İçeriğe geç
dershanede

Influencer ortaklığı

Takipçilerine indirim, sana kazanç

Yükleniyor…

5. Sınıf Matematik · Geometrik Şekiller

Doğrulardan Çokgenlere

  • çokgen
  • doğru
  • üçgen
  • dörtgen
  • beşgen
  • altıgen
  • kenar

Çokgen nedir ve doğrulardan nasıl oluşur?

Çokgen, en az üç doğrunun sırayla kesişmesi ve son doğrunun ilk doğruyla kesişmesi sonucu oluşan kapalı şekildir. Kapalı şekli oluşturan doğru sayısı çokgenin kenar sayısına eşittir; örneğin 5 doğru ile bir beşgen oluşur. Çokgenler kenar sayısına göre adlandırılır: 3 kenarlı olan üçgen, 4 kenarlı olan dörtgen, 5 kenarlı olan beşgen, 6 kenarlı olan altıgendir. İki doğru kapalı bir bölge oluşturamadığı için en küçük çokgen üçgendir. Kare, dikdörtgen ve paralelkenar dört kenarlı oldukları için birer dörtgendir. Geometrik desenli halılarda, karolarda ve yol işaretlerinde çokgenler sıkça görülür; bilgisayarda halı deseni tasarlarken çizilen doğruların ayırdığı her kapalı bölge bir çokgendir ve hangi doğrulardan oluştuğu belirlenebilir. Bir şeklin çokgen sayılması için kapalı olması gerekir; ucu açık kalan bir çizim çokgen değil, yalnızca birbirine bağlı çizgilerdir.

Doğrulardan Çokgenlere: konu anlatımı ve özeti

Doğrular art arda kesişip kapalı bir şekil oluşturduğunda çokgen elde edilir. Halı desenlerinde, karolarda ve yol işaretlerinde çokgenleri sık sık görürsün.

  • En az üç doğrunun sırayla kesişmesiyle ve son doğrunun ilk doğruyla kesişmesiyle oluşan kapalı şekle çokgen denir.
  • Çokgenler kenar sayısına göre adlandırılır: 3 kenar üçgen, 4 kenar dörtgen, 5 kenar beşgen, 6 kenar altıgen.
  • Kapalı şekli oluşturan doğru sayısı, çokgenin kenar sayısına eşittir. Örneğin 5 doğru ile bir beşgen oluşur.
  • İki doğru bir kapalı bölge oluşturamaz; bu yüzden en küçük çokgen üçgendir.
  • Kare, dikdörtgen ve paralelkenar dört kenarlı oldukları için hepsi birer dörtgendir.
  • Birçok doğru çizilmiş bir zeminde farklı çokgenleri arayıp bulabilir, her birinin hangi doğrulardan oluştuğunu belirleyebilirsin.

Unutma: Şeklin çokgen olması için kapalı olması gerekir; ucu açık kalan bir çizim çokgen değildir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:

Önce temeli pekiştir

Bir şeklin çokgen olup olmadığını anlamak için şu üç soruyu sor:

  1. Şekil yalnızca doğru parçalarından mı oluşuyor? Eğri bir kenar varsa çokgen değildir; daire bu yüzden çokgen sayılmaz.
  2. Şekil kapalı mı? Bir kalemi kaldırmadan şeklin çevresini dolaşıp başladığın yere dönebiliyorsan kapalıdır.
  3. Kenarlar yalnızca köşelerde mi buluşuyor? Kenarlar birbirini ortadan kesiyorsa bu bir çokgen değildir.

Üç sorunun cevabı da "evet" ise şekil bir çokgendir. Sonra kenarları say ve adını koy: 5 kenar beşgen, 6 kenar altıgen.

Günlük hayattan: Futbol topunun yüzündeki desenlerde beşgen ve altıgenleri görebilirsin.

Sık yapılan hata: "Kare dörtgen değildir, çünkü onun kendi adı var." Doğrusu: Kare dört kenarlı olduğu için bir dörtgendir; kare, dörtgenlerin özel bir türüdür.

Derinleş

Arılar peteklerini altıgen hücrelerden yapar, kaldırım taşlarında ise çoğunlukla kare ya da dikdörtgen görürüz. Kâğıttan eş üçgen, kare, beşgen ve altıgenler kesip her biriyle bir yüzeyi boşluk bırakmadan kaplamayı dene. Hangi çokgenler boşluksuz kaplama yapıyor, hangileri yapmıyor? Gözlemine dayanarak arıların altıgeni seçmesinin olası yararlarını araştır ve tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

  • MAT.5.3.5Çokgenleri düzlemde ardışık olarak kesişen doğruların oluşturduğu kapalı şekiller olarak yorumlayabilme

    • a) Düzlemde en az üç doğrunun -son doğru ilk doğruyla kesişecek biçimde- ardışık kesişerek oluşturdukları durumları inceler.
    • b) Düzlemde en az üç doğrunun - son doğru ilk doğruyla kesişecek biçimde - ardışık kesişimleri ile çeşitli çokgenler oluşturur.
    • c) Çokgenlerin düzlemde en az üç doğrunun -son doğru ilk doğruyla kesişecek biçimde- ardışık kesişimleri ile meydana geldiğini ifade eder.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

  1. Kolay

    1Sınıf panosuna asılan bir yıldız süsünün ortasında, 5 düz kenarı ve 5 köşesi olan kapalı bir şekil bulunuyor. Öğretmen, öğrencilerden bu şeklin adını kartlarına yazmalarını istiyor. Kenar sayısı 5 olan bu çokgene ne ad verilir?

    • A) Dörtgen
    • B) Altıgen
    • C) Beşgen
    • D) Üçgen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Beşgen

    Çokgenler kenar sayılarına göre adlandırılır; 5 kenarlı çokgen beşgendir. Dörtgen 4, altıgen 6 kenarlıdır; adlandırmada köşe ya da kenar sayısı doğru sayılmalıdır.

  2. Kolay

    2Bir mimar, binanın cephesinde yalnızca dört kenarlı pencereler kullanmak istiyor. Önündeki katalogda farklı biçimlerde pencere örnekleri bulunuyor. Aşağıdaki pencere biçimlerinden hangisi mimarın isteğine uymaz?

    • A) Kare
    • B) Üçgen
    • C) Dikdörtgen
    • D) Paralelkenar
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Üçgen

    Kare, dikdörtgen ve paralelkenarın dörder kenarı vardır; bunlar dörtgendir. Üçgenin ise üç kenarı vardır, bu yüzden mimarın isteğine uymaz.

  3. Kolay

    3Nil, masanın üzerinde düz çubuklar kullanarak her yanı kapalı bir bölge oluşturmaya çalışıyor. Çubukları birer doğru gibi düşünüyor ve kapalı bir şekli olabildiğince az çubukla elde etmek istiyor. Bir çokgen oluşturmak için en az kaç doğru gerekir?

    • A) 1
    • B) 2
    • C) 4
    • D) 3
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) 3

    İki doğru en fazla bir noktada kesiştiği için bir bölgeyi kapatamaz; en az üç doğru ardışık kesişince kapalı bir şekil, yani üçgen oluşur. 4 seçeneği, akla ilk gelen kapalı şeklin kare olmasından doğar.

  4. Kolay

    4Eren, bir fayans desenini kâğıda çizerken 6 doğruyu, son doğru ilk doğruyla kesişecek biçimde art arda kesiştiriyor. Doğruların aralarında kalan kapalı bölge desenin bir parçası oluyor. Oluşan kapalı şekil hangisidir?

    • A) Altıgen
    • B) Beşgen
    • C) Yedigen
    • D) Sekizgen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Altıgen

    Ardışık kesişen her doğru kapalı şeklin bir kenarını oluşturur; 6 doğru 6 kenar verir ve şekil altıgendir. Beşgen seçeneği, son doğrunun ilk doğruyla kesişmesinin yeni bir kenar oluşturmadığını sanmaktan doğar.

  5. Kolay

    5Öğretmen tahtaya dört şekil çiziyor: üçgen, kare, beşgen ve daire. Bu şekillerden hangisi bir çokgen değildir?

    • A) Üçgen
    • B) Daire
    • C) Kare
    • D) Beşgen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Daire

    Çokgenler doğruların kesişmesiyle oluşan, kenarları düz kapalı şekillerdir. Dairenin sınırı eğri bir çizgi olduğu için çokgen değildir.

  6. Kolay

    6Arıların yaptığı bal peteğindeki her bir göz, düz kenarlı kapalı bir şekle benziyor ve bu şeklin 6 kenarı var. Petek gözünün biçimi hangi çokgendir?

    • A) Altıgen
    • B) Beşgen
    • C) Dörtgen
    • D) Üçgen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Altıgen

    Çokgenler kenar sayısına göre adlandırılır; 6 kenarlı çokgen altıgendir. Beşgenin 5 kenarı vardır.

  7. Kolay

    7Bir trafik uyarı levhası üç düz kenarı olan kapalı bir şekil biçimindedir. Bu levhanın biçimini doğruların kesişimiyle çizmek isteyen Elif en az kaç doğru kullanmalıdır?

    • A) 2
    • B) 4
    • C) 3
    • D) 6
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) 3

    Üç kenarlı çokgen üçgendir ve kenar sayısı kadar, yani 3 doğruyla oluşur. 2 doğru kapalı bir bölge oluşturamaz.

  8. Kolay

    8Bir halı deseninde kullanılan çokgenin kenar sayısı, dörtgenin kenar sayısından 1 fazladır. Bu çokgen hangisidir?

    • A) Beşgen
    • B) Üçgen
    • C) Altıgen
    • D) Dörtgen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Beşgen

    Dörtgenin 4 kenarı vardır; 1 fazlası 5 kenar eder ve 5 kenarlı çokgen beşgendir. Üçgen ise dörtgenden 1 eksik kenarlıdır.

  9. Kolay

    9Öğretmen dört çizim gösteriyor. Bu çizimlerden hangisi bir çokgendir?

    • A) Uçları birleşmeyen üç doğru parçası
    • B) Bir çember
    • C) Uçları birleşen üç doğru parçasıyla oluşan kapalı şekil
    • D) Bir ışın ile bir doğrudan oluşan çizim
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Uçları birleşen üç doğru parçasıyla oluşan kapalı şekil

    Çokgen, doğru parçalarıyla sınırlanan kapalı şekildir; uçları birleşen üç doğru parçası üçgen oluşturur. Uçları birleşmeyen çizim kapalı olmadığı için çokgen değildir.

  10. Kolay

    10Can, masanın üzerinde kibrit çöplerini birer doğru gibi düşünerek kapalı bir şekil oluşturuyor. Dört çöpü, son çöp ilk çöple kesişecek biçimde art arda yerleştiriyor. Oluşan kapalı şekil hangisidir?

    • A) Üçgen
    • B) Beşgen
    • C) Altıgen
    • D) Dörtgen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Dörtgen

    Kapalı şekli oluşturan doğru sayısı çokgenin kenar sayısına eşittir; 4 doğru dörtgen oluşturur. Üçgen için 3 doğru yeterlidir.

  11. Kolay

    11Bir altıgen ile bir üçgen yan yana çiziliyor. Altıgenin kenar sayısı, üçgenin kenar sayısının kaç katıdır?

    • A) 3
    • B) 2
    • C) 6
    • D) 9
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 2

    Altıgenin 6, üçgenin 3 kenarı vardır: 6 ÷ 3 = 2 kat. 3, üçgenin kenar sayısıdır.

  12. Kolay

    12Matematik kulübü, çokgenlere ad verirken bir kural kullanıyor. Çokgenler aşağıdakilerden hangisine göre adlandırılır?

    • A) Renklerine
    • B) Kenar sayısına
    • C) Büyüklüklerine
    • D) Kenar uzunluklarına
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kenar sayısına

    Çokgenler kenar sayısına göre adlandırılır: 3 kenar üçgen, 4 kenar dörtgen gibi. Büyüklük ya da renk adını değiştirmez.

  13. Kolay

    13Zeynep kâğıda üç doğru çiziyor. Doğrular ikişer ikişer farklı noktalarda kesişiyor ve aralarında kapalı bir bölge kalıyor. Bu kapalı bölge hangi çokgendir?

    • A) Dörtgen
    • B) Beşgen
    • C) Altıgen
    • D) Üçgen
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Üçgen

    Üç doğrunun ardışık kesişmesiyle 3 kenarlı kapalı şekil, yani üçgen oluşur. Dörtgen için dört doğru gerekir.

  14. Kolay

    14Ayşe doğruları art arda kesiştirerek bir çokgen çizmeye çalışıyor. Şeklin kapalı olması için çizdiği son doğrunun ne yapması gerekir?

    • A) İlk doğruya paralel olması
    • B) Hiçbir doğruyla kesişmemesi
    • C) İlk doğruyla çakışması
    • D) İlk doğruyla kesişmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) İlk doğruyla kesişmesi

    Çokgen, en az üç doğrunun ardışık kesişmesiyle ve son doğrunun ilk doğruyla kesişmesiyle oluşur. Son doğru ilk doğruya paralel olursa şekil kapanmaz.

  15. Kolay

    15Emre, doğruları art arda kesiştirerek çokgenler çiziyor ve her seferinde doğru sayısı ile oluşan şeklin kenar sayısını karşılaştırıyor. Emre'nin ulaşacağı sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Doğru sayısı kenar sayısının yarısıdır.
    • B) Doğru sayısı kenar sayısının iki katıdır.
    • C) Doğru sayısı kenar sayısına eşittir.
    • D) Doğru sayısı kenar sayısından bir fazladır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Doğru sayısı kenar sayısına eşittir.

    Her doğru çokgenin bir kenarını oluşturduğu için doğru sayısı kenar sayısına eşittir. Örneğin 5 doğru bir beşgen oluşturur.

  16. Kolay

    16Trafikteki “DUR” levhası 8 düz kenarı olan bir çokgen biçimindedir. Bu levhanın biçimi doğruların ardışık kesişimiyle çizilmek istenirse kaç doğru gerekir?

    • A) 8
    • B) 4
    • C) 6
    • D) 16
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 8

    Kapalı şekli oluşturan doğru sayısı kenar sayısına eşittir; 8 kenar için 8 doğru gerekir. 16, kenar sayısını iki ile çarpmaktan gelir.

  17. Kolay

    17Ela, doğruları art arda kesiştirerek bir beşgen çizecek. Şimdiye kadar 3 doğru çizdi; son çizeceği doğru, ilk çizdiği doğruyla kesişerek çokgeni kapatacak. Buna göre beşgeni tamamlaması için Ela'nın kaç doğru daha çizmesi gerekir?

    • A) 1
    • B) 2
    • C) 3
    • D) 5
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 2

    Bir çokgeni oluşturan doğru sayısı, çokgenin kenar sayısına eşittir; beşgen için 5 doğru gerekir. Ela 3 doğru çizdiğine göre 5 − 3 = 2 doğru daha çizmelidir. 1 doğru daha çizerse 4 doğruyla dörtgen oluşur. 5 ise çizilecek doğru sayısı değil, gereken toplam doğru sayısıdır.

  18. Kolay

    18Çokgenler konusunu çalışan iki arkadaştan Deniz, “Her dörtgen bir dikdörtgendir.” diyor. Ece ise “Her dikdörtgen bir dörtgendir.” diyor. Bu iki öğrencinin söyledikleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    • A) Yalnız Ece'nin söylediği doğrudur.
    • B) Yalnız Deniz'in söylediği doğrudur.
    • C) İkisinin söylediği de doğrudur.
    • D) İkisinin söylediği de yanlıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Yalnız Ece'nin söylediği doğrudur.

    Dörtgen, dört kenarlı çokgendir. Dikdörtgenin dört kenarı olduğundan her dikdörtgen bir dörtgendir; Ece'nin söylediği doğrudur. Ancak dört kenarlı her çokgen dikdörtgen değildir. Örneğin açıları dik olmayan bir paralelkenar da dörtgendir ama dikdörtgen değildir. Bu yüzden Deniz'in söylediği yanlıştır.

  19. Orta

    19Selim, iki uzun ve düz tahta çubukla bahçede kuzular için kapalı bir alan oluşturmaya çalışıyor. Çubukları nasıl yerleştirirse yerleştirsin alanın bir tarafı hep açık kalıyor. Selim'in iki çubukla kapalı bir alan oluşturamamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) İki doğru asla kesişmez; bu yüzden aralarında bir bölge oluşmaz.
    • B) İki doğru her zaman paraleldir; bu yüzden hiçbir noktada birleşemez.
    • C) İki doğru en fazla bir noktada kesişir; bu yüzden bir bölgeyi her yönden kapatamaz.
    • D) İki doğru her zaman dik kesişir; bu yüzden yalnızca açı oluşturur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) İki doğru en fazla bir noktada kesişir; bu yüzden bir bölgeyi her yönden kapatamaz.

    İki doğru ya hiç kesişmez ya da yalnız bir noktada kesişir; tek kesişim noktası yalnızca bir açı oluşturur, bölgeyi kapatmaz. İki doğru kesişebildiği için "asla kesişmez" ve "her zaman paraleldir" seçenekleri yanlıştır.

  20. Orta

    20Ömer bahçesine şekildeki gibi dört düz çit parçası diktiriyor; ancak son parça başlangıç noktasına ulaşmadığı için bir köşe açık kalıyor. Komşusu, dört parçası olduğu için bu çitin bir dörtgen olduğunu söylüyor. Ömer'in çiti için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    Soruya ait şekil
    • A) Dört kenarı olduğu için dörtgendir.
    • B) Üç köşesi birleştiği için üçgendir.
    • C) Beş uç noktası olduğu için beşgendir.
    • D) Kapalı olmadığı için çokgen değildir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Kapalı olmadığı için çokgen değildir.

    Çokgen, son kenarın ilk kenarla birleştiği kapalı bir şekildir; Ömer'in çiti açık olduğu için çokgen değildir. Komşunun dediği "dörtgendir" seçeneği, kapalı olma koşulunu göz ardı eder.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.