Temel Geometrik Çizimlerin Özellikleri

nokta
doğru
dikme
paralellik
çember
pergel
ışın

Bir noktadan ve iki noktadan kaç doğru geçer?

Bir noktadan sonsuz sayıda doğru geçer, iki noktadan ise yalnızca bir doğru geçer. Bu kural, cetvel, pergel ve gönye ile yapılan temel geometrik çizimlerin değişmeyen özelliklerinden biridir. Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnızca bir dikme çizilebilir ve dikme, o noktadan doğruya giden en kısa yoldur; nehre en kısa yol yapma etkinliği bu özelliğe dayanır. Doğrunun dışındaki farklı noktalardan çizilen dikmelerin uzunlukları eşit de olabilir, farklı da. Pergel açıklığı değiştirilmeden bir ışın üzerinde art arda çemberler çizilirse ışın üzerinde eşit uzunlukta doğru parçaları elde edilir. Köşesi merkez olan bir çember, açının iki kolunda köşeye eşit uzaklıkta iki nokta belirler. Bir doğruya eşit uzaklıktaki noktalar birleştirildiğinde o doğruya paralel yeni bir doğru elde edilir; paralellik AB // KL biçiminde gösterilir ve tren rayları buna örnektir. Paralel iki doğru arasındaki uzaklık her yerde aynı olduğu için bu doğrular asla kesişmez.

Temel Geometrik Çizimlerin Özellikleri: konu anlatımı ve özeti

Cetvel, pergel ve gönye ile çizim yaparken noktaların ve doğruların bazı değişmeyen kurallarını kullanırsın. Bu kurallar köprü, yol ya da ray gibi gerçek tasarımların da temelidir.

Bir noktadan sonsuz sayıda doğru geçer; iki noktadan ise yalnızca bir doğru geçer.
Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnızca bir dikme çizilebilir. Dikme, o noktadan doğruya giden en kısa yoldur.
Doğrunun dışındaki farklı noktalardan çizilen dikmelerin uzunlukları eşit de olabilir, farklı da.
Pergel açıklığını değiştirmeden bir ışın üzerinde art arda çemberler çizersen ışın üzerinde eşit uzunlukta doğru parçaları elde edersin.
Köşesi merkez olan bir çember, açının iki kolunda köşeye eşit uzaklıkta iki nokta belirler.
Bir doğruya eşit uzaklıktaki noktaları birleştirirsen o doğruya paralel yeni bir doğru elde edersin. Paralellik // ile gösterilir: AB // KL. Tren rayları buna güzel bir örnektir.

Unutma: Paralel iki doğru arasındaki uzaklık her yerde aynıdır, bu yüzden bu doğrular asla kesişmez.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu konunun özü, bir noktadan doğruya giden en kısa yolun dikme olduğunu görmektir.

Bir doğru çiz ve doğrunun dışında bir nokta işaretle.
Bu noktadan doğruya üç farklı doğru parçası çiz: biri dik insin, ikisi eğik gitsin.
Üçünü de cetvelle ölç. Dik inen parçanın en kısa çıktığını göreceksin; bu parça dikmedir ve o noktadan yalnızca bir tane çizilebilir.

Günlük hayattan: Yolun karşısına geçerken yaya geçidinde kaldırıma dik yürürsün; çapraz yürümek yolu daha uzun yapar.

Sık yapılan hata: "Göz kararı paralel görünen iki çizgi paraleldir." Doğrusu: Paralellik için iki doğru arasındaki uzaklığın her yerde aynı olması gerekir. Birkaç farklı yerden dikme çizip uzunluklarını ölçerek kontrol edebilirsin.

Derinleş

Tren rayları, merdiven basamakları ve defter çizgileri paralel doğrulara örnektir. Paralel olmasalardı ne olurdu? Bu üç örnekten birini seç ve çizgiler paralel olmazsa ortaya çıkacak sorunları bir çizimle göster. Ardından bir sokak ya da oyun alanı planı tasarla: Planında en az bir çift paralel ve bir çift dik doğru olsun, bunları neden öyle yerleştirdiğini açıkla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

MAT.5.3.1Temel geometrik çizimler için matematiksel araç ve teknolojiden yararlanabilme
- a) Nokta, doğru, doğru parçası, ışın, açı, çember ve dikme çiziminde gerekli araç ve teknolojileri tanır.
- b) Nokta, doğru, doğru parçası, ışın, açı, çember ve dikmeyi oluşturmak için uygun olan araç ve teknolojileri belirler.
- c) Nokta, doğru, doğru parçası, ışın, açı, çember ve dikmeyi oluşturmak için uygun araç ve teknolojileri kullanır.
MAT.5.3.2Temel geometrik çizimlere dayalı deneyimlerini yansıtabilme
- a) Temel geometrik çizimlere dayalı deneyimlerini gözden geçirir.
- b) Temel geometrik çizimlerin özelliklerine yönelik çıkarım yapar.
- c) Çıkarımını farklı örnekler üzerinden değerlendirir.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir mahalle haritasında Çınar Caddesi AB doğrusu, Lale Caddesi de KL doğrusu ile gösterilmiştir. Haritanın açıklama bölümünde bu iki cadde için AB // KL yazmaktadır. Haritayı okuyan biri bu iki cadde hakkında ne öğrenir?
- A) İki cadde birbirine diktir.
- B) İki caddenin uzunlukları eşittir.
- C) İki cadde bir kavşakta kesişir.
- D) İki cadde birbirine paraleldir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İki cadde birbirine paraleldir.
// işareti paralellik gösterir: iki cadde hiçbir yerde kesişmez. Diklik ⊥ işaretiyle gösterilir; bu yüzden "birbirine diktir" seçeneği iki işareti karıştırmaktan doğar.
Kolay
2Bahçede çit kuracak olan Yusuf, toprağa iki kazık çakıp aralarına bir ip geriyor. İp düz durunca, bu iki kazığın ikisinden birden geçen başka bir düz ip konumu olup olamayacağını düşünüyor. Birbirinden farklı iki noktadan kaç doğru geçer?
- A) İki
- B) Üç
- C) Yalnız bir
- D) Sonsuz sayıda
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yalnız bir
Farklı iki noktadan yalnız bir doğru geçer; ip iki kazık arasında gerildiğinde yalnızca tek bir düz konum alabilir. "Sonsuz sayıda" seçeneği, tek bir noktadan geçen doğrularla iki noktadan geçen doğruları karıştırmaktan doğar.
Kolay
3Ela, kâğıdın ortasına bir nokta koyuyor ve cetvelini bu noktanın üzerinden geçecek biçimde farklı yönlere çevirerek çizgiler çiziyor. Beş çizgi çizdikten sonra cetveli her döndürüşünde yeni bir çizgi daha çizebildiğini fark ediyor. Bir noktadan kaç farklı doğru geçer?
- A) 1
- B) 2
- C) Sonsuz sayıda
- D) 5
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sonsuz sayıda
Cetvel bir nokta etrafında istenen her yöne çevrilebildiğinden o noktadan geçen doğruların sayısı sınırsızdır. 5 seçeneği yalnızca Ela'nın çizdiklerini sayar; çizilebilecek doğruların hepsini değil.
Kolay
4Öğretmen tahtadaki d doğrusunun dışında bir P noktası işaretliyor ve öğrencilerden gönye kullanarak P'den d doğrusuna dikme çizmelerini istiyor. Öğrenciler gönyelerini doğrunun farklı yerlerinden kaydırarak çizime başlıyor. Öğrencilerin doğru çizdiği dikmeler için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Her öğrenci farklı bir dikme çizebilir.
- B) Herkes aynı dikmeyi çizer; tek bir dikme vardır.
- C) Doğrunun iki yanına birer dikme çizilebilir.
- D) Gönyenin üç kenarı olduğundan üç dikme çizilir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Herkes aynı dikmeyi çizer; tek bir dikme vardır.
Bir doğruya, dışındaki bir noktadan yalnız bir dikme çizilebilir; gönye nereden kaydırılırsa kaydırılsın doğru çizimler aynı doğru parçasını verir. "Her öğrenci farklı bir dikme çizebilir" seçeneği, bir noktadan sonsuz doğru geçmesini dikme ile karıştırmaktan doğar.
Kolay
5Eren, adını nokta, doğru parçası, çember ve dikme kullanarak harf harf çiziyor. Sıra “O” harfine geldiğinde düzgün ve yuvarlak bir şekil çizmek istiyor. Eren bu harfi çizerken hangi aracı kullanmalıdır?
- A) Gönye
- B) Açıölçer
- C) Çizgeç
- D) Pergel
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Pergel
Merkeze eşit uzaklıktaki noktalardan oluşan çember pergelle çizilir; O harfi için pergel uygundur. Gönye ve çizgeç düz çizgiler için kullanılır.
Kolay
6Çiğdem, adının harflerini geometrik çizimlerle yazarken “T” harfini çiziyor. Önce yatay bir doğru parçası çiziyor, sonra bunun tam ortasından aşağı doğru ona dik inen bir doğru parçası çiziyor. Aşağı inen doğru parçası hangi geometrik çizimin modelidir?
- A) Çember
- B) Dikme
- C) Işın
- D) Çap
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dikme
Bir doğru parçasına dik inen doğru parçası dikme modelidir. Işın tek yönde sonsuza gider, T harfindeki çizgi ise iki ucu belli bir doğru parçasıdır.
Kolay
7Matematik kulübü, temel geometrik çizimlerin özellikleriyle ilgili kartlar hazırlıyor. Aşağıdaki kartlardan hangisinde yazan bilgi doğrudur?
- A) Bir noktadan yalnızca bir doğru geçer.
- B) İki noktadan iki farklı doğru geçer.
- C) Bir noktadan sonsuz sayıda doğru geçer.
- D) İki noktadan hiçbir doğru geçmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bir noktadan sonsuz sayıda doğru geçer.
Tek bir noktadan her yöne doğru çizilebildiği için sonsuz sayıda doğru geçer. İki noktadan ise yalnızca bir doğru geçer, iki tane değil.
Kolay
8Melis, pergelinin açıklığını hiç değiştirmeden kâğıdın farklı yerlerine beş çember çiziyor. Bu çemberlerin yarıçapları için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Yarıçapları birbirine eşittir.
- B) Son çizilenin yarıçapı en büyüktür.
- C) Yarıçapları birbirinden farklıdır.
- D) İlk çizilenin yarıçapı en küçüktür.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yarıçapları birbirine eşittir.
Pergel çizerken kollar arasındaki açıklık çemberin yarıçapına eşittir. Açıklık değişmediği için bütün çemberlerin yarıçapı aynıdır.
Kolay
9Ece, defterine çizdiği AB ve CD doğrularının birbirine paralel olduğunu fark ediyor. Bu durumu sembollerle kısaca yazmak istiyor. Ece'nin yazması gereken ifade hangisidir?
- A) AB // CD
- B) AB ┴ CD
- C) |AB| = |CD|
- D) [AB // [CD
Cevabı göster
Doğru cevap: A) AB // CD
Paralellik // sembolüyle gösterilir ve AB // CD diye yazılır. ┴ sembolü ise diklik anlamına gelir.
Kolay
10Öğrenciler sınıfta paralel doğru modelleri arıyor. Aşağıdakilerden hangisi paralel doğrulara bir örnektir?
- A) Açık bir makasın iki bıçağı
- B) Çizgili defterin satır çizgileri
- C) Bir kavşakta kesişen iki yol
- D) Saatin akrep ve yelkovanı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çizgili defterin satır çizgileri
Defter satırları arasındaki uzaklık her yerde aynıdır ve satırlar hiç kesişmez; bu yüzden paralel doğru modelidir. Makasın bıçakları ise vida noktasında kesişir.
Kolay
11Yusuf, havuzun düz kenarına olabildiğince kısa yoldan yüzmek istiyor. Antrenörü ona üç yol gösteriyor: [YA] ve [YB] kenara eğik, [YH] ise kenara dik iniyor. Bu yollardan hangisi en kısadır?
- A) [YA]
- B) [YB]
- C) [YH]
- D) Üçü de eşit uzunluktadır
Cevabı göster
Doğru cevap: C) [YH]
Bir doğruya dışındaki bir noktadan çizilen dikme, o noktadan doğruya giden en kısa yoldur. Eğik çizilen [YA] ve [YB] dikmeden daha uzundur.
Kolay
12Defne, defterindeki bir doğru parçasının uzunluğunu cetvelin üzerindeki sayılara bakmadan başka bir sayfaya aynen aktarmak istiyor. Bunun için iki ucu arasındaki açıklığı ayarlayıp sabit tutabileceği bir araç kullanacak. Defne'nin kullanacağı araç hangisidir?
- A) Pergel
- B) Açıölçer
- C) Gönye
- D) Çizgeç
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Pergel
Pergelin kolları arasındaki açıklık sabit tutularak bir uzunluk başka bir yere taşınabilir. Çizgeçte birim olmadığı için uzunluğu aktaramaz.
Kolay
13Düz bir duvarın önünde, duvara farklı uzaklıklarda duran 4 saksı bulunuyor. Duvar bir doğru olarak düşünülüyor ve her saksıdan duvara birer dikme çizilecek. Toplam kaç dikme çizilir?
- A) 8
- B) 1
- C) Sonsuz sayıda
- D) 4
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 4
Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnızca bir dikme çizilebilir; 4 saksıdan 4 dikme çizilir. Sonsuz cevabı bir noktadan geçen doğru sayısıyla karıştırmaktan gelir.
Kolay
14Bir köşesi dik açı olan bu araç, bir doğruya dik çizgiler çizmek ve doğruya belli uzaklıkta noktalar belirlemek için kullanılır. Tanımı verilen araç hangisidir?
- A) Pergel
- B) Açıölçer
- C) Gönye
- D) Çizgeç
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gönye
Gönyenin bir köşesi dik açıdır; dikme çizmek ve doğruya eşit uzaklıkta noktalar belirlemek için kullanılır. Açıölçer ise açıların ölçüsünü bulmaya yarar.
Kolay
15Tahtadaki d doğrusuna, dışındaki P noktasından bir dikme çiziliyor. Dikme ile d doğrusunun kesiştiği noktada oluşan açı hangi türdendir?
- A) Dar açı
- B) Dik açı
- C) Geniş açı
- D) Tam açı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dik açı
Dikme, doğruya dik inen doğru parçasıdır; bu yüzden kesişim noktasında dik açı oluşur. Eğik çizilen bir doğru parçası dar ya da geniş açı oluşturur.
Kolay
16Bir tren yolunun iki rayı kilometrelerce birbirine paralel uzanıyor. Bir öğrenci “Raylar yeterince uzatılırsa bir yerde birleşir.” diyor. Bu düşünceyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Doğrudur; her doğru bir yerde kesişir.
- B) Doğrudur; raylar sonunda birleşir.
- C) Yanlıştır; paralel doğrular dik kesişir.
- D) Yanlıştır; paralel doğrular hiçbir yerde kesişmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yanlıştır; paralel doğrular hiçbir yerde kesişmez.
Paralel iki doğru arasındaki uzaklık her yerde aynı olduğu için bu doğrular asla kesişmez. Dik kesişen doğrular paralel değil, dik doğrulardır.
Kolay
17Bir terzi, kumaşın düz kenarına paralel bir dikiş çizgisi çizmek istiyor. Bunun için kumaşın üzerinde, kenarın aynı tarafında ve kenara 4 cm uzaklıkta sabunla noktalar işaretleyecek; sonra bu noktalardan geçen doğruyu cetvelin düz kenarıyla çizecek. Terzinin çizeceği doğrunun belli olması için en az kaç nokta işaretlemesi gerekir?
- A) 1
- B) 2
- C) 3
- D) 4
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 2
Bir noktadan sonsuz sayıda doğru geçer; bu yüzden tek nokta, çizilecek doğruyu belirlemez. İki noktadan ise yalnızca bir doğru geçer. Kenarın aynı tarafında, kenara 4 cm uzaklıkta iki nokta işaretlemek yeterlidir; bu iki noktadan geçen doğru kenara paraleldir. Üçüncü ve dördüncü nokta işaretlenebilir ama doğrunun belli olması için gerekli değildir.
Kolay
18Bir mahalle krokisinde sokaklar birer doğru olarak çizilmiştir. Krokinin altındaki notta “Gül Sokağı // Lale Sokağı” ve “Menekşe Sokağı ┴ Lale Sokağı” yazmaktadır. Bu nota göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Gül Sokağı ile Lale Sokağı bir noktada kesişir.
- B) Menekşe Sokağı ile Lale Sokağı hiç kesişmez.
- C) Gül Sokağı ile Lale Sokağı arasındaki uzaklık her yerde aynıdır.
- D) Menekşe Sokağı ile Lale Sokağı arasındaki uzaklık her yerde aynıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gül Sokağı ile Lale Sokağı arasındaki uzaklık her yerde aynıdır.
“//” paralellik sembolüdür: Gül Sokağı ile Lale Sokağı paraleldir. Paralel doğrular kesişmez ve aralarındaki uzaklık her yerde aynıdır. “┴” ise diklik sembolüdür: Menekşe Sokağı, Lale Sokağı'nı dik keser. Bu iki sokak bir noktada kesiştiği için aralarındaki uzaklık her yerde aynı olamaz.
Orta
19Duru, KL ışını üzerinde eşit adımlar işaretlemek için pergel açıklığını 2 cm'ye ayarlıyor ve hiç değiştirmeden art arda çemberler çiziyor. Böylece ışın üzerinde sırasıyla P, R, S ve T noktalarını buluyor. Şekle göre |KT| kaç santimetredir?
- A) 6
- B) 10
- C) 4
- D) 8
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 8
K'den T'ye dört eş parça vardır: [KP], [PR], [RS] ve [ST]; her biri 2 cm olduğundan |KT| = 4 × 2 = 8 cm'dir. 10 seçeneği, parça sayısı yerine K, P, R, S, T olmak üzere 5 noktanın sayılmasından doğar.
Orta
20Bir marangoz, tahtanın düz kenarını d doğrusu olarak alıyor. Gönyesini kenara dayayarak kenardan 3 cm uzaklıkta ve aynı tarafta birçok nokta işaretliyor, sonra bu noktaları ölçüsüz cetvelle birleştiriyor. Marangozun çizdiği çizgi ile tahtanın kenarı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Birbirine paraleldir.
- B) Birbirine diktir.
- C) Bir noktada kesişir.
- D) Çakışıktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Birbirine paraleldir.
Çizginin her noktası kenara aynı uzaklıktadır (3 cm), bu yüzden iki çizgi hiç kesişmez ve paraleldir. "Birbirine diktir" seçeneği, noktaları belirlerken gönyeyle dikme çizilmesini, sonuçta oluşan çizginin konumuyla karıştırmaktan doğar.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.