8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye

Hukuk Alanındaki Gelişmeler

hukuk
laik hukuk
türk medeni kanunu
mecelle
kadın-erkek eşitliği
resmî nikâh
ceza kanunu

Cumhuriyet döneminde hukuk alanında hangi yenilikler yapıldı?

Hukuk alanındaki gelişmeler, Cumhuriyet'le birlikte dinî kurallara dayalı hukuk yerine laik ve çağdaş bir hukuk sisteminin kurulmasını sağlayan düzenlemelerdir. Hukuk, insanların birbirleriyle ve devletle ilişkilerini düzenleyen kurallardır. Osmanlı'da hukuk büyük ölçüde dinî kurallara dayanıyordu ve kadın ile erkek arasında evlilik, boşanma ve mirasta eşitlik yoktu. Lozan'dan sonra azınlıklara tanınan ayrıcalıklar kalktı ve herkes yasalar önünde eşit oldu. Yeni hukukçular yetiştirmek için 1925'te Ankara Hukuk Mektebi açıldı. Türk Medeni Kanunu 17 Şubat 1926'da kabul edildi ve 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girerek Mecelle'nin yerini aldı. Medeni Kanun ile tek eşle evlilik, resmî nikâh, kadına boşanma hakkı ve mirasta eşitlik getirildi. Ceza Kanunu için İtalya örnek alındı, ticaretle ilgili çağdaş kanunlar da çıkarıldı. Medeni Kanun kadınlara siyasi değil, sosyal alanda eşitlik getirdi; seçme ve seçilme hakları 1930-1934 arasında verildi.

Hukuk Alanındaki Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti

Hukuk, insanların birbirleriyle ve devletle ilişkilerini düzenleyen kurallardır. Bu konu, Cumhuriyet'le birlikte dinî kurallara dayalı hukuk yerine laik ve çağdaş bir hukuk sisteminin nasıl kurulduğunu anlatıyor.

Osmanlı'da hukuk büyük ölçüde dinî kurallara dayanıyordu; kadın ve erkek arasında evlilik, boşanma ve mirasta eşitlik yoktu.
Lozan'dan sonra azınlıklara tanınan ayrıcalıklar kalktı; herkes yasalar önünde eşit oldu.
Yeni hukukçular yetiştirmek için 1925'te Ankara Hukuk Mektebi açıldı.
Türk Medeni Kanunu 17 Şubat 1926'da kabul edildi, 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girdi; eski Mecelle'nin yerini aldı.
Medeni Kanun ile tek eşle evlilik, resmî nikâh, kadına boşanma hakkı ve mirasta eşitlik getirildi.
Medeni Kanunun yanında İtalya'dan Ceza Kanunu örnek alındı, ticaret ve deniz ticaretiyle ilgili çağdaş kanunlar da çıkarıldı.

Unutma: Medeni Kanun kadınlara sosyal alanda eşitlik getirdi; siyasi haklar (seçme ve seçilme) ise daha sonra, 1930-1934 arasında verildi.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 14 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Hukuk inkılabını önce–sonra karşılaştırmasıyla öğren.

Önce: Hukuk büyük ölçüde dinî kurallara dayanıyordu (Mecelle); evlilik, boşanma ve mirasta kadın ile erkek eşit değildi; azınlıkların ayrı hukuk ayrıcalıkları vardı.

Sonra:

1925'te yeni hukukçular yetiştirmek için Ankara Hukuk Mektebi açıldı.
Türk Medeni Kanunu 17 Şubat 1926'da kabul edildi, 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girdi.
Tek eşle evlilik, resmî nikâh, kadına boşanma hakkı ve mirasta eşitlik geldi.
Ceza Kanunu İtalya'dan örnek alındı; ticaret ve deniz ticaretiyle ilgili çağdaş kanunlar çıkarıldı.

Günlük hayattan: Bugün bir evliliğin belediyede ya da yetkili bir memur önünde resmî nikâhla kıyılması, Medeni Kanun'un getirdiği bir uygulamadır.

Sık yapılan hata: "Kadınlar seçme ve seçilme hakkını Medeni Kanun'la kazandı." Doğrusu: Medeni Kanun sosyal alanda eşitlik getirdi; siyasi haklar 1930-1934 arasında verildi.

Derinleş

Medeni Kanun öncesinde ve sonrasında yaşayan iki genç kızın hayatını anlatan iki kısa günlük yazısı yaz: miras, evlilik ve meslek seçimi konularında neler değişti? Ardından kanunların sağladığı eşitliğin günlük hayatta tam olarak uygulanıp uygulanmadığını bir örnek üzerinden tartış; eksik gördüğün bir nokta için çözüm öner.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

İTA.8.4.2Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk’ün yaptığı inkılapları neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
- a) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılapların nedenlerini inceler.
- b) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılaplardan etkilenen unsurları inceler.
- ç) Türk modernleşmesi ç erçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılapların nedenlerini ve sonuçlarını bağlamından kopmadan ifade eder.
İTA.8.4.3Atatürk ilke ve inkılapları arasındaki ilişkiyi ortaya koyan özgün bir ürün oluşturabilme
- a) Atatürk ilkelerinin temel özellikleri ile demokrasinin ilkeleri arasındaki ilişkiyi belirler.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Cumhuriyet'in ilk yıllarında Medeni Kanun, Ceza Kanunu ve Ticaret Kanunu gibi yeni kanunlar hazırlanıyordu. Ancak bu kanunları anlayıp uygulayacak hâkim, savcı ve avukat sayısı çok azdı. Bu yüzden 1925'te Ankara'da Hukuk Mektebi açıldı. Ankara Hukuk Mektebi'nin açılmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yabancı dil öğretmeni yetiştirmek
- B) Yeni hukuk sistemine uygun hukukçu yetiştirmek
- C) Subay ve asker yetiştirmek
- D) Tarım alanında uzman yetiştirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yeni hukuk sistemine uygun hukukçu yetiştirmek
Ankara Hukuk Mektebi, yapılan hukuk düzenlemelerini uygulayacak çağdaş hukukçular yetiştirmek için açılmıştır. Okul bir meslek okulu olsa da amacı tarım ya da askerlik değil, yeni kanunları uygulayacak hâkim ve avukatları yetiştirmekti.
Kolay
2Ayşe, büyükannesinin 1930'larda yaptığı düğünün fotoğraflarına bakıyor. Büyükannesi, düğünden önce belediyede bir memurun önünde evlendiklerini ve bunun kanunla zorunlu olduğunu anlatıyor. Bu zorunluluk, 1926'da yürürlüğe giren bir kanunla getirilmişti. Aşağıdakilerden hangisi de Türk Medeni Kanunu ile getirilen yeniliklerden biridir?
- A) Kadınlara milletvekilliği hakkı
- B) Tek eşle evlilik esası
- C) Soyadı kullanma zorunluluğu
- D) Miladi takvimin kabulü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tek eşle evlilik esası
Medeni Kanun ile resmî nikâh, tek eşle evlilik, kadına boşanma hakkı ve mirasta eşitlik getirilmiştir. Soyadı zorunluluğu ve kadınlara milletvekilliği hakkı ise Medeni Kanun'la değil, 1934'te çıkarılan ayrı düzenlemelerle gelmiştir.
Kolay
3Cumhuriyet'in ilk yıllarında evlenme, boşanma ve miras gibi konuları çağdaş ilkelere göre düzenleyen yeni bir kanun hazırlandı. Bu kanun İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlandı, TBMM'de 1926'nın şubat ayında kabul edildi ve aynı yılın ekim ayında yürürlüğe girdi. Türk Medeni Kanunu TBMM'de hangi tarihte kabul edilmiştir?
- A) 17 Şubat 1926
- B) 1 Kasım 1928
- C) 29 Ekim 1923
- D) 3 Mart 1924
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 17 Şubat 1926
Türk Medeni Kanunu 17 Şubat 1926'da kabul edilmiş, 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girmiştir. 1 Kasım 1928 ise yeni Türk harflerinin kabul edildiği tarihtir.
Kolay
4Osmanlı Devleti'nde 1870'li yıllarda hazırlanan bir kanun, medeni hukuk alanında uzun süre uygulandı. Bu kanun aile hukukunu ve miras konularını kapsamıyordu, ayrıca Cumhuriyet toplumunun ihtiyaçlarına cevap veremiyordu. 1926'da Türk Medeni Kanunu kabul edilince bu kanun yürürlükten kalktı. Türk Medeni Kanunu'nun yerini aldığı kanun hangisidir?
- A) Teşkilat-ı Esasiye
- B) Kanun-i Esasi
- C) Mecelle
- D) Tanzimat Fermanı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Mecelle
Medeni Kanun, Osmanlı'da Ahmet Cevdet Paşa başkanlığında hazırlanan medeni hukuk düzenlemesi Mecelle'nin yerini almıştır. Kanun-i Esasi ise bir medeni kanun değil, 1876'da ilan edilen ilk Osmanlı anayasasıdır.
Kolay
5Osmanlı Devleti’nde bazı topluluklara farklı ayrıcalıklar tanınıyordu. Lozan Antlaşması’ndan sonra bu durumda nasıl bir değişiklik olmuştur?
- A) Ayrıcalıklar bütün topluluklara genişletildi.
- B) Her topluluğa ayrı bir mahkeme kuruldu.
- C) Ayrıcalıklar yalnızca yabancı tüccarlar için korundu.
- D) Ayrıcalıklar kaldırılarak herkes yasalar önünde eşit oldu.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ayrıcalıklar kaldırılarak herkes yasalar önünde eşit oldu.
Lozan’dan sonra azınlıklara tanınan ayrıcalıklar kalkmış, herkes yasalar önünde eşit hâle gelmiştir. Ayrı mahkemeler kurulması bu eşitlik anlayışıyla çelişir.
Kolay
6Defne, Osmanlı Devleti ile Türkiye Cumhuriyeti’nin hukuk sistemlerini karşılaştıran bir tablo hazırlıyor. Tablodaki “Osmanlı Devleti’nde hukukun dayandığı temel” satırına aşağıdakilerden hangisini yazmalıdır?
- A) Halk oylamasıyla yapılan yasalar
- B) Büyük ölçüde dinî kurallar
- C) Avrupa’dan alınan kanunların tamamı
- D) Yalnızca yerel gelenekler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Büyük ölçüde dinî kurallar
Osmanlı Devleti büyük ölçüde dinî kurallara dayanan bir hukuk düzenine sahipti. Avrupa’dan örnek alınan kanunlar ise Cumhuriyet döneminin özelliğidir.
Kolay
7Elif, Cumhuriyet’in ilk yıllarında aile hayatını değiştiren yenilikleri araştırıyor. Aşağıdakilerden hangisi Türk Medeni Kanunu ile getirilen düzenlemelerden biridir?
- A) Kadınlara milletvekili seçme hakkı verilmesi
- B) Kadına da boşanma hakkı tanınması
- C) Miladi takvime geçilmesi
- D) Bütün okulların tek bakanlığa bağlanması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kadına da boşanma hakkı tanınması
Medeni Kanun kadına da boşanma hakkı tanımıştır. Kadınların milletvekili seçme hakkı ise Medeni Kanunla değil, 1934’te yapılan değişiklikle gelmiştir.
Kolay
8Mehmet, ders defterine şu tanımı yazdı: “Kişilerin birbiriyle ve devletle olan her türlü ilişkisini düzenleyen, toplumun huzur ve güvenliğini koruyan kurallardır.” Mehmet’in tanımladığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gelenek
- B) Görgü
- C) Ekonomi
- D) Hukuk
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hukuk
Kişiler arası ve kişi ile devlet arasındaki ilişkileri düzenleyip toplumun güvenliğini koruyan kurallar hukuku oluşturur. Görgü kuralları ise devletle ilişkileri düzenlemez ve yaptırımı yoktur.
Kolay
9Yusuf’un büyük büyükannesi, kendi annesinin evlilik kararının ona sorulmadan verildiğini anlatırmış. 1926’dan sonra ise bu durum yasal olarak değişmiştir. Bu değişikliği sağlayan Medeni Kanun maddesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Evlilikte kadının da rızası alınacaktır.
- B) Mirastan kadın ve erkek eşit oranda yararlanacaktır.
- C) Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınacaktır.
- D) Boşanma durumunda çocukların hakları korunacaktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Evlilikte kadının da rızası alınacaktır.
Evlilik kararının kadına sorulması, evlilikte kadının da rızasının alınmasını öngören maddeyle güvenceye alınmıştır. Miras maddesi ise evlenme kararıyla değil, mal paylaşımıyla ilgilidir.
Kolay
10Can, bir müzede gördüğü tabelada Türk Medeni Kanunu’nun Meclis’te kabul edildikten birkaç ay sonra uygulanmaya başladığını okudu. Türk Medeni Kanunu hangi tarihte yürürlüğe girmiştir?
- A) 17 Şubat 1926
- B) 1 Kasım 1928
- C) 29 Ekim 1923
- D) 4 Ekim 1926
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 4 Ekim 1926
Medeni Kanun 17 Şubat 1926’da kabul edilmiş, 4 Ekim 1926’da yürürlüğe girmiştir. 17 Şubat kabul tarihi olduğu için yürürlük tarihi değildir.
Kolay
11Hukuk kitabında şu cümle yer alıyor: “Hukuk kuralları zamanla değişebilir.” Aşağıdakilerden hangisi hukuk kurallarının zamanla değişmesine neden olur?
- A) Kuralların hiç uygulanmaması
- B) Değişen yaşam şartları
- C) Toplumun ihtiyaçlarının hep aynı kalması
- D) Devletlerin hukuk kuralı koymaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Değişen yaşam şartları
Toplumun yaşam şartları değiştikçe ihtiyaçlar da değişir; bu nedenle hukuk kuralları yenilenir. İhtiyaçların hep aynı kalması ise değişimi değil, kuralların sürmesini açıklar.
Kolay
12Bir hukuk kitabında “Her devletin kendisine ait hukuk kuralları vardır.” cümlesi yer alıyor. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplumların ihtiyaçlarının birbirinden farklı olması
- B) Bütün devletlerin aynı kanunları kullanmak zorunda olması
- C) Hukuk kurallarının hiçbir zaman değişmemesi
- D) Devletlerin hukuk kurallarını başka bir devlete yaptırması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumların ihtiyaçlarının birbirinden farklı olması
Hukuk kuralları her toplumun ihtiyaçları göz önünde tutularak yapılır; ihtiyaçlar farklı olduğu için kurallar da farklıdır. Hukuk kuralları zamanla değişebildiği için “hiç değişmez” yargısı da yanlıştır.
Kolay
13Ayşe Hanım ile Emre Bey boşanmaya karar verdi. Mahkeme, kızları Zeynep’in bakımı ve eğitimiyle ilgili haklarını güvenceye alan bir karar verdi. Mahkemenin bu kararı Medeni Kanunun hangi maddesine dayanır?
- A) Boşanma durumunda çocukların hakları korunacaktır.
- B) Tek kadınla evlilik esası getirilecektir.
- C) Resmî nikâh görevlilerce kıyılacaktır.
- D) Evlilikte kadının da rızası alınacaktır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Boşanma durumunda çocukların hakları korunacaktır.
Boşanmada çocuğun bakım ve eğitim haklarının korunması, çocukların haklarını güvenceye alan maddeyle ilgilidir. Diğer maddeler evliliğin kurulmasıyla ilgilidir, boşanma sonrasıyla değil.
Kolay
14Osmanlı Devleti son dönemlerinde hukuk alanında birçok düzenleme yaptı; ancak kadın ile erkek arasındaki bazı eşitsizlikler sürdü. Aşağıdakilerden hangisi bu eşitsizliklere bir örnektir?
- A) Kadınların miras hakkının erkeklerle eşit olması
- B) Kadınların seçimlerde aday olabilmesi
- C) Kadınların devlet görevlerinde yer alamaması
- D) Kadınların resmî nikâhla evlenmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kadınların devlet görevlerinde yer alamaması
Osmanlı’nın son döneminde kadınlar devlet görevlerinde yer alamıyordu. Mirasta eşitlik ve seçimlerde aday olma hakları ise Cumhuriyet döneminde sağlanmıştır.
Kolay
15Cumhuriyet’in ilk yıllarında yalnızca aile ve miras konularında değil, başka alanlarda da çağdaş kanunlar hazırlandı. Aşağıdakilerden hangisi Medeni Kanunun yanında hukuk alanında yeni kanun çıkarılan alanlardandır?
- A) Ceza ve ticaret
- B) Takvim ve saat
- C) Alfabe ve dil
- D) Kıyafet ve soyadı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ceza ve ticaret
Medeni Kanunun yanında Ceza Kanunu ile ticaret ve deniz ticaretine ilişkin kanunlar çıkarılmıştır. Takvim, alfabe ve soyadı ise hukuk dışındaki toplumsal ve kültürel inkılaplardır.
Kolay
16Bir öğretmen, Türkiye Cumhuriyeti kanunlarının dayandığı temel özellikleri anlatıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu özelliklerden biridir?
- A) Dinî kurallara dayanması
- B) Bazı topluluklara ayrıcalık tanıması
- C) Kadın ile erkeği farklı haklara sahip kılması
- D) İnsan haklarına saygılı olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) İnsan haklarına saygılı olması
Ülkemiz kanunları demokratik ilkelere dayanan, millî, çağdaş ve insan haklarına saygılı maddelerden oluşur. Dinî kurallara dayanma Osmanlı hukukunun özelliğidir.
Kolay
17Hukuk, kişilerin hem birbiriyle hem de devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallardır. Aşağıdaki durumlardan hangisi, hukukun düzenlediği kişi ile devlet arasındaki ilişkiye örnektir?
- A) İki komşunun bahçe sınırı konusunda anlaşması
- B) Bir kiracının ev sahibine kira bedelini ödemesi
- C) Kardeşlerin babalarından kalan evi paylaşması
- D) Bir yurttaşın kazancı üzerinden vergi ödemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bir yurttaşın kazancı üzerinden vergi ödemesi
Vergi, yurttaşın devlete karşı yükümlülüğüdür; bu nedenle kişi ile devlet arasındaki ilişkiye örnektir. Komşuların sınır anlaşması, kiracı ile ev sahibi arasındaki kira ve kardeşlerin miras paylaşımı da hukukun konusudur; ancak bunlar kişilerin birbiriyle olan ilişkileridir.
Kolay
18Cumhuriyet'in ilk yıllarında, Osmanlı Dönemi'nden kalan Mecelle uzmanlarca incelendi. Uzmanlar bu kanunun Türk toplumunun ihtiyaçlarını artık karşılamadığı sonucuna vardı; bunun üzerine yeni bir medeni kanun için çalışmalar başlatıldı. Bu bilgiye göre yeni medeni kanunun hazırlanmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Karar, yürürlükteki kanunun uzmanlarca değerlendirilmesine dayanmıştır.
- B) Yeni kanun, Mecelle'nin bazı maddeleri değiştirilerek oluşturulmuştur.
- C) Mecelle, yeni kanunla birlikte uygulanmaya devam etmiştir.
- D) Çalışmalar, Mecelle incelenmeden önce tamamlanmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Karar, yürürlükteki kanunun uzmanlarca değerlendirilmesine dayanmıştır.
Önce yürürlükteki kanun uzmanlarca incelenmiş, yetersiz bulununca yeni kanun için çalışma başlatılmıştır; yani karar bir değerlendirmeye dayanır. Verilen bilgide Mecelle'nin maddelerinin değiştirilerek kullanıldığı ya da yeni kanunla birlikte uygulandığı söylenmez; Türk Medeni Kanunu Mecelle'nin yerini almıştır. Çalışmalar da incelemeden önce değil, sonra başlamıştır.
Orta
19Osmanlı Devleti'nde Müslümanlar ile Müslüman olmayan topluluklar aile ve miras gibi konularda farklı hukuk kurallarına ve farklı mahkemelere bağlıydı. Cumhuriyet döneminde ise din, dil ve köken ayrımı yapmayan laik bir hukuk sistemi kuruldu. Bu değişikliğin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yabancılara yeni ayrıcalıklar tanınmıştır.
- B) Kadınların miras hakkı azaltılmıştır.
- C) Her topluluk kendi mahkemesinde yargılanmıştır.
- D) Bütün vatandaşlar aynı yasalara tabi olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bütün vatandaşlar aynı yasalara tabi olmuştur.
Laik hukuk sistemiyle dinine ve kökenine bakılmaksızın bütün vatandaşlar aynı yasalar karşısında eşit hâle gelmiştir. Her topluluğun kendi mahkemesinde yargılanması ise metinde anlatılan Osmanlı dönemindeki eski durumdur.
Orta
20Osmanlı Devleti'nde evlenme, boşanma ve miras konularında kadın ile erkek arasında eşitlik yoktu. Örneğin bir aile mirası paylaşılırken kız çocuklarına erkek kardeşlerinden daha az pay düşüyordu. Türk Medeni Kanunu'nun aşağıdaki maddelerinden hangisi doğrudan bu eşitsizliği gidermeye yöneliktir?
- A) Mirastan kadın ve erkek eşit pay alır.
- B) Hafta tatili pazar günü olarak belirlenir.
- C) Her Türk soyadı taşımak zorundadır.
- D) Bütün okullar tek bir bakanlığa bağlanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mirastan kadın ve erkek eşit pay alır.
Mirasta kadın-erkek eşitliği, Medeni Kanun'un metinde anlatılan eşitsizliği gideren maddesidir. Soyadı zorunluluğu da kişilerle ilgili bir düzenlemedir ama 1934'te ayrı bir kanunla gelmiştir ve miras eşitsizliğiyle ilgili değildir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.