11. Sınıf Psikoloji · Ruh Sağlığının Temelleri
Savunma Mekanizmaları
- bahane bulma
- bastırma
- yadsıma
- yansıtma
- yön değiştirme
- telafi
- yüceltme
Savunma mekanizmaları nelerdir?
Savunma mekanizmaları, kişinin kaygıdan korunmak için çoğu zaman farkında olmadan başvurduğu davranış biçimleridir. Ağrı kesiciye benzeyen savunma mekanizmaları rahatlatır, ama sorunun nedenini ortadan kaldırmaz; ölçülü kullanılırsa yararlıdır, aşırı kullanılırsa kişiyi gerçeklerden koparır. Bahane bulma, başarısızlığa akla yatkın bir neden bulmaktır; üzüme erişemeyen tilkinin “Zaten ekşiydi.” demesi buna örnektir. Bastırma acı veren istek ve anıları bilinç dışına itmek, yadsıma ise kabullenilemeyen dış gerçeği yokmuş gibi görmektir. Özdeşleşmede kişi kendini güçlü ya da başarılı biriyle bir görür. Yön değiştirme, öfkeyi gücü yeten birine ya da eşyaya yöneltmektir; “Eşeğini dövemeyen semerini döver.” sözü yön değiştirmeyi anlatır. Yansıtma, kişinin kendi kusurunu başkasına yüklemesidir. Telafi bir alandaki eksikliği başka alanda kapatmaktır; görme engelli Âşık Veysel’in ozanlıktaki başarısı buna örnektir. Yüceltme ise kabul görmeyen dürtüyü toplumca onaylanan bir etkinliğe dönüştürmektir; saldırganlığın boksa yönelmesi gibi.
Savunma Mekanizmaları: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, kişinin kaygıdan korunmak için çoğu zaman farkında olmadan başvurduğu savunma mekanizmalarını anlatıyor. Savunma mekanizmaları ağrı kesici gibidir: Rahatlatır ama sorunun nedenini ortadan kaldırmaz. Ölçülü kullanılırsa yararlıdır, aşırı kullanılırsa kişiyi gerçeklerden koparır.
- Bahane bulma: Başarısızlığa akla yatkın bir neden bulmaktır. Üzüme erişemeyen tilkinin “Zaten ekşiydi.” demesi gibi.
- Bastırma ve yadsıma: Bastırma, acı veren istek ve anıları bilinç dışına itmektir (iç tehdit). Yadsıma, kabullenilemeyen dış gerçeği yokmuş gibi görmektir; yakınını kaybedenin ölümü kabul etmemesi gibi.
- Özdeşleşme: Güçlü ya da başarılı biriyle kendini bir görmektir; “Benim babam senin babanı yener.” diyen çocuk gibi.
- Karşıt tepki geliştirme: Kabul edilemeyen duygunun tam tersi davranışı göstermektir; kardeşini kıskanan çocuğun aşırı şefkatli davranması gibi.
- Hayal kurma ve gerileme: Hayal kurma doyurulamayan istekleri hayalde gerçekleştirmektir. Gerileme, sıkıntı karşısında daha çocuksu bir davranışa dönmektir.
- Yön değiştirme ve yansıtma: Yön değiştirme öfkeyi gücü yeten birine ya da eşyaya yöneltmektir (“Eşeğini dövemeyen semerini döver.”). Yansıtma kendi kusurunu ya da başarısızlığının sorumluluğunu başkasına yüklemektir.
- Telafi ve yüceltme: Telafi bir alandaki eksikliği başka alanda kapatmaktır (görme engelli Âşık Veysel’in ozanlıktaki başarısı). Yüceltme kabul görmeyen dürtüyü toplumca onaylanan bir etkinliğe dönüştürmektir; saldırganlığın boksa yönelmesi gibi.
Unutma: Savunma mekanizmaları bilinç dışı çalışır; kişi kullandığının çoğu zaman farkında değildir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Mekanizmaları birer atasözü ya da örnekle eşle: “Kedi uzanamadığı ciğere mundar der.” bahane bulma, “Eşeğini dövemeyen semerini döver.” yön değiştirme.
- Bastırma ile yadsımayı ayır: Bastırma içteki istek ve anılara, yadsıma dıştaki gerçeğe karşıdır.
- Telafi ile yüceltmeyi ayır: Telafi eksikliği kapatır, yüceltme dürtüyü yön değiştirerek değerli bir işe çevirir.
Günlük hayattan: Okulda kötü bir gün geçirip eve gelince kardeşine bağırmak yön değiştirmedir. Aynı öfkeyi koşuya çıkıp atmak ise yüceltmeye yakın, sağlıklı bir yoldur.
Sık yapılan hata: Bütün savunma mekanizmalarını zararlı sanmak. Ölçülü kullanıldığında kaygıyı azaltır ve kişinin zor dönemi atlatmasına yardım eder; yüceltme ise genellikle yararlı sayılır.
İpucu: Kendine “Sorunu mu çözüyorum, yoksa yalnız kendimi mi rahatlatıyorum?” diye sor; ikinci cevap savunmayı işaret eder.
Derinleş
Kitaptaki eşleştirme uygulamasından üç örneği çöz: orta yaş krizindeki birinin gençler gibi giyinmesi, borcunu ödeyemeyenin “Borç yiğidin kamçısıdır.” demesi ve yalancı birinin herkesi yalancılıkla suçlaması. Her birinin hangi mekanizma olduğunu gerekçesiyle yaz. Düşün: Bir savunma mekanizmasının ne zaman sağlıklı, ne zaman sorunlu hâle geldiğini nasıl anlarız?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Sınıfta sık sık sözünü tutmayan Mert, arkadaşları için "Bu sınıfta kimseye güvenilmez, hepsi sözünden döner." diyor. Mert'in kullandığı savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özdeşleşme
- B) Yüceltme
- C) Gerileme
- D) Yansıtma
- E) Telafi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yansıtma
Kişinin kendi kusurunu ya da kabul edemediği özelliğini başkalarına yüklemesi yansıtmadır. Mert kendi özelliğini arkadaşlarına mal etmektedir.
Kolay
2Maddi sıkıntı içindeki bir genç, saatlerce büyük bir ödül kazandığını ve dünyayı gezdiğini düşleyerek avunuyor. Gencin kullandığı savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yadsıma
- B) Bastırma
- C) Hayal kurma
- D) Telafi
- E) Yansıtma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hayal kurma
Gerçek dünyada doyurulamayan istekleri hayal âleminde gerçekleştirerek rahatlamak hayal kurmadır.
Kolay
3Basketbol takımına seçilemeyen Can, arkadaşlarına "Zaten antrenmanlar çok sıkıcıydı, seçilmemem iyi oldu." diyor. Can'ın kullandığı savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yansıtma
- B) Yüceltme
- C) Özdeşleşme
- D) Gerileme
- E) Bahane bulma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bahane bulma
Ulaşılamayan bir isteğe akla uygun bir neden bulup başarısızlığı makul göstermek bahane bulmadır; üzüme erişemeyen tilkinin "zaten ekşiydi" demesi gibi.
Kolay
4İş yerinde yöneticisine kızan ama ona bir şey söyleyemeyen bir kişi, eve gelince kapıyı hızla çarpıyor ve eşyaları sertçe yere bırakıyor. Bu kişinin kullandığı savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bastırma
- B) Telafi
- C) Hayal kurma
- D) Karşıt tepki geliştirme
- E) Yön değiştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yön değiştirme
Gücünün yetmediği bir duruma duyulan öfkeyi gücünün yettiği kişi ya da eşyalara yöneltmek yön (yer) değiştirmedir; "eşeğini dövemeyen semerini döver" sözü bunu anlatır.
Kolay
5Tuttuğu takım şampiyon olunca Burak, "Biz kazandık, en iyisi biziz!" diyerek sanki kendisi oynamış gibi seviniyor. Burak'ın davranışındaki savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yansıtma
- B) Yüceltme
- C) Yadsıma
- D) Özdeşleşme
- E) Bahane bulma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Özdeşleşme
Başarılı kişi ya da gruplarla kendini aynı görmek ve onlara yakın hissederek doyum sağlamak özdeşleşmedir.
Kolay
6Yeni kardeşi doğduktan sonra altı yaşındaki Efe yeniden parmağını emmeye ve bebek gibi konuşmaya başlıyor. Efe'nin davranışındaki savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yüceltme
- B) Gerileme
- C) Telafi
- D) Bahane bulma
- E) Özdeşleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gerileme
Sıkıntı karşısında daha çocuksu, önceki gelişim dönemine ait davranışlara dönmek gerilemedir.
Kolay
7Çabuk öfkelenen ve kavgaya yatkın Sinan, enerjisini güreşe yöneltiyor ve zamanla kulübünün başarılı sporcularından biri oluyor. Sinan'ın kullandığı savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yüceltme
- B) Telafi
- C) Yön değiştirme
- D) Karşıt tepki geliştirme
- E) Bastırma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yüceltme
Toplumun onaylamadığı bir dürtüyü toplumca onaylanan bir etkinliğe dönüştürmek yüceltmedir; saldırganlığın spora yönelmesi buna örnektir. Telafide ise bir alandaki eksiklik başka alanda kapatılır.
Kolay
8Doktordan ciddi bir sağlık sorunu olduğunu öğrenen bir kişi "Bu sonuçlar yanlış, bende hiçbir şey yok." diyerek tedaviye başlamıyor. Bu kişinin kullandığı savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bastırma
- B) Yadsıma
- C) Yansıtma
- D) Hayal kurma
- E) Özdeşleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yadsıma
Rahatsızlık veren bir gerçeği yokmuş gibi görmek, görmezlikten gelmek yadsımadır (inkâr). Katlanılması güç bir durumla karşılaşan kişi "bu benim başıma gelmiş olamaz" duygusunu yaşar.
Orta
9Hiç sevmediği ama görüşmek zorunda olduğu bir akrabasıyla buluşacak olan Seda, buluşma saatini tamamen unutuyor. Kitaba göre Seda'nın unutması hangi savunma mekanizmasıyla açıklanır?
- A) Bastırma
- B) Yadsıma
- C) Bahane bulma
- D) Yön değiştirme
- E) Gerileme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bastırma
Kitaba göre sevilmeyen ama görüşülmek zorunda olunan kişiyle randevu saatini unutmak bastırmaya örnektir; kaygı doğuran istek ve duygular bilinç dışına itilir.
Orta
10Turnuvada kaybettiği rakibine içten içe öfkelenen bir satranç oyuncusu, maç sonunda onu herkesten çok övüyor ve abartılı biçimde tebrik ediyor. Oyuncunun davranışındaki savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Özdeşleşme
- B) Yüceltme
- C) Karşıt tepki geliştirme
- D) Bahane bulma
- E) Telafi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Karşıt tepki geliştirme
Kabul edilemeyen bir duygunun tam tersi davranışı göstermek karşıt tepki geliştirmedir. Kitap, yenilen güreşçinin öfke duyduğu rakibini tebrik etmesini buna örnek verir.
Orta
11Kendini fiziksel olarak güçsüz bulan ve beden eğitimi derslerinde zorlanan Umut, çok çalışarak okulun matematik olimpiyatı takımına giriyor. Umut'un kullandığı savunma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yüceltme
- B) Özdeşleşme
- C) Hayal kurma
- D) Telafi
- E) Yön değiştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Telafi
Bir alandaki eksikliği ya da başarısızlığı başka alandaki etkinliklerle kapatma çabası telafidir (ödünleme).
Orta
12Sevilmediğine ve istenmediğine inanan bir çocuk, diğer çocuklara zorbalık ederek ezikliğini gidermeye çalışıyor. Kitaba göre bu durum için hangisi doğrudur?
- A) Dürtü onaylanan etkinliğe döndüğü için yüceltmedir.
- B) Olumsuz yönde bir telafi örneğidir.
- C) Daha çocuksu davranışa dönüldüğü için gerilemedir.
- D) Güçlü biriyle kendini bir gördüğü için özdeşleşmedir.
- E) Bilinçli bir plan olduğu için savunma mekanizması değildir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Olumsuz yönde bir telafi örneğidir.
Kitaba göre telafi olumlu olabileceği gibi olumsuz da olabilir; sevilmediğine inanan çocuğun zorbalıkla ezikliğini gidermeye çalışması olumsuz telafidir.
Orta
13Bir öğrenci "Bastırma ile yadsıma aynı şeydir; ikisinde de kişi bir şeyi yok sayar." diyor. Kitaba göre iki mekanizma arasındaki fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bastırma dış tehdide, yadsıma iç dürtü ve duygulara karşı bir savunmadır.
- B) Yadsıma bilinçli, bastırma ise bilinçdışı olarak kullanılır.
- C) Bastırma yalnız çocukluk döneminde görülen bir savunmadır.
- D) Yadsıma yalnız sevindirici olaylar karşısında kullanılır.
- E) Yadsıma dış tehdide, bastırma iç dürtü ve duygulara karşı bir savunmadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yadsıma dış tehdide, bastırma iç dürtü ve duygulara karşı bir savunmadır.
Kitaba göre yadsıma dış tehdide karşı bir savunmadır ve dış gerçekliğin görülmesini engeller; bastırma iç tehdide karşıdır ve dürtüleri, duygulanımları bilinçten uzaklaştırır.
Orta
14Bir psikoloji öğretmeni, savunma mekanizmalarını ağrı kesici ilaçlara benzetiyor. Bu benzetmenin dayandığı özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sorunun asıl nedenini kısa sürede ve kalıcı olarak ortadan kaldırmaları
- B) Yalnız bedensel ağrılar karşısında kullanılmaları
- C) Geçici rahatlama sağlayıp sorunun asıl nedenini ortadan kaldırmamaları
- D) Kişi tarafından bilinçli ve planlı olarak seçilmeleri
- E) Her kullanımda ruh sağlığını mutlaka bozmaları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geçici rahatlama sağlayıp sorunun asıl nedenini ortadan kaldırmamaları
Kitaba göre savunma mekanizmaları ağrı kesiciler gibi belirtileri yok eder ama ağrının asıl nedenini ortadan kaldırmaz; gerçek çözüm bulununcaya kadar geçici olarak rahatlatır.
Orta
15Ergenlik çağındaki bir öğrenci günün büyük bölümünü ünlü bir şarkıcı olduğunu düşleyerek geçiriyor; derslerini ve arkadaşlıklarını ihmal etmeye başlıyor. Kitaba göre bu durumla ilgili hangisi söylenebilir?
- A) Hayal kurma her durumda yaratıcılığı artırdığı için hiçbir koşulda sorun oluşturmaz.
- B) Hayal kurma yalnız yetişkinlik döneminde görülen bir savunmadır.
- C) Bu durum bir bastırma örneğidir, hayal kurmayla ilgisi yoktur.
- D) Kısa süreli hayal kurma rahatlatsa da aşırısı gerçeklerle bağı zayıflatabilir.
- E) Hayal kurma bilinçli olarak seçilen bir problem çözme yoludur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kısa süreli hayal kurma rahatlatsa da aşırısı gerçeklerle bağı zayıflatabilir.
Kitaba göre hayal kurma kısa süreli olduğunda rahatlatır ve yaratıcılığı geliştirebilir; ancak aşırıya kaçıldığında kişi hayal ile gerçek arasındaki sınırı kaybedebilir ve ruh sağlığı bozulabilir.
Orta
16Bir spor ayakkabısı reklamında, gençlerin hayranlık duyduğu ünlü bir sporcu ayakkabıyı giyerken gösteriliyor. Kitaba göre reklamlarda ünlü kişilere yer verilmesinin temelinde hangi savunma mekanizması vardır?
- A) Yansıtma
- B) Yüceltme
- C) Telafi
- D) Karşıt tepki geliştirme
- E) Özdeşleşme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Özdeşleşme
Kitaba göre reklamlarda ünlü kişilere yer verilmesinin temelinde özdeşleşme bulunur; kişi beğendiği ünlüyle kendini aynı görerek doyum sağlar.
Zor
17Seçmelerde başarısız olan üç öğrenciden K "Zaten o takımda oynamak vakit kaybı olurdu." diyor. L "Antrenör beni kıskandığı için almadı." diyerek başarısızlığının sorumluluğunu antrenöre yüklüyor. M ise resim kursuna yazılıp bir yarışmada ödül alıyor. Öğrencilerin kullandığı savunma mekanizmaları hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- A) K: bahane bulma, L: yön değiştirme, M: yüceltme
- B) K: bahane bulma, L: yansıtma, M: telafi
- C) K: yadsıma, L: yansıtma, M: yüceltme
- D) K: bahane bulma, L: yansıtma, M: özdeşleşme
- E) K: gerileme, L: yansıtma, M: telafi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) K: bahane bulma, L: yansıtma, M: telafi
Başarısızlığı makul gösterecek neden bulmak bahane bulma, başarısızlığın sorumluluğunu başkasına yüklemek yansıtma, bir alandaki başarısızlığı başka alanda kapatmak telafidir.
Zor
18Bir öğrenci sunumunda savunma mekanizmalarıyla ilgili şu soruyu soruyor: "Bunlar yararlı mı, zararlı mı?" Kitaptaki bilgilere göre en doğru cevap aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kişi hangi mekanizmayı kullandığının her zaman farkında olduğu için yararlıdır.
- B) Yalnız başarılı sonuçlanan davranışlar savunma mekanizması sayıldığı için yararlıdır.
- C) Ölçülü kullanıldıklarında uyumu kolaylaştırır, sürekli kullanıldıklarında başa çıkma çabasının yerini alır.
- D) Sorunun asıl nedenini kalıcı olarak ortadan kaldırdıkları için her zaman yararlıdır.
- E) Yalnız ruh sağlığı bozulmuş kişilerde görüldükleri için her zaman zararlıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ölçülü kullanıldıklarında uyumu kolaylaştırır, sürekli kullanıldıklarında başa çıkma çabasının yerini alır.
Kitaba göre savunma mekanizmaları gerginliği azalttıkları ve sorunlara uyumlu yaklaşmayı sağladıkları sürece yararlıdır; sürekli kullanılır ve abartılırsa başa çıkma çabasının yerini alır, gerçeklerle bağı koparabilir.
Zor
19Bir toplantıda, hiç sevmediği bir meslektaşını karşılayan kişi "Aramıza hoş geldiniz." diyecekken yanlışlıkla "Aramızdan hoş gittiniz." diyor. Freud'un görüşlerine göre bu dil sürçmesi nasıl açıklanır?
- A) Bastırılan duygular dil sürçmesi gibi değişmiş biçimlerle bilince çıkabilir.
- B) Bastırılan duygular tamamen ve kalıcı olarak yok olur.
- C) Dil sürçmesi kişinin dış gerçekliği yadsıdığını gösterir.
- D) Bu durum dürtüyü onaylanan etkinliğe dönüştüren yüceltmedir.
- E) Bastırma yalnız dış tehditlere karşı kullanılır; iç dürtüler bilince hiç çıkmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bastırılan duygular dil sürçmesi gibi değişmiş biçimlerle bilince çıkabilir.
Kitaba göre Freud'a göre hiçbir güdü tamamen baskı altına alınamaz; bastırılan güdüler rüyalarda ve dil sürçmesi gibi değişmiş biçimlerde bilince çıkma yolu bulur.
Zor
20Yakınını kaybeden bir kişi, aylar geçmesine rağmen onun eşyalarını yerinde tutuyor ve "Bir gün kapıdan girecek." diyor. Kitaba göre bu kişinin bu savunma mekanizmasına başvurma nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Acı veren gerçeğin doğurabileceği kaygıdan kendini korumak
- B) Onaylanmayan dürtülerini toplumca onaylanan etkinliklere dönüştürmek
- C) Kendi kusurlarını başkalarına yükleyerek rahatlamak
- D) Güçlü biriyle kendini aynı görerek değer kazanmak
- E) Bir alandaki eksikliğini başka bir alanda kapatmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Acı veren gerçeğin doğurabileceği kaygıdan kendini korumak
Bu durum yadsımadır. Kitaba göre birey yadsımayı, yaşadığı kötü olaylardan doğabilecek kaygıdan kendini kurtarmak için kullanır; öteki şıklar yüceltme, yansıtma, özdeşleşme ve telafinin işlevleridir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.