoğu kedi besler.
- C) Köpek besleyenler kuş besleyenlerin iki katıdır.
- D) Evcil hayvanı olan öğrenciler olmayanlardan fazladır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Evcil hayvanı olan öğrenciler olmayanlardan fazladır.
Evcil hayvanı olan 9 + 6 + 4 + 3 = 22 öğrenci, olmayan 8 öğrenciden fazladır. Veri yalnızca bir sınıfa aittir ve sevgi hakkında bilgi vermez; 6, 4'ün iki katı değildir.
Kolay
13Bir haber sitesindeki sütun grafiğinde sayı ekseni 0 yerine 100'den başlamaktadır. Bu yüzden 110 ile 120 değerlerinin sütunları arasında çok büyük fark varmış gibi görünmektedir. Bu grafiğin yanıltıcı olmaması için ne yapılmalıdır?
- A) Sütunlar daha kalın ve renkli çizilmelidir.
- B) Sayı ekseni 110'dan başlatılmalıdır.
- C) Sayı ekseni 0'dan başlatılmalı, eşit aralıklarla bölünmelidir.
- D) Sütunların üzerindeki sayılar silinmelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sayı ekseni 0'dan başlatılmalı, eşit aralıklarla bölünmelidir.
Eksen 0'dan başlar ve aralıklar eşit olursa sütun boyları değerlerle orantılı olur. Ekseni 110'dan başlatmak farkı daha da abartır.
Kolay
14Okul gazetesi ekibi, öğrencilerin tatil alışkanlıklarını öğrenmek için dört anket sorusu hazırlamıştır. Bu sorulardan hangisi katılımcıyı belli bir cevaba yönlendiren yanlı bir sorudur?
- A) Tatilde en çok hangi etkinliği yaparsın?
- B) Sıkıcı geçen uzun yolculuklarda kitap okur musun?
- C) Bu yaz tatilinde kaç kitap okudun?
- D) Tatilde günde kaç saat dışarıda oynarsın?
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sıkıcı geçen uzun yolculuklarda kitap okur musun?
“Sıkıcı geçen” ifadesi yolculuğu önceden kötüleyerek cevabı etkiler. Diğer sorular bir görüş sunmadan yalnızca bilgi ister.
Kolay
15Bir ortaokulda öğrencilere en sevdikleri spor dalı sorulmuştur. Kızlar: Futbol 6, Voleybol 12, Basketbol 7 Erkekler: Futbol 15, Voleybol 5, Basketbol 9 İki tablo birlikte düşünüldüğünde okulda en çok sevilen spor dalı hangisidir?
- A) Futbol
- B) Voleybol
- C) Basketbol
- D) Belirlenemez
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Futbol
Toplamlar futbol 21, voleybol 17, basketbol 16'dır; en çok futbol sevilmektedir. Yalnızca kızların tablosuna bakan biri yanlışlıkla voleybol der.
Kolay
16Öğretmen, bir öğrencinin hazırladığı anket sorusunu inceledikten sonra “Bu soru, cevaplayan kişiyi belli bir cevaba doğru yöneltiyor.” diyor. Öğretmenin tarif ettiği soru türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tarafsız soru
- B) Yanlı (taraflı) soru
- C) Açık uçlu soru
- D) Araştırma sonucu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yanlı (taraflı) soru
Katılımcıyı belli bir cevaba yönlendiren sorulara yanlı (taraflı) soru denir. Tarafsız soru ise görüş sunmadan bilgi ister.
Kolay
17Okul gazetesi, 6. sınıflardaki 60 öğrenciye yalnız "Gece kaç saat uyursun?" sorusunu sormuş ve cevapları bir tabloda toplamıştır. Gazete, tablonun üstüne "Az uyuyan öğrencilerin ders notları düşük" başlığını yazmıştır. Bu başlıkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Başlık doğrudur; çünkü 60 öğrenci yeterince büyük bir gruptur.
- B) Ankette notlar sorulmadığı için bu sonuç verilerden çıkarılamaz.
- C) Başlık doğrudur; çünkü uyku süresi bütün öğrencilerden alınmıştır.
- D) Başlık ancak öğrencilerin çoğu az uyuyorsa doğru sayılabilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ankette notlar sorulmadığı için bu sonuç verilerden çıkarılamaz.
Bir yorum ancak toplanan verilere dayanabilir. Ankette yalnız uyku süresi sorulmuştur; öğrencilerin ders notlarıyla ilgili hiçbir veri yoktur. Bu yüzden uyku ile not arasında ilişki kuran başlık verilerle desteklenmez. Katılımcı sayısının çok olması, cevapların herkesten alınması ya da çoğunluğun az uyuması, hiç toplanmamış bir veri (notlar) hakkında bilgi vermez.
Kolay
18Okul kütüphanesinden ödünç alınan kitap sayısı geçen yıl 400, bu yıl 500'dür. Okul panosuna "Ödünç alınan kitap sayısı iki katına çıktı!" duyurusu asılmıştır. Bu duyuruyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Duyuru doğrudur; çünkü kitap sayısı 100 artmıştır.
- B) Duyuru doğrudur; çünkü bu yılki sayı geçen yılınkinden büyüktür.
- C) Duyuru yanlıştır; iki katına çıksaydı bu yıl 800 kitap alınırdı.
- D) Duyuru yanlıştır; çünkü kitap sayısı geçen yıla göre azalmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Duyuru yanlıştır; iki katına çıksaydı bu yıl 800 kitap alınırdı.
Bir sayının iki katına çıkması, kendisi kadar artması demektir: 400'ün iki katı 800'dür. Bu yıl 500 kitap ödünç alındığına göre artış 100'dür; bu, iki katına çıkmak değil, 400'ün dörtte biri kadar artmaktır. Sayının artmış olması tek başına "iki katına çıktı" yorumunu desteklemez; azalma da olmamıştır.
Orta
19Bir okulda yalnızca kız öğrencilerin en sevdiği spor dallarını gösteren bir tablo hazırlanmıştır. Okul gazetesi bu tabloya bakarak "Okulumuzda en sevilen spor dalı voleyboldur." başlığını atıyor. Bu yorumun sorunu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Spor dalları kategorik olduğu için yorum yapılamaz.
- B) Sıklık tablosuyla en sevilen spor bulunamaz.
- C) Erkek öğrencilerin verileri dikkate alınmamıştır.
- D) Tabloda öğrenci sayıları yazılmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Erkek öğrencilerin verileri dikkate alınmamıştır.
Veriler okulun yalnızca bir bölümünden toplandığı için tüm okul hakkında genelleme yapılamaz; erkek öğrencilerin tercihleri sonucu değiştirebilir. Kategorik veriyle yorum yapılamayacağı seçeneği yanlıştır; kategorik verilerde de en sık seçilen spor bulunabilir.
Orta
20Bir belediye, doğal afetlerde yanlış bilgilerin etkisini öğrenmek için 50 kişiyle anket yapıyor. Katılımcıların %48'i, yanıltıcı haberlerin insanlar arasında paniğe sebep olduğunu söylüyor. Bu cevabı veren kişi sayısı kaçtır?
- A) 48
- B) 26
- C) 24
- D) 12
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 24
50'nin %48'i 50 · 48/100 = 24 kişidir. 48 seçeneği yüzde değerini kişi sayısı sanmaktan, 26 ise bu cevabı vermeyen kişi sayısını (50 − 24) bulmaktan doğar.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.