Siyasi Alandaki Gelişmeler

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• İTA.8.4.1Cumhuriyet’in ilanına kadar geçen süreçte meydana gelen siyasi ve diplomatik gelişmeleri özetleyebilme

  • a) Cumhuriyet’e giden yolda gerçekleşen siyasi ve diplomatik olayları çözümler.
  • c) Cumhuriyet’e giden yolda gerçekleşen siyasi ve diplomatik olayları anlamı değişmeyecek şekilde kendi ifadeleri ile yeniden yorumlar.

• İTA.8.4.2Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk’ün yaptığı inkılapları neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme

  • b) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılaplardan etkilenen unsurları inceler.

• İTA.8.4.3Atatürk ilke ve inkılapları arasındaki ilişkiyi ortaya koyan özgün bir ürün oluşturabilme

  • b) Cumhuriyet Dönemi’nde gerçekleştirilen inkılapları Atatürk ilkeleriyle ilişkilendirir.

1. Kolay

   1Mudanya Ateşkesi'nden yaklaşık üç hafta sonra TBMM önemli bir karar aldı. Lozan Konferansı'na İstanbul Hükûmetinin de çağrılması üzerine Meclis, padişahlık yönetimine son verdi. Son Osmanlı padişahı Vahdettin iki hafta kadar sonra bir İngiliz gemisiyle ülkeden ayrıldı. TBMM saltanatı hangi tarihte kaldırmıştır?

   • AA) 13 Ekim 1923
   • BB) 3 Mart 1924
   • CC) 1 Kasım 1922
   • DD) 29 Ekim 1923
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 1 Kasım 1922

   11 Ekim 1922'deki Mudanya Ateşkesi'nden üç hafta kadar sonra, 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırılmıştır. 3 Mart 1924 ise saltanatın değil, halifeliğin kaldırıldığı tarihtir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   213 Ekim 1923'te TBMM, Ankara'yı yeni devletin başkenti ilan etti. O dönemde İstanbul hâlâ büyük ve gelişmiş bir şehirdi; ancak denizden gelecek saldırılara açıktı ve yüzyıllarca saltanatın merkezi olmuştu. Ankara ise Anadolu'nun ortasında, ulaşım yollarının kesiştiği bir yerdeydi. Ankara'nın başkent seçilmesinin nedenlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Deniz kıyısında bir liman kenti olması
   • BB) Yüzyıllarca Osmanlı'nın başkenti olması
   • CC) İtilaf Devletlerinin önerisiyle seçilmesi
   • DD) Millî Mücadele'nin yönetildiği merkez olması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Millî Mücadele'nin yönetildiği merkez olması

   Ankara, Millî Mücadele'nin yönetildiği merkezdi ve Anadolu'nun ortasında korunaklı bir konumdaydı. Yüzyıllarca Osmanlı'nın başkenti olan şehir ise İstanbul'dur; metne göre bu durum İstanbul'un seçilmemesinin nedenlerinden biridir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   329 Ekim 1923'te cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal oy birliğiyle ilk cumhurbaşkanı seçildi. Ardından ilk hükûmeti kurma görevi, Lozan'da Türk heyetine başkanlık etmiş olan bir devlet adamına verildi. Cumhuriyet'in ilk hükûmetinin başbakanı kimdir?

   • AA) Fevzi Çakmak
   • BB) Kâzım Karabekir
   • CC) İsmet İnönü
   • DD) Fethi Bey
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) İsmet İnönü

   Lozan'da Türk heyetine başkanlık eden İsmet İnönü, Cumhuriyet'in ilk başbakanı olmuştur. Fethi Bey de önemli görevler üstlenmiştir, ancak cumhuriyetin ilanından sonra başbakan değil, Meclis başkanı olmuştur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   43 Mart 1924'te TBMM aynı gün birkaç önemli kanun çıkardı: Halifelik ile Şer'iye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı, ayrıca bir kanunla eğitimde birlik sağlandı. Bu son kanunla medreseler, yabancı okullar ve azınlık okulları dâhil ülkedeki bütün okullar tek bir bakanlığın denetimine girdi. Bütün okulları Millî Eğitim Bakanlığına bağlayan kanun hangisidir?

   • AA) Türk Medeni Kanunu
   • BB) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
   • CC) Soyadı Kanunu
   • DD) Şapka Kanunu
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Tevhid-i Tedrisat Kanunu

   3 Mart 1924'te çıkarılan Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu ile bütün okullar Millî Eğitim Bakanlığına bağlanmıştır. Türk Medeni Kanunu ise 1926'da kabul edilmiş ve aile, miras gibi konuları düzenlemiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir tarih dergisinde şu cümle yer alıyor: “1 Kasım 1922’de kabul edilen kanunla kişi egemenliği sona erdi.” Bu cümlede sözü edilen kişi egemenliğinin yerini hangi anlayış almıştır?

   • AA) Yönetimin hanedan üyelerine geçmesi
   • BB) Halifenin devlet başkanı olması
   • CC) Egemenliğin millete ait olması
   • DD) Ordunun yönetimi üstlenmesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Egemenliğin millete ait olması

   Saltanatın kaldırılmasıyla padişahın kişisel egemenliği bitmiş, yerine millet egemenliği benimsenmiştir. Halife bu dönemde devlet başkanı olmamış, siyasi yetkisi de bulunmamıştır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Ekim 1923’te Mecliste yeni hükûmet kurulamıyor, devlet başkanlığı ve yönetim biçimi tartışılıyordu. 29 Ekim 1923’te yapılan düzenlemeyle hükûmet kurma konusunda nasıl bir değişikliğe gidilmiştir?

   • AA) Hükûmet kurma görevi padişaha verilmiştir.
   • BB) Kabine sistemine geçilmiştir.
   • CC) Hükûmet kurma görevi halifeye bırakılmıştır.
   • DD) Bakanlıkların tamamı kaldırılmıştır.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Kabine sistemine geçilmiştir.

   Cumhuriyetin ilanıyla hükûmet kurmada kabine sistemine geçilmiş, başbakan ve bakanlardan oluşan bir hükûmet kurulmuştur. Saltanat bu tarihte zaten kaldırılmış olduğundan padişaha görev verilmesi mümkün değildir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Can, okul panosu için hazırladığı kartta şu bilgiyi yazdı: “Bu tarihte Meclise sunulan ‘Türkiye Devleti’nin başkenti Ankara’dır.’ kanun teklifi kabul edildi.” Can’ın kartına yazması gereken tarih hangisidir?

   • AA) 29 Ekim 1923
   • BB) 13 Ekim 1923
   • CC) 1 Kasım 1922
   • DD) 3 Mart 1924
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) 13 Ekim 1923

   Ankara, 13 Ekim 1923’te başkent oldu. 29 Ekim 1923 Cumhuriyet’in ilan edildiği tarihtir ve Ankara’nın başkent olmasından iki hafta sonradır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Lozan Antlaşması’ndan sonra yeni devletin başkentinin neresi olacağı tartışıldı. Mecliste söz alan bir milletvekili Ankara’yı desteklemek için bir gerekçe sunmak istiyor. Bu milletvekilinin kullanabileceği gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Yüzyıllarca Osmanlı başkenti olması
   • BB) Önemli bir deniz limanına sahip olması
   • CC) Yabancı elçiliklerin burada toplanmış olması
   • DD) Millî Mücadele’nin bu şehirden yönetilmiş olması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Millî Mücadele’nin bu şehirden yönetilmiş olması

   Ankara, Millî Mücadele’nin yönetildiği merkezdi ve Meclis de buradaydı. Yüzyıllarca Osmanlı başkenti olmak İstanbul’un özelliğidir, Ankara’nın değil.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   91 Kasım 1922’de TBMM, saltanat ile halifeliği birbirinden ayırarak saltanatı kaldırdı. Bu ayrılık, yeni kurulacak devletin yönetim anlayışıyla ilgili hangi ilkenin ilk işareti sayılır?

   • AA) Devletçilik
   • BB) Halkçılık
   • CC) İnkılapçılık
   • DD) Laiklik
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Laiklik

   Siyasi yetki ile dinî makamın birbirinden ayrılması, devletin laik bir yönetime sahip olacağının ilk kanıtıdır. Devletçilik ekonomik alanla ilgili bir ilkedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Cumhuriyet ilan edildikten sonra Meclis, yürürlükteki anayasaya “Türkiye Devleti’nin idare şekli cumhuriyettir.” maddesini ekledi. Bu madde hangi anayasaya eklenmiştir?

    • AA) 1921 Anayasası
    • BB) 1924 Anayasası
    • CC) Mecelle
    • DD) Türk Medeni Kanunu
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 1921 Anayasası

    Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildiğinde yürürlükte 1921 Anayasası vardı; madde bu anayasaya eklendi. 1924 Anayasası ise Nisan 1924’te kabul edilmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    11Defne, din hizmetlerini yürüten Diyanet İşleri Başkanlığının kuruluşunu araştırıyor. Bu kurumun 3 Mart 1924’te kaldırılan bir kurumun yerine kurulduğunu öğreniyor. Kaldırılan bu kurum aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Şer’iye ve Evkaf Vekâleti
    • BB) Erkân-ı Harbiye Vekâleti
    • CC) Büyük Millet Meclisi
    • DD) Ankara Hukuk Mektebi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Şer’iye ve Evkaf Vekâleti

    Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Erkân-ı Harbiye Vekâletinin yerine ise Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştu.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Zeynep’in büyük büyükannesi, 1930’ların ortasında ilk kez milletvekili seçiminde oy kullandığını anlatırmış. Kadınların milletvekili seçimlerinde oy kullanabilmesini sağlayan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) 1928’de anayasadan devletin dini olduğuna dair maddenin çıkarılması
    • BB) 1934’te anayasada yapılan değişiklikle kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanınması
    • CC) 1937’de Atatürk ilkelerinin anayasaya eklenmesi
    • DD) 1924’te halifeliğin kaldırılmasıyla Osmanlı hanedanının yurt dışına çıkarılması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 1934’te anayasada yapılan değişiklikle kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanınması

    1934’teki anayasa değişikliğiyle kadınlar milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. 1928 değişikliği ise laiklikle ilgilidir, oy hakkıyla değil.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    131924 Anayasası’nın ilk hâlinde “On sekiz yaşını doldurmuş her erkek oy kullanma hakkına sahiptir.” maddesi yer alıyordu. Bu maddeye göre anayasanın ilk hâlinde oy kullanma hakkı kime tanınmıştır?

    • AA) On sekiz yaşını doldurmuş kadın ve erkeklere
    • BB) Yalnızca Meclis üyelerine
    • CC) On sekiz yaşını doldurmuş erkeklere
    • DD) Yalnızca devlet memurlarına
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) On sekiz yaşını doldurmuş erkeklere

    Madde yalnızca on sekiz yaşını doldurmuş erkeklerden söz eder. Kadınlar bu hakkı daha sonra, 1934 değişikliğiyle kazanmıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Elif, 1924 Anayasası’nın maddelerini incelerken devletin üç temel yetkisini bir tabloya yerleştiriyor. Tablodaki “yargı yetkisi” satırına, anayasaya göre bu yetkiyi kimin kullandığını yazması gerekiyor. Elif bu satıra ne yazmalıdır?

    • AA) Cumhurbaşkanı
    • BB) Bakanlar Kurulu
    • CC) Meclis Başkanı
    • DD) Bağımsız mahkemeler
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Bağımsız mahkemeler

    1924 Anayasası’na göre yargı hakkı millet adına bağımsız mahkemeler tarafından kullanılır. Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu ise yürütme yetkisiyle ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Millî Mücadele sürerken hızlı kararlar alıp uygulamak çok önemliydi. Bu nedenle 1921 yılında dönemin zor şartlarına göre bir anayasa hazırlandı. Bu anayasa aşağıdaki adlardan hangisiyle bilinir?

    • AA) Teşkilat-ı Esasiye
    • BB) Mecelle
    • CC) Tevhid-i Tedrisat
    • DD) Erkân-ı Harbiye
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Teşkilat-ı Esasiye

    1921’de hazırlanan anayasaya Teşkilat-ı Esasiye denir. Mecelle ise Osmanlı döneminde uygulanan medeni hukuk kanunudur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Yusuf, 1924 Anayasası’nda farklı yıllarda yapılan değişiklikleri bir zaman şeridine yerleştiriyor. 1937 yılı için yazması gereken değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesi
    • BB) Devletin dinine ilişkin maddenin çıkarılması
    • CC) Cumhuriyetin yönetim biçimi olarak eklenmesi
    • DD) Atatürk ilkelerinin anayasaya eklenmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Atatürk ilkelerinin anayasaya eklenmesi

    1937’de Atatürk ilkeleri anayasaya girmiştir. Kadınlara seçme ve seçilme hakkı 1934’te, devletin dinine ilişkin maddenin çıkarılması ise 1928’de gerçekleşmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Zeynep, 1924 Anayasası'nın bazı maddelerini konularına göre gruplandırıyor. “Devletin yönetim biçiminin adı” başlığının altına, bu adı açıkça belirten maddeyi yazacak. Zeynep bu başlığın altına aşağıdaki maddelerden hangisini yazmalıdır?

    • AA) Türkiye Devleti bir cumhuriyettir.
    • BB) Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir.
    • CC) Meclis, yasama yetkisini kendi kullanır.
    • DD) Resmî dili Türkçe, başkenti Ankara'dır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Türkiye Devleti bir cumhuriyettir.

    Devletin yönetim biçiminin adını açıkça söyleyen madde “Türkiye Devleti bir cumhuriyettir.” maddesidir. “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir.” maddesi egemenliğin kime ait olduğunu belirtir, yönetim biçiminin adını koymaz; öteki iki madde ise yasama yetkisi ile devletin dili ve başkentiyle ilgilidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Lozan Antlaşması'ndan sonra yeni Türk devletinin başkentinin neresi olacağı tartışılmaya başlandı. Bazı milletvekilleri İstanbul'un başkent olarak kalmasını isterken bazıları Ankara'yı savunuyordu. Bu tartışma aşağıdaki gelişmelerden hangisinin ardından başlamıştır?

    • AA) Halifeliğin Meclis kararıyla kaldırılması
    • BB) 1924 Anayasası'nın Meclis'te kabul edilmesi
    • CC) İtilaf Devletlerinin İstanbul'u boşaltması
    • DD) Cumhuriyet'in Meclis'te ilan edilmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) İtilaf Devletlerinin İstanbul'u boşaltması

    Lozan Antlaşması'ndan sonra İtilaf Devletleri İstanbul'u boşaltınca yeni devletin başkentinin neresi olacağı tartışılmaya başlandı; tartışma 13 Ekim 1923'te Ankara'nın başkent olmasıyla sonuçlandı. Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923), halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) ve 1924 Anayasası'nın kabulü bu karardan sonra gerçekleştiği için tartışmayı başlatmış olamaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    191924 Anayasası'nın ilk şeklinde "Türkiye Devleti'nin dini İslam'dır." maddesi bulunuyordu. 1928'de yapılan değişiklikle bu madde anayasadan çıkarıldı ve devletin resmî bir dini olmadığı kabul edildi. Bu değişiklik hangi Atatürk ilkesi doğrultusunda yapılmıştır?

    • AA) Milliyetçilik
    • BB) Devletçilik
    • CC) Halkçılık
    • DD) Laiklik
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Laiklik

    Devletin resmî dininin anayasadan çıkarılması, din ve devlet işlerini ayıran laiklik ilkesi doğrultusunda atılmış bir adımdır. Laiklik ilkesi 1937'de anayasaya da eklenmiştir; milliyetçilik ise millet birliğini esas alır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Saltanat kaldırılmadan önce Türkiye'de iki ayrı yönetim vardı: İstanbul'da padişah ve onun hükûmeti, Ankara'da ise TBMM Hükûmeti. Yabancı devletler bazen iki tarafa da ayrı ayrı çağrı yapıyordu. 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırılınca bu durum değişti. Saltanatın kaldırılması ile aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmiştir?

    • AA) Cumhuriyet ilan edilmiştir.
    • BB) İki başlı yönetim sona ermiştir.
    • CC) Ankara başkent olmuştur.
    • DD) Halifelik kaldırılmıştır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İki başlı yönetim sona ermiştir.

    Saltanatın kaldırılmasıyla İstanbul ve Ankara'daki iki başlılık sona ermiş, Türk milletinin tek temsilcisi TBMM olmuştur. Cumhuriyet ise bir yıl kadar sonra, 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir.

    Hata mı var? Düzeltme öner