6. Sınıf Matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci
İstatistiksel Araştırma Sürecinde Planlama
- planlama
- hedef kitle
- veri toplama aracı
- araştırma sorusu
- veri kaynağı
- dijital araçlar
İstatistiksel bir araştırma nasıl planlanır?
İstatistiksel araştırma sürecinde planlama, veri toplamaya başlamadan önce amacın, araştırma sorusunun, hedef kitlenin ve veri toplama aracının belirlenmesidir. Planda önce araştırmanın amacı ve araştırma sorusu yazılır. Ardından verilerin kimden ya da nereden toplanacağı, yani hedef kitle belirlenir. Anket, gözlem ya da ölçüm gibi bir veri toplama aracı seçilir; veri toplamaya ayrılacak zaman ve verilerin hangi araçla kaydedilip görselleştirileceği kararlaştırılır. Verilere iki yoldan ulaşılır: arkadaş, aile ve komşular gibi yakın çevreden doğrudan toplanarak ya da medya ve resmî kurumlardaki hazır veriler kullanılarak. Türkiye İstatistik Kurumu veya Millî Eğitim Bakanlığı gibi resmî kaynakların verileri daha sistemli ve güvenilirdir. Araştırmanın kapsamı büyüdükçe hedef kitle değişir; bir sınıf için arkadaşlara sorulabilir, bütün ülke için resmî verilere başvurulur. Hesap tablosu gibi dijital araçlar kaydı ve grafik çizimini hızlandırır, ancak iyi bir planın yerini tutmaz.
İstatistiksel Araştırma Sürecinde Planlama: konu anlatımı ve özeti
Bir araştırmaya başlamadan önce yapılan plan, verileri doğru ve düzenli toplamanı sağlar. Bu konuda araştırma sorusuna uygun bir veri toplama planı hazırlamayı öğrenirsin.
- Planda önce araştırmanın amacı ve araştırma sorusu yazılır.
- Hedef kitle belirlenir: Verileri kimden ya da nereden toplayacaksın?
- Veri toplama aracı seçilir: anket, gözlem ya da ölçüm gibi.
- Veri toplamaya ne kadar zaman ayıracağın ve verileri hangi araçla kaydedip görselleştireceğin kararlaştırılır.
- Verilere iki yoldan ulaşabilirsin: Arkadaş, aile ve komşular gibi yakın çevreden kendin toplayarak ya da medya ve resmî kurumlardaki hazır verileri kullanarak.
- Türkiye İstatistik Kurumu veya Millî Eğitim Bakanlığı gibi resmî kaynaklardan alınan veriler daha sistemli ve güvenilirdir.
- Araştırmanın kapsamı büyüdükçe hedef kitle değişir: sınıfın için arkadaşlarına sorabilirsin ama bütün ülke için resmî verilere başvurman gerekir.
Unutma: Hesap tablosu gibi dijital araçlar verileri kaydetmeyi ve grafik çizmeyi hızlandırır, ama iyi bir planın yerini tutmaz.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bir araştırma planını altı satırlık bir tablo gibi düşünebilirsin:
- Amaç: Neden araştırıyorum?
- Araştırma sorusu: Tam olarak neyi soruyorum?
- Hedef kitle: Kime soracağım ya da veriyi nereden alacağım?
- Veri toplama aracı: Anket mi, gözlem mi, ölçüm mü?
- Süre: Ne zaman başlayıp bitireceğim?
- Kayıt ve gösterim: Verileri nereye yazacağım, hangi grafikle göstereceğim?
Günlük hayattan: Sınıf gezisinin yerine karar vermek için önce bütün sınıfa soracağını, oyları bir tabloya yazacağını ve sonucu sütun grafiğiyle göstereceğini planlarsın.
Sık yapılan hata: Hedef kitleyi soruya uygun seçmemek. "Okulumuzdaki öğrenciler…" diye başlayan bir soru için yalnızca kendi sınıfına sormak, bütün okul hakkında güvenilir bir sonuç vermez.
Derinleş
"Ailelerin okul çağındaki çocuk sayısı" gibi bir konuda iki plan hazırla: biri kendi sınıfından veri toplayan, diğeri Türkiye İstatistik Kurumu gibi resmî bir kaynaktaki hazır veriyi kullanan. İki planın hedef kitlesini, süresini ve güvenilirliğini karşılaştır. Kendi sınıfından elde ettiğin sonuç Türkiye geneli için neden farklı çıkabilir? Tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
MAT.6.5.1Kategorik veya nicel (kesikli) veri ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilme
- c) Kategorik veya nicel (kesikli) veriye ulaşmak için plan yapar.
- ç) Araştırma sorusuna uygun hazırlanan anket sorularını kullanarak veri toplar veya hazır veriye ulaşır.
- e) Toplanan veriyi uygun araçlarla analiz eder.
- g) Araştırma sonuçlarının araştırma sorusuna ne düzeyde cevap verdiğini değerlendirerek araştırma sürecine uygun olmayan adımları yeniden planlar.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Emre, "Türkiye'nin nüfusu son on yılda nasıl değişti?" sorusunu araştırmak istiyor. Ülke geneline ait bu verileri kendisi toplayamayacağı için hazır veri kullanmaya karar veriyor. Emre'nin başvurabileceği güvenilir ve resmî kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Türkiye İstatistik Kurumu
- B) Bir arkadaşının tahmini
- C) Bir sosyal medya yorumu
- D) Mahalledeki bir komşusu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Türkiye İstatistik Kurumu
Ülke genelindeki nüfus verileri, resmî istatistikleri derleyen Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanır. Sosyal medya yorumu seçeneği hızlı ulaşılabilir olsa da kaynağı ve doğruluğu belli değildir.
Kolay
2Nil, okul bahçesinin düzenlenmesi için öğrencilerin görüşlerini öğrenmek istiyor. Hazırladığı planda verileri toplamak için kullanacağı aracı yazacağı boş bir satır var. Nil bu satıra aşağıdakilerden hangisini yazabilir?
- A) Kök-yaprak gösterimi
- B) Anket
- C) Aritmetik ortalama
- D) Ortanca
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anket
Anket, katılımcılara sorular sorarak veri toplamaya yarayan bir veri toplama aracıdır. Kök-yaprak gösterimi seçeneği, veriler toplandıktan sonra onları görselleştirmek için kullanılır; veri toplamaz.
Kolay
3Melek, okulundaki öğrencilerin teneffüslerde neler yaptığını araştırmaya karar veriyor. Araştırma defterine bir plan hazırlayacak ve sayfanın ilk satırına neyi yazacağını düşünüyor. Melek planın en başına aşağıdakilerden hangisini yazmalıdır?
- A) Verilerin grafiği ve yorumu
- B) Sonuçların özeti ve yorumu
- C) Verilerin ortalaması ve ortancası
- D) Araştırmanın amacı ve sorusu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Araştırmanın amacı ve sorusu
Bir araştırma planı, ne öğrenilmek istendiğini gösteren amaç ve araştırma sorusuyla başlar; hedef kitle, veri toplama aracı ve diğer adımlar buna göre seçilir. Grafik ve yorum seçeneği, veriler toplandıktan sonraki adımlara aittir.
Kolay
4Arda, ilçesindeki parklarda en çok hangi oyuncakların kullanıldığını araştırıyor. Planında, verileri parklara gelen çocuklardan ve onların ailelerinden toplayacağını yazıyor. Arda'nın planındaki bu bölüm hangi kavramla ifade edilir?
- A) Tepe değer
- B) Veri türü
- C) Araştırma sorusu
- D) Hedef kitle
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hedef kitle
Verilerin kimden ya da nereden toplanacağını belirten kavram hedef kitledir. Araştırma sorusu seçeneği yanlıştır; araştırma sorusu ne öğrenilmek istendiğini gösterir, kimden veri toplanacağını göstermez.
Kolay
5Okul meclisi, teneffüslerde kantin kuyruğunda bekleyen öğrenci sayısını araştıracak. Veriler, kuyruk izlenerek sayılacaktır. Bu araştırmada kullanılan veri toplama aracı hangisidir?
- A) Gözlem
- B) Anket
- C) Ölçüm
- D) Hazır veri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gözlem
Kuyruktaki öğrenciler izlenerek sayıldığı için veri gözlemle toplanır. Anket olsaydı öğrencilere soru sorulurdu.
Kolay
6Mehmet, sınıfındaki öğrencilerin hafta sonu en çok hangi etkinliği yaptığını öğrenmek istiyor. Hafta sonu öğrencileri izleme imkânı yoktur. Mehmet verileri toplamak için hangi aracı kullanmalıdır?
- A) Gözlem
- B) Anket
- C) Ölçüm
- D) Mezura
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anket
Hafta sonu yapılan etkinlikler ancak öğrencilere sorularak öğrenilebilir; bu yüzden anket uygundur. Ölçüm, uzunluk ya da kütle gibi değerleri bulmak için kullanılır.
Kolay
7Beden eğitimi öğretmeni, sınıftaki öğrencilerin uzun atlamada atladıkları mesafeleri araştıracak. Planına veri toplama aracını yazması gerekiyor. Bu araştırma için en uygun veri toplama aracı hangisidir?
- A) Mezurayla ölçüm
- B) Anket formu
- C) Hazır resmî veri
- D) Öğretmenin tahmini
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mezurayla ölçüm
Atlanan mesafe ancak ölçülerek bulunabilir; bu yüzden mezurayla ölçüm uygundur. Anket, öğrencilerin görüş ya da alışkanlıklarını sormak için kullanılır.
Kolay
8Ece, sınıf arkadaşlarının en sevdiği rengi araştıracak. Bu veri hiçbir resmî kaynakta yayımlanmamıştır. Ece verilere en uygun hangi yolla ulaşabilir?
- A) TÜİK'in internet sitesine bakarak
- B) Bakanlığın istatistiklerini inceleyerek
- C) Sınıf arkadaşlarına anket uygulayarak
- D) Gazete haberlerini okuyarak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sınıf arkadaşlarına anket uygulayarak
Sınıf arkadaşlarının en sevdiği renk ancak onlara sorularak öğrenilir; veriyi Ece kendisi toplamalıdır. Resmî kaynaklar bir sınıftaki öğrencilerin renk tercihlerini yayımlamaz.
Kolay
9Ali, Türkiye'deki hane sayısını iki kaynaktan buluyor: Türkiye İstatistik Kurumu ve bir sosyal medya paylaşımı. İki kaynaktaki sayılar farklıdır. Ali araştırmasında hangi veriyi kullanmalıdır?
- A) TÜİK verisini; resmî ve sistemli toplanmıştır.
- B) Paylaşımı; daha yeni yayımlanmıştır.
- C) Paylaşımı; daha çok kişi beğenmiştir.
- D) İki sayının ortalamasını; daha doğrudur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) TÜİK verisini; resmî ve sistemli toplanmıştır.
Resmî kurumların verileri sistemli toplandığı için daha güvenilirdir. Bir paylaşımın çok beğenilmesi, içindeki sayının doğru olduğunu göstermez.
Kolay
10Zeynep'in araştırma planının ilk bölümünde “Öğrencilerin okula geliş sürelerini belirlemek” yazıyor. Bu ifade planın hangi bölümüdür?
- A) Hedef kitle
- B) Veri toplama aracı
- C) Araştırmanın amacı
- D) Veri toplama süresi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Araştırmanın amacı
İfade, araştırmayla neyin öğrenilmek istendiğini söyler; bu araştırmanın amacıdır. Veri toplama aracı anket, gözlem ya da ölçüm gibi bir yöntemi belirtir.
Kolay
11Doğa kulübü, okul bahçesine gelen kuş türlerini araştırıyor. Kuşlara soru sorulamayacağını ve kuşların ölçülemeyeceğini fark ediyorlar. Bu araştırmada kullanılacak en uygun veri toplama aracı hangisidir?
- A) Anket
- B) Gözlem
- C) Hazır resmî veri
- D) Telefonla görüşme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gözlem
Bahçeye gelen kuşlar izlenerek türleri not edilir; bu gözlemdir. Anket insanlara soru sormayı gerektirir.
Kolay
12Can, oturduğu apartmandaki ailelerin kaç otomobili olduğunu araştıracak. Verileri yakın çevresinden kendisi toplamaya karar veriyor. Can verileri nasıl toplamalıdır?
- A) TÜİK'in ülke verilerine bakarak
- B) Ders kitabındaki tabloyu kullanarak
- C) Başka şehirdeki akrabalarına sorarak
- D) Apartmandaki ailelere sorarak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Apartmandaki ailelere sorarak
Araştırma kendi apartmanıyla sınırlı olduğu için veriler apartmandaki ailelere sorularak toplanır. TÜİK verileri ülke geneline aittir, tek bir apartmanın bilgisini vermez.
Kolay
13Öğretmen, istatistik projesine başlamadan önce öğrencilerden bir araştırma planı hazırlamalarını istiyor. Araştırmaya başlamadan önce plan yapmak en çok hangisini sağlar?
- A) Verilere bakmadan sonuca ulaşmayı
- B) Araştırma sorusuna gerek kalmamasını
- C) Veri toplamadan grafik çizebilmeyi
- D) Verilerin doğru ve düzenli toplanmasını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Verilerin doğru ve düzenli toplanmasını
Plan; amaç, hedef kitle, araç ve süreyi önceden belirleyerek verilerin doğru ve düzenli toplanmasını sağlar. Plan yapmak veri toplamayı ortadan kaldırmaz.
Kolay
14Elif, Türkiye'deki ortaokulların sayısını araştırmak istiyor. Bu bilgiyi güvenilir bir kaynaktan almak için plan yapıyor. Elif'in başvurması gereken en uygun kaynak hangisidir?
- A) Sınıf arkadaşlarının tahminleri
- B) Bir dizi filmindeki bilgiler
- C) Mahalledeki komşuların görüşleri
- D) Millî Eğitim Bakanlığı verileri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Millî Eğitim Bakanlığı verileri
Okul sayıları gibi ülke geneline ait bilgiler Millî Eğitim Bakanlığının resmî verilerinden sistemli ve güvenilir biçimde alınır. Arkadaşların tahminleri veri değildir.
Kolay
15Selin, topladığı verileri düzenli kaydedip grafiğe dökmek istiyor. Planında “Verileri kaydetme ve görselleştirme aracı” bölümü boş kalmıştır. Selin bu bölüme hangisini yazabilir?
- A) 6-A sınıfındaki öğrenciler
- B) Not defteri ve hesap tablosu programı
- C) Öğrencilerin en sevdiği renk nedir?
- D) Bir hafta boyunca, her gün
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Not defteri ve hesap tablosu programı
Verileri kaydetmek ve grafik çizmek için not defteri ya da hesap tablosu gibi araçlar kullanılır. “6-A sınıfındaki öğrenciler” hedef kitledir, kayıt aracı değildir.
Kolay
16Zehra'nın araştırma planında şu satır vardır: “Veriler 3 gün boyunca öğle teneffüslerinde toplanacak.” Bu satır, araştırma planının hangi bölümüne aittir?
- A) Hedef kitle
- B) Araştırma sorusu
- C) Veri toplama süresi
- D) Veri toplama aracı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Veri toplama süresi
Satır, verilerin ne zaman ve ne kadar sürede toplanacağını belirtir; bu da veri toplama süresidir. Hedef kitle, verilerin kimden toplanacağını gösterir.
Kolay
17Zehra'nın araştırma sorusu şöyledir: "Okulumuzdaki öğretmenlerin okula geliş süreleri kaç dakikadır?" Zehra, planında anket formlarını 6-A sınıfındaki arkadaşlarına dağıtacağını yazıyor. Zehra'nın planındaki sorun ve düzeltmesi hangisidir?
- A) Veri toplama aracı yanlıştır; anket yerine gözlem yapılmalıdır.
- B) Süre eksiktir; anket bir hafta boyunca 6-A'da uygulanmalıdır.
- C) Kaynak yanlıştır; veriler Türkiye İstatistik Kurumundan alınmalıdır.
- D) Hedef kitle yanlıştır; anket okuldaki öğretmenlere uygulanmalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hedef kitle yanlıştır; anket okuldaki öğretmenlere uygulanmalıdır.
Araştırma sorusu öğretmenlerin okula geliş sürelerini sorar; verilerin toplanacağı kişiler, yani hedef kitle, okuldaki öğretmenlerdir. 6-A öğrencileri öğretmenlerin geliş sürelerini bilemez. Anket bu veri için uygun bir araçtır; süreyi uzatmak hedef kitle yanlışını düzeltmez. Bu veri okulun kendi öğretmenlerine ait olduğu için resmî kaynaktan değil, öğretmenlerden toplanır.
Kolay
1815–24 yaş grubundaki kişiler "genç nüfus" olarak adlandırılır. Ece, oturduğu apartmandaki genç nüfusu belirlemek için bir plan hazırlıyor ve hedef kitlesini yazacak. Aşağıdaki apartman sakinlerinden hangisi Ece'nin hedef kitlesindedir?
- A) 12 yaşındaki Defne
- B) 14 yaşındaki Can
- C) 20 yaşındaki Selin
- D) 27 yaşındaki Kerem
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 20 yaşındaki Selin
Hedef kitle, araştırma sorusunun ilgilendiği gruptur; burada 15–24 yaş arasındaki apartman sakinleridir. 20 yaş bu aralıktadır. 12 ve 14 yaş 15'ten küçük, 27 yaş 24'ten büyük olduğu için bu kişiler genç nüfus grubuna girmez; araştırmanın verisi onlardan toplanmaz.
Orta
196-D sınıfı, okulun 400 öğrencisinin okula geliş sürelerini toplayıp grafiğe dökecek. Öğrenciler verileri deftere elle yazmak yerine bir hesap tablosu programı kullanmaya karar veriyor. Bu tercihin araştırmaya en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Veri kaydetmeyi ve değerlendirmeyi hızlandırır.
- B) Araştırma sorusu yazmaya gerek bırakmaz.
- C) Hedef kitleyi belirlemeyi gereksiz kılar.
- D) Verilerin doğruluğunu kendiliğinden sağlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Veri kaydetmeyi ve değerlendirmeyi hızlandırır.
Hesap tablosu çok sayıda veriyi hızla kaydetmeye, sıralamaya ve grafiğe dönüştürmeye yarar. Verilerin doğruluğunu kendiliğinden sağladığı seçeneği yanlıştır; tabloya yanlış girilen bir veri, program tarafından düzeltilmez.
Orta
20Ozan, önce yalnızca kendi sınıfındaki öğrencilerin en sevdiği sporu araştırıyor. Sonuçları beğenen öğretmeni, aynı araştırmayı Türkiye'deki tüm 6. sınıf öğrencileri için yapmayı öneriyor. Ozan'ın planında öncelikle değişmesi gereken bölüm aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Araştırmanın konusu
- B) Verinin türü
- C) Verilerin sıralanma şekli
- D) Hedef kitle ve veri kaynağı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hedef kitle ve veri kaynağı
Araştırmanın konusu ve verinin türü (kategorik) aynı kalır; ancak veriler artık bir sınıftan değil, bütün ülkeden toplanacağı için hedef kitle ve veri kaynağı değişir. Verinin türü seçeneği yanlıştır; en sevilen spor yine kategorik veridir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.