8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye

Sağlık Alanındaki Gelişmeler

sağlık bakanlığı
numune hastaneleri
umumi hıfzıssıhha kanunu
koruyucu sağlık
salgın hastalıklar
sanatoryum

Cumhuriyet döneminde sağlık alanında neler yapıldı?

Sağlık alanındaki gelişmeler, Cumhuriyet'in uzun savaşlarla yorulan halkı salgın hastalıklardan korumak ve sağlıklı bir toplum oluşturmak için yaptığı çalışmalardır. Ülkede hastane, doktor ve eczane çok azdı; sıtma ve verem gibi salgınlar yaygındı. Bu nedenle Cumhuriyet ilan edilmeden önce, 1920'de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı kuruldu. Ankara, Erzurum, Sivas ve Trabzon gibi şehirlerde Numune Hastaneleri açıldı ve sağlık personeli sayısı artırıldı. 1930'da çıkarılan Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile koruyucu sağlık hizmetleri düzenlendi. Hıfzıssıhha Enstitüsü aşı ve serum üretti, verem için Ankara'da sanatoryum açıldı. Okullarda sağlık bilgisi öğretildi, işçilerin sağlıklı ortamda çalışması için yasalar yapıldı. Sonuçta ölüm oranları azaldı, ortalama yaşam süresi uzadı ve nüfus hızla arttı. Koruyucu sağlık, hastalığı tedavi etmekten önce hastalanmayı önlemeyi amaçlar; aşı ve temizlik buna örnektir.

Sağlık Alanındaki Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti

Uzun savaşlar halkı yormuş, salgın hastalıklar yayılmıştı. Bu konu, Cumhuriyet'in sağlıklı bir toplum oluşturmak için yaptığı çalışmaları anlatıyor.

Ülkede hastane, doktor ve eczane çok azdı; sıtma ve verem gibi salgınlar yaygındı.
Cumhuriyet ilan edilmeden önce, 1920'de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı kuruldu.
Ankara, Erzurum, Sivas ve Trabzon gibi şehirlerde Numune Hastaneleri açıldı; sağlık personeli sayısı artırıldı.
1930'da Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile koruyucu sağlık hizmetleri düzenlendi.
Hıfzıssıhha Enstitüsü aşı ve serum üretti; verem için Ankara'da sanatoryum açıldı.
Okullarda sağlık bilgisi öğretildi, işçilerin sağlıklı ortamda çalışması için yasalar yapıldı.
Sonuçta ölüm oranları azaldı, ortalama yaşam süresi uzadı ve nüfus hızla arttı.

Unutma: Koruyucu sağlık, hastalığı tedavi etmekten önce hastalanmayı önlemeyi amaçlar; aşı ve temizlik buna örnektir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Sağlık çalışmalarını iki türe ayır: hastalığı önlemek (koruyucu) ve hastayı iyileştirmek (tedavi edici).

Durum: Uzun savaşlar yüzünden doktor, hastane ve eczane çok azdı; sıtma ve verem gibi salgınlar yaygındı.

Atılan adımlar:

1920'de, Cumhuriyet'ten önce, TBMM hükûmetinde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı kuruldu.
Ankara, Erzurum, Sivas, Trabzon gibi şehirlerde Numune Hastaneleri açıldı (tedavi edici).
1930'da Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile koruyucu sağlık hizmetleri düzenlendi.
Hıfzıssıhha Enstitüsü aşı ve serum üretti (koruyucu); Ankara'da verem sanatoryumu açıldı.

Sonuç: Ölüm oranları azaldı, ortalama ömür uzadı, nüfus hızla arttı.

Günlük hayattan: Okulda yapılan aşılar ve el yıkama alışkanlığı koruyucu sağlığa, hastanede ilaçla tedavi ise tedavi edici sağlığa örnektir.

Sık yapılan hata: "Sağlık Bakanlığı Cumhuriyet ilan edildikten sonra kuruldu." Doğrusu: 1920'de, Millî Mücadele yıllarında kuruldu.

Derinleş

Bir salgın hastalıkla (sıtma, verem ya da yakın dönemde yaşanan bir salgın) mücadelede alınan koruyucu ve tedavi edici önlemleri karşılaştıran bir tablo hazırla. Fen bilimleri dersindeki bağışıklık bilgini kullanarak aşının toplum sağlığına etkisini açıkla. Herkesin sağlık hizmetine ulaşabilmesi için bir devletin hangi önceliklere sahip olması gerektiğini tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

İTA.8.4.2Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk’ün yaptığı inkılapları neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
- a) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılapların nedenlerini inceler.
- b) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılaplardan etkilenen unsurları inceler.
- c) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılapların etkilerinin niteliğini sorgular.
- ç) Türk modernleşmesi ç erçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılapların nedenlerini ve sonuçlarını bağlamından kopmadan ifade eder.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1TBMM 23 Nisan 1920'de açıldıktan kısa süre sonra kurulan ilk bakanlıklardan biri halkın sağlığıyla ilgilendi. Bu bakanlık, savaşın en zor yıllarında salgın hastalıklarla ve yaralı askerlerin tedavisiyle uğraştı. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı hangi yıl kurulmuştur?
- A) 1923
- B) 1934
- C) 1930
- D) 1920
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 1920
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı, TBMM'nin açıldığı yıl olan 1920'de kurulmuştur. 1923 cumhuriyetin ilan yılıdır; bakanlık cumhuriyetten önce, Millî Mücadele sürerken kurulmuştur.
Kolay
2Cumhuriyet'in ilk yıllarında ciğerleri etkileyen bulaşıcı bir hastalık çok sayıda insanın ölümüne yol açıyordu. Bu hastalığın tedavisi için temiz havası olan yerlerde sanatoryum adı verilen özel hastaneler açıldı; hastalar burada uzun süre dinlenerek tedavi edildi. Sanatoryumlar hangi hastalıkla mücadele etmek amacıyla kurulmuştur?
- A) Sıtma
- B) Kolera
- C) Verem
- D) Çiçek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Verem
Sanatoryumlar, akciğerleri etkileyen verem hastalarının temiz havada uzun süre dinlenerek tedavi edilmesi için kurulmuştur. Sıtma da o yıllarda yaygın bir hastalıktı, ancak sivrisinekle bulaşır ve onunla bataklıkların kurutulmasıyla mücadele edilmiştir.
Kolay
31930'da çıkarılan bir kanunla bulaşıcı hastalıklara karşı aşı yapılması, içme sularının temiz tutulması ve hastalık çıkan yerlerde önlem alınması gibi konular düzenlendi. Bu kanunun adı "genel sağlık" anlamına geliyordu. Koruyucu sağlık hizmetlerini düzenleyen bu kanun hangisidir?
- A) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
- B) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
- C) Teşvik-i Sanayi Kanunu
- D) Kabotaj Kanunu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
1930'da çıkarılan Umumi Hıfzıssıhha (Genel Sağlık) Kanunu koruyucu sağlık hizmetlerini düzenlemiştir. Teşvik-i Sanayi de bir "Cumhuriyet kanunu"dur, ancak sağlıkla değil, sanayinin desteklenmesiyle ilgilidir.
Kolay
4Cumhuriyet'in ilk yıllarında bazı büyük şehirlerde, çevredeki hastanelere örnek olsun diye modern donanımlı hastaneler açıldı. Bu hastanelerin adındaki sözcük "örnek" anlamına geliyordu ve bugün de bazı şehirlerde bu adı taşıyan hastaneler bulunuyor. Bu hastanelere ne ad verilmiştir?
- A) Millet Mektepleri
- B) Numune Hastaneleri
- C) Halkevleri
- D) Darüşşifalar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Numune Hastaneleri
"Numune" sözcüğü örnek demektir; diğer hastanelere örnek olması için açılan bu hastanelere Numune Hastaneleri denmiştir. Darüşşifa da hastane anlamına gelir, ancak Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden kalan bir addır.
Kolay
5Cumhuriyet’in ilk yıllarında sağlık alanındaki hizmetleri büyük ölçüde kim üstlenmiştir?
- A) Yabancı şirketler
- B) Devlet
- C) Yalnızca vakıflar
- D) Yalnızca özel doktorlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Devlet
Sağlık alanında tüm hizmetleri devlet üstlenmiş ve büyük projelere imza atmıştır. Sağlık hizmetleri yabancı şirketlere bırakılmamıştır.
Kolay
6Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet döneminde sağlık alanında yapılan çalışmalardan biridir?
- A) Numune Hastanelerinin açılması
- B) Kabotaj Kanunu’nun çıkarılması
- C) Harf İnkılabı’nın yapılması
- D) Soyadı Kanunu’nun çıkarılması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Numune Hastanelerinin açılması
Numune Hastanelerinin açılması sağlık alanındaki bir çalışmadır. Kabotaj Kanunu ekonomik, Harf İnkılabı ise eğitim ve kültür alanındaki bir yeniliktir.
Kolay
7Cumhuriyet’in ilk yıllarında hastanelerin açılmasıyla birlikte ülke genelinde bir sayı da artırıldı. Hastanelerde hizmetin aksamaması için sayısı artırılan aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Fabrika işçileri
- B) Demir yolu hatları
- C) Sağlık personeli
- D) Liman işletmeleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sağlık personeli
Hastanelerin hizmet verebilmesi için ülke genelinde sağlık personelinin sayısı artırılmıştır. Fabrika ve demir yolu ise ekonomik alanla ilgilidir.
Kolay
8Bir tarih kitabında “Uzun süren savaşlar halkın sağlığını da olumsuz etkilemişti.” cümlesi yer alıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu olumsuz etkiye örnektir?
- A) Ülkede eczane sayısının çok artması
- B) Halkın savaşlardan sonra dinlenmiş olması
- C) Bazı yerlerde salgın hastalıkların baş göstermesi
- D) Hastanelerin ihtiyaçtan fazla olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bazı yerlerde salgın hastalıkların baş göstermesi
Savaşlar nedeniyle halk yorgun düşmüş ve bazı yerlerde salgın hastalıklar ortaya çıkmıştır. Eczane sayısı ise artmamış, ihtiyaç duyulan bir eksiklik olarak kalmıştı.
Kolay
9Ankara, Erzurum, Sivas ve Trabzon gibi illerde Numune Hastaneleri açıldı. Bu hastaneler hangi yıl açılmıştır?
- A) 1920
- B) 1930
- C) 1938
- D) 1925
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 1925
Numune Hastaneleri 1925’te açılmıştır. 1920 Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığının, 1930 ise Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun tarihidir.
Kolay
101930 yılında Umumi Hıfzıssıhha Kanunu çıkarıldı. Bu kanunla aşağıdaki alanların hangisinde yenilikler yapılmıştır?
- A) Deniz ticareti
- B) Koruyucu sağlık hizmetleri
- C) Eğitimde birlik
- D) Soyadı kullanımı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Koruyucu sağlık hizmetleri
Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile koruyucu sağlık hizmetleri düzenlenmiştir. Eğitimde birlik ise Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile sağlanmıştır.
Kolay
11Cumhuriyet’in ilk yıllarında sıtma ve verem gibi salgın hastalıklar yaygındı. Bir hastalığın “salgın” olarak nitelendirilmesi ne anlama gelir?
- A) Yalnızca tek bir kişide görülmesi
- B) Kısa sürede çok sayıda kişiye bulaşarak yayılması
- C) Hiçbir zaman bulaşmaması
- D) Yalnızca yaşlılarda görülmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kısa sürede çok sayıda kişiye bulaşarak yayılması
Salgın hastalık, bulaşarak kısa sürede çok sayıda insanı etkileyen hastalıktır. Tek bir kişide görülen ya da bulaşmayan hastalık salgın sayılmaz.
Kolay
12Cumhuriyet’in ilk yıllarında ülkede sağlık hizmetleri oldukça yetersizdi. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yıllarca süren savaşlar nedeniyle sağlığın ihmal edilmesi
- B) Ülkede çok sayıda hastane bulunması
- C) Salgın hastalıkların hiç görülmemesi
- D) Doktor sayısının ihtiyaçtan fazla olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yıllarca süren savaşlar nedeniyle sağlığın ihmal edilmesi
Uzun süren savaşlar nedeniyle sağlık hizmetleri ihmal edilmiş, halk yorgun düşmüştü. Hastane ve doktor sayısı ise fazla değil, çok azdı.
Kolay
13Defne, Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki sağlık durumunu anlatan bir tablo hazırlıyor. Tablodaki “Durum” sütununa aşağıdakilerden hangisini yazmalıdır?
- A) Hastane, dispanser, doktor ve eczane ihtiyacı vardı.
- B) Her köyde modern bir hastane bulunuyordu.
- C) Salgın hastalıklar tamamen ortadan kalkmıştı.
- D) Sağlık personeli ihtiyaçtan fazlaydı.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hastane, dispanser, doktor ve eczane ihtiyacı vardı.
Cumhuriyet’in ilk yıllarında ülke genelinde hastane, dispanser, doktor ve eczane ihtiyacı vardı. Salgın hastalıklar ise ortadan kalkmamış, bazı yerlerde baş göstermişti.
Kolay
14Anayasamızın 56. maddesinde “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.” ifadesi yer alır. Bu madde aşağıdakilerden hangisini güvence altına almaktadır?
- A) Oy kullanma hakkını
- B) Sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını
- C) Mülk edinme hakkını
- D) Seyahat etme hakkını
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını
Madde, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını güvence altına alır. Oy kullanma, mülk edinme ve seyahat hakları bu maddenin konusu değildir.
Kolay
15Can, futbol oynarken düşüp kolunu kırdı ve hastanede kolu alçıya alındı. Can’a verilen bu sağlık hizmeti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Koruyucu sağlık hizmeti
- B) Tedavi edici sağlık hizmeti
- C) Sosyal yardım hizmeti
- D) Eğitim hizmeti
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tedavi edici sağlık hizmeti
Hastalanan ya da yaralanan kişiyi iyileştirmeye yönelik hizmetler tedavi edici sağlık hizmetidir. Koruyucu sağlık ise hastalanmadan önce önlem almayı amaçlar.
Kolay
16Cumhuriyet döneminde sağlık alanında yapılan çalışmalar kısa sürede sonuç verdi. Aşağıdakilerden hangisi bu çalışmaların sonuçlarından biridir?
- A) Ölüm oranlarının artması
- B) Hastane sayısının azalması
- C) Salgın hastalıkların yaygınlaşması
- D) Ortalama yaşam süresinin uzaması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ortalama yaşam süresinin uzaması
Sağlık çalışmaları sonucunda ölüm oranları azalmış, yaşam süresi uzamıştır. Ölüm oranlarının artması bu sonuçlara terstir.
Kolay
17Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Millî Mücadele yıllarında kuruldu. Koruyucu sağlık hizmetlerinde yenilikler getiren Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ise Cumhuriyet Dönemi'nde çıkarıldı. Bu kanun, bakanlığın kurulmasından kaç yıl sonra çıkarılmıştır?
- A) 3
- B) 5
- C) 7
- D) 10
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 10
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı 1920'de kuruldu, Umumi Hıfzıssıhha Kanunu 1930'da çıkarıldı: 1930 − 1920 = 10 yıl. Bakanlığın kuruluşundan 3 yıl sonra Cumhuriyet ilan edilmiş (1923), 5 yıl sonra ise Numune Hastaneleri açılmıştır (1925).
Kolay
181930'lu yıllarda bir köy öğretmeni, derste öğrencilerine ellerini yıkamanın ve temiz su içmenin hastalıklardan korunmadaki önemini anlatıyor. Öğretmenin bu dersi, Cumhuriyet Dönemi'ndeki sağlık seferberliğinin hangi uygulamasına örnektir?
- A) Bazı illerde Numune Hastanelerinin açılması
- B) Okullarda sağlıkla ilgili derslerin okutulması
- C) Veremle mücadele için sanatoryum açılması
- D) Salgınlara karşı ülke içinde serum üretilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Okullarda sağlıkla ilgili derslerin okutulması
Sağlık seferberliğinin daha etkili olması için okullarda sağlıkla ilgili dersler okutulmuştur; öğretmenin temizlik ve temiz su konusunda verdiği ders bunun örneğidir. Numune Hastaneleri ve sanatoryum hastaların tedavi edildiği kurumlardır; serum üretimi ise Umumi Hıfzıssıhha Enstitüsünün işidir.
Orta
19Koruyucu sağlık hizmetleri, hastalığı tedavi etmeden önce insanların hastalanmasını önlemeyi amaçlar. Tedavi edici sağlık hizmetleri ise hastalanan ya da yaralanan kişiyi iyileştirmeye yöneliktir. Aşağıdakilerden hangisi koruyucu sağlık hizmetine örnektir?
- A) Kırık bir kolun ameliyatla düzeltilmesi
- B) Yaralı bir askerin tedavi edilmesi
- C) Hastalanan bir kişiye ilaç verilmesi
- D) Çocukların salgınlara karşı aşılanması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Çocukların salgınlara karşı aşılanması
Aşı, hastalık ortaya çıkmadan önce kişiyi koruduğu için koruyucu sağlık hizmetidir. Hastalanan kişiye ilaç verilmesi de önemli bir hizmettir, ancak hastalık başladıktan sonra yapıldığı için tedavi edicidir.
Orta
20Cumhuriyet'in ilk yıllarında salgın hastalıklara karşı kullanılan aşı ve serumların önemli bir bölümü yurt dışından getiriliyordu. 1928'de Ankara'da Umumi Hıfzıssıhha Enstitüsü açıldı ve bu kurum aşı ve serum üretmeye başladı. Bu kurumun kurulmasıyla aşağıdakilerden hangisi amaçlanmıştır?
- A) Salgınların yalnızca ilaçla tedavi edilmesi
- B) Aşı ve serum ihtiyacının yurt içinden karşılanması
- C) Doktorların yurt dışında çalışmaya gönderilmesi
- D) Hastanelerin yabancılara devredilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Aşı ve serum ihtiyacının yurt içinden karşılanması
Hıfzıssıhha Enstitüsü, ülkenin aşı ve serum ihtiyacını yurt içinde üreterek karşılamayı amaçlamıştır. Kurum tedaviyi değil, aşı ile korunmayı öne çıkardığı için salgınların yalnızca ilaçla tedavisi amaçlanmamıştır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.