8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye
Çağdaşlaşan Türkiye ve Atatürk İlkeleri
- cumhuriyetçilik
- milliyetçilik
- halkçılık
- devletçilik
- laiklik
- inkılapçılık
- atatürk ilkeleri
Atatürk ilkeleri nelerdir ve ne anlama gelir?
Atatürk ilkeleri; cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılıktır. Bu ilkeler, Lozan'dan sonra Türkiye'yi akıl ve bilim yoluyla kalkındırıp çağdaş uygarlık düzeyine çıkarma hedefine yön verdi. Cumhuriyetçilik, egemenliğin millete ait olduğu ve yöneticilerin seçimle belirlendiği yönetim anlayışıdır; cumhuriyetin ilanı ve kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanınması bu ilkeyle ilgilidir. Milliyetçilik, ortak kültür ve birlikte yaşama isteğiyle oluşan milletin birliğini esas alır; Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu ve 1926'da çıkarılan Kabotaj Kanunu bu ilkeyle ilişkilidir. Halkçılık, kanun önünde hiçbir kişi ya da zümreye ayrıcalık tanınmamasıdır. Devletçilik, özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda yatırımı devletin yapmasıdır; Sümerbank ve Etibank buna örnektir. Laiklik, devlet işlerinin dinî kurallara göre değil, akıl ve bilime göre yürütülmesidir. İnkılapçılık, yapılan yeniliklerin korunması ve sürdürülmesidir. Laiklik dinsizlik değil, inanç özgürlüğünün güvencesidir.
Çağdaşlaşan Türkiye ve Atatürk İlkeleri: konu anlatımı ve özeti
Lozan'dan sonra hedef, Türkiye'yi akıl ve bilim yoluyla kalkındırıp çağdaş uygarlık düzeyine çıkarmaktı. Bu konu, bu hedefe yön veren Atatürk ilkelerini anlatıyor.
- Cumhuriyetçilik: Egemenliğin millete ait olduğu, yöneticilerin seçimle belirlendiği yönetim anlayışıdır; Cumhuriyetin ilanı ve kadınlara siyasi hak verilmesi bu ilkeyle ilgilidir.
- Milliyetçilik: Ortak kültür ve birlikte yaşama isteğiyle oluşan milletin birliğini esas alır; Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu ve Kabotaj Kanunu bu ilkeyle ilişkilidir.
- Halkçılık: Kanun önünde hiçbir kişi ya da zümreye ayrıcalık tanınmamasıdır; Medeni Kanun bu ilkeye örnektir.
- Devletçilik: Özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda yatırımı devletin yapmasıdır; Sümerbank, Etibank ve I. Beş Yıllık Kalkınma Planı örnektir.
- Laiklik: Devlet işlerinin dinî kurallara göre değil, akıl ve bilime göre yürütülmesi, herkesin inanç özgürlüğüne sahip olmasıdır.
- İnkılapçılık: Toplumu çağdaş düzeye taşımak için yapılan yeniliklerin korunması ve sürdürülmesidir.
Unutma: Laiklik dinsizlik demek değildir; devletin bütün inançlara eşit uzaklıkta durması ve inanç özgürlüğünü güvenceye almasıdır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Altı ilkeyi birer anahtar sözcük ve birer örnekle eşleştir; soruda örneği görünce ilkeyi bulursun.
- Cumhuriyetçilik → seçim, millet egemenliği → Cumhuriyetin ilanı, kadınlara siyasi hak.
- Milliyetçilik → birlik, millî kültür → Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, Kabotaj Kanunu.
- Halkçılık → kanun önünde eşitlik, ayrıcalık yok → Medeni Kanun.
- Devletçilik → devletin yatırımı → Sümerbank, Etibank, I. Beş Yıllık Kalkınma Planı.
- Laiklik → devlet işlerinin akla ve bilime göre yürütülmesi, inanç özgürlüğü.
- İnkılapçılık → yeniliklerin korunması ve sürdürülmesi.
Günlük hayattan: Okul meclisi seçiminde herkesin oy kullanması cumhuriyetçiliği, hiçbir öğrenciye ayrıcalık tanınmaması halkçılığı hatırlatır.
Sık yapılan hata: "Laiklik dinsizlik demektir." Doğrusu: Laiklik, devletin bütün inançlara eşit uzaklıkta durması ve herkesin inancını özgürce yaşamasını güvence altına almasıdır.
Derinleş
Okulunda ya da mahallende her Atatürk ilkesinin bugün nasıl görülebildiğine dair birer örnek bul (ör. okul meclisi seçimi ve cumhuriyetçilik). Ardından devletçilik ilkesini bugünkü ekonomiyle karşılaştır: Devletin yatırım yapması hangi alanlarda gerekli, hangi alanlarda özel girişim daha uygun olabilir? Gerekçelerini yaz.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.4.3Atatürk ilke ve inkılapları arasındaki ilişkiyi ortaya koyan özgün bir ürün oluşturabilme
- a) Atatürk ilkelerinin temel özellikleri ile demokrasinin ilkeleri arasındaki ilişkiyi belirler.
- b) Cumhuriyet Dönemi’nde gerçekleştirilen inkılapları Atatürk ilkeleriyle ilişkilendirir.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Okulda öğrenci meclisi seçimi yapılıyor. Her sınıf, temsilcisini oy çokluğuyla bir yıllığına seçiyor; yıl sonunda yeniden seçim yapılıyor. Kimse temsilciliği babasından ya da ailesinden miras olarak alamıyor. Bu seçim düzeni, yönetimde en çok hangi Atatürk ilkesinin anlayışına benzer?
- A) Laiklik
- B) İnkılapçılık
- C) Cumhuriyetçilik
- D) Devletçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cumhuriyetçilik
Yöneticilerin belirli süreler için seçimle belirlenmesi ve yönetimin miras yoluyla geçmemesi, cumhuriyetçilik ilkesinin esasıdır. İnkılapçılık yeniliklerin korunması ve sürdürülmesiyle ilgilidir; seçim düzenini doğrudan anlatmaz.
Kolay
2Cumhuriyet döneminde devletin kanunları hazırlanırken dinî kurallara değil, toplumun ihtiyaçlarına, akla ve bilime dayanıldı. Aynı zamanda her vatandaşın dilediği inancı seçme ve ibadetini yapma özgürlüğü güvence altına alındı. Bu yaklaşımı esas alan Atatürk ilkesi hangisidir?
- A) Devletçilik
- B) Milliyetçilik
- C) Halkçılık
- D) Laiklik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Laiklik
Devlet işlerinin akıl ve bilime göre yürütülmesi ve herkesin inanç özgürlüğüne sahip olması laiklik ilkesinin esasıdır. Halkçılık da eşitliği savunur, ancak din ile devlet işlerinin ayrılmasını anlatan ilke laikliktir.
Kolay
31930'lu yıllarda Türkiye'de pamuklu dokuma, şeker ve demir-çelik fabrikası kuracak kadar sermayesi olan özel girişimci çok azdı. Bu yüzden devlet, Kayseri'de dokuma, Karabük'te demir-çelik fabrikası gibi büyük yatırımları kendisi yaptı. Bu uygulamalar hangi Atatürk ilkesinin gereğidir?
- A) Halkçılık
- B) Cumhuriyetçilik
- C) Milliyetçilik
- D) Devletçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Devletçilik
Özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin yatırım yapması devletçilik ilkesinin gereğidir. Halkçılık ise toplumda ayrıcalığın olmamasını ve eşitliği esas alır; fabrika kurulmasıyla doğrudan ilgili değildir.
Kolay
4Osmanlı döneminde bazı aileler ve gruplar vergi, askerlik ya da yargılanma konularında ayrıcalıklara sahipti. Cumhuriyet döneminde ise bir vali ile bir çiftçi aynı suçu işlerse aynı mahkemede, aynı kanuna göre yargılanacaktı. Kanun önünde hiçbir kişiye, aileye ya da zümreye ayrıcalık tanınmamasını esas alan Atatürk ilkesi hangisidir?
- A) Devletçilik
- B) İnkılapçılık
- C) Halkçılık
- D) Laiklik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Halkçılık
Halkçılık ilkesine göre kanun önünde hiçbir kişiye, aileye ya da zümreye ayrıcalık tanınmaz. Laiklik de vatandaşlar arasında din farkı gözetmez, ancak sınıf ve zümre ayrıcalığını kaldıran ilke halkçılıktır.
Kolay
5Atatürk bir yönetim şekli için şöyle demiştir: “Demokrasi ilkesinin en çağdaş ve mantıki uygulamasını sağlayan hükûmet şekli…” Atatürk'ün bu sözlerle tanımladığı yönetim şekli aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Monarşi
- B) Saltanat
- C) Meşrutiyet
- D) Cumhuriyet
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Cumhuriyet
Atatürk demokrasinin en çağdaş uygulamasını sağlayan hükûmet şeklinin cumhuriyet olduğunu söylemiştir. Saltanat ve monarşide yönetim bir kişiye ya da aileye aittir, millet egemenliğine dayanmaz.
Kolay
6Atatürk bir sözünde şöyle der: “Her fert, istediğini düşünmek, istediğine inanmak, kendine mahsus siyasi bir fikre malik olmak, mensup olduğu bir dinin icaplarını yapmak veya yapmamak hak ve hürriyetine maliktir.” Bu söz en çok hangi Atatürk ilkesini özetlemektedir?
- A) Devletçilik
- B) Milliyetçilik
- C) Halkçılık
- D) Laiklik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Laiklik
Herkesin istediğine inanma ve dininin gereklerini yapıp yapmama özgürlüğü laiklik ilkesinin özüdür. Devletçilik ise ekonomiyle ilgili bir ilkedir.
Kolay
7Atatürk'ün Sümerbank'ı gezdiği bir fotoğraf ders kitabında yer alıyor. Sümerbank, Cumhuriyet'in ilk yıllarında özel girişimcinin yetersiz kaldığı sanayi alanında devletin yaptığı yatırımlardan biridir. Sümerbank'ın kurulması hangi Atatürk ilkesine örnektir?
- A) Cumhuriyetçilik
- B) Devletçilik
- C) Milliyetçilik
- D) Laiklik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devletçilik
Özel sektörün yetersiz kaldığı alanda yatırımı devletin yapması devletçilik ilkesine örnektir. Cumhuriyetçilik ise yönetim biçimiyle, yani millet egemenliğiyle ilgilidir.
Kolay
8Laik devlet anlayışında devlet, farklı dinleri benimsemiş bütün vatandaşlarını eşit biçimde kucaklar. Kimse kimseye dininden dolayı baskı yapamaz. Bu anlayışın topluma katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tek bir dine ayrıcalık tanınması
- B) İnanç özgürlüğünün kısıtlanması
- C) Vatandaşlar arasındaki birlik ve beraberliğin artması
- D) Devlet işlerinin dinî kurallara göre yürütülmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Vatandaşlar arasındaki birlik ve beraberliğin artması
Devletin bütün inançlara eşit yaklaşması vatandaşlar arasındaki birlik ve beraberliği artırır. Devlet işlerinin dinî kurallara göre yürütülmesi laikliğin tam tersidir.
Kolay
9Bir sözlükte bir kavram şöyle açıklanıyor: “Aynı topraklar üzerinde yaşayan; hüzünleri, sevinçleri ve zorlukları birlikte paylaşan, aynı kültüre ve birlikte yaşama isteğine sahip insanlar bütünü.” Sözlükte açıklanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Devlet
- B) Meclis
- C) Millet
- D) Zümre
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Millet
Aynı kültürü ve birlikte yaşama isteğini paylaşan insanlar bütününe millet denir. Zümre ise toplum içindeki belli bir kesimi ifade eder.
Kolay
101926 yılında çıkarılan bir kanunla Türk karasularında gemi işletme ve kıyılar arasında yolcu ile yük taşıma hakkı yalnızca Türk vatandaşlarına verildi. Bu kanuna Kabotaj Kanunu denir. Kabotaj Kanunu doğrudan hangi Atatürk ilkesiyle ilişkilidir?
- A) Milliyetçilik
- B) Laiklik
- C) Halkçılık
- D) İnkılapçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Milliyetçilik
Kabotaj Kanunu millî menfaatleri ön plana çıkardığı için milliyetçilik ilkesiyle doğrudan ilişkilidir. Laiklik ise devlet işlerinin dinî kurallara göre değil akıl ve bilime göre yürütülmesidir.
Kolay
11Atatürk, halkla konuşmayı ve onların sorunlarına çözüm bulmayı çok önemserdi. Ona göre kanun önünde hiçbir kişiye, aileye ya da zümreye ayrıcalık tanınamazdı. Bu düşünce hangi Atatürk ilkesinin temelini oluşturur?
- A) Devletçilik
- B) Halkçılık
- C) Laiklik
- D) İnkılapçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Halkçılık
Kanun önünde hiçbir zümreye ayrıcalık tanınmaması ve halkın sorunlarının çözülmesi halkçılık ilkesinin temelidir. Laiklik ise din ve devlet işlerinin ayrılmasıyla ilgilidir.
Kolay
12Atatürk inkılaplarla ilgili şöyle demiştir: “Artık duramayız. Behemehâl ileri gideceğiz. Geriye ise hiç gidemeyiz çünkü ileri gitmeye mecburuz.” Atatürk'ün bu sözleri en çok hangi ilkeyle ilgilidir?
- A) Devletçilik
- B) Halkçılık
- C) İnkılapçılık
- D) Laiklik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnkılapçılık
Durmadan ileri gitme ve geriye dönmeme düşüncesi, yapılan yeniliklerin sürdürülmesini isteyen inkılapçılık ilkesiyle ilgilidir. Halkçılık ise kanun önünde eşitliği esas alır.
Kolay
131 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldı ve yönetimin tek bir kişiye ya da aileye ait olması sona erdi. Bir yıl sonra da yeni devletin yönetim şekli ilan edildi. Saltanatın kaldırılması doğrudan hangi Atatürk ilkesiyle ilişkilidir?
- A) Cumhuriyetçilik
- B) Devletçilik
- C) Laiklik
- D) Milliyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cumhuriyetçilik
Saltanatın kaldırılması, yönetimin bir kişi ya da ailenin değil milletin olmasını sağladığı için cumhuriyetçilik ilkesiyle ilişkilidir. Devletçilik ekonomiyle ilgili bir ilkedir.
Kolay
14Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türk tarihini bilimsel yöntemlerle araştırmak ve millî kültürü korumak amacıyla bir kurum açıldı. Bu kurumun açılması hangi Atatürk ilkesi doğrultusunda yapılmıştır?
- A) Devletçilik
- B) Laiklik
- C) Milliyetçilik
- D) Cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Milliyetçilik
Türk Tarih Kurumu, kültürü koruyup gelecek kuşaklara aktarmayı amaçladığı için milliyetçilik ilkesi doğrultusunda açılmıştır. Devletçilik ilkesine örnekler ise Sümerbank ve Etibank gibi ekonomik yatırımlardır.
Kolay
15Cumhuriyet'in ilk yıllarında ülkedeki bütün eğitim kurumları tek bir çatı altında, Millî Eğitim Bakanlığına bağlandı. Bu düzenleme Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile yapıldı. Kitapta bu kanun, eğitimi modernleştiren ve hangi ilke doğrultusunda yapılan bir yenilik olarak gösterilmektedir?
- A) Devletçilik
- B) Laiklik
- C) Halkçılık
- D) Cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Laiklik
Tevhid-i Tedrisat Kanunu laiklik ilkesi doğrultusunda çıkarılmış ve eğitim sistemini modernleştirmiştir. Devletçilik ise ekonomik yatırımlarla ilgilidir.
Kolay
16Cumhuriyet döneminde maden yataklarını işletmek ve madencilik alanında yatırım yapmak için devlet tarafından Etibank kuruldu. Ayrıca ekonomik kalkınma için I. Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlandı. Bu uygulamalar hangi Atatürk ilkesiyle ilişkilidir?
- A) Milliyetçilik
- B) Devletçilik
- C) İnkılapçılık
- D) Cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devletçilik
Etibank'ın kurulması ve Beş Yıllık Kalkınma Planı'nın hazırlanması, devletin ekonomide yatırım yapmasını öngören devletçilik ilkesiyle ilgilidir. Milliyetçilik ise kültürü koruma ve millî birliği esas alır.
Kolay
17Cumhuriyet yönetiminde millet, yöneticilerini belli süreler için kendisi seçer. Seçimlere birden çok siyasi partinin katılması, milletin farklı görüşler arasından seçim yapabilmesini sağlar. Ders kitabında saltanatın kaldırılması ve cumhuriyetin ilanıyla birlikte çok partili siyasi hayata geçilmesi de hangi Atatürk ilkesiyle ilişkilendirilir?
- A) Devletçilik
- B) Laiklik
- C) Cumhuriyetçilik
- D) İnkılapçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cumhuriyetçilik
Cumhuriyetçilik, egemenliğin millete ait olduğu ve milletin yöneticilerini seçimle belirlediği yönetim anlayışıdır. Ders kitabında saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin ilanı, çok partili siyasi hayata geçilmesi ve kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınması bu ilkeyle ilişkilendirilir. Devletçilik ekonomiyle, laiklik devlet işlerinin akıl ve bilime göre yürütülmesiyle ilgilidir.
Kolay
18Bir okulda öğrenciler, ülkemizde üretilen ürünleri tanıtan bir sergi hazırlıyor ve ailelerini yerli ürünleri tercih etmeye çağırıyor. Öğretmenleri, millî menfaatlerin ön planda tutulmasını ve yerli ürünlerin desteklenmesini esas alan bir Atatürk ilkesinden söz ediyor. Öğretmenin sözünü ettiği ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Milliyetçilik
- B) Laiklik
- C) Halkçılık
- D) Cumhuriyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Milliyetçilik
Ders kitabına göre milliyetçilik ilkesiyle milletin millî menfaatleri ön planda tutulur, ülkemizin yerli ürünleri desteklenir ve kültürümüzün gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanır. Halkçılık kanun önünde eşitliği, laiklik inanç özgürlüğünü, cumhuriyetçilik ise yöneticilerin seçimle belirlenmesini esas alır.
Orta
19Bir köyde yıllardır kullanılan eski bir sulama yöntemi, yeni yöntemler bulununca bırakılıyor. Köylüler bununla da yetinmeyip daha iyi yöntemleri araştırmaya devam ediyor. Cumhuriyet'in yeniliklere bakışı da buna benziyordu: yapılan yenilikler korunacak ve çağın gereklerine göre geliştirilmeye devam edilecekti. Bu anlayış en çok hangi Atatürk ilkesini yansıtır?
- A) Cumhuriyetçilik
- B) Devletçilik
- C) Halkçılık
- D) İnkılapçılık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İnkılapçılık
Yapılan yeniliklerin korunması ve çağın gereklerine göre sürekli ilerlenmesi inkılapçılık ilkesinin özüdür. Devletçilik de kalkınmayla ilgilidir, ancak ekonomide devletin yatırım yapmasını anlatır; yeniliklerin korunmasını değil.
Orta
20Bir öğrenci zaman çizelgesine şu olayları yerleştiriyor: 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılması, 29 Ekim 1923'te cumhuriyetin ilanı ve 1924 ile 1930'da muhalefet partilerinin kurulmasına izin verilmesi. Çizelgenin başlığına bu olayları birleştiren Atatürk ilkesini yazmak istiyor. Öğrencinin yazması gereken ilke hangisidir?
- A) Cumhuriyetçilik
- B) Devletçilik
- C) Laiklik
- D) Milliyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Cumhuriyetçilik
Bu gelişmeler kişi egemenliğini sona erdirip millet egemenliğini ve seçme özgürlüğünü güçlendirdiği için cumhuriyetçilik ilkesiyle ilişkilidir. Laiklik de bu yıllarda güçlenmiştir, ancak saltanatın kaldırılması ve parti kurulması doğrudan yönetim biçimiyle ilgilidir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.