8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye

Toplumsal Alandaki Gelişmeler

şapka kanunu
tekke ve zaviyeler
miladi takvim
ölçü birimleri
soyadı kanunu
kadın hakları
seçme ve seçilme hakkı

Cumhuriyet döneminde toplumsal alanda hangi yenilikler yapıldı?

Toplumsal alandaki gelişmeler, Cumhuriyet döneminde kılık kıyafetten takvime, soyadından kadın haklarına kadar günlük hayatı çağdaşlaştıran değişikliklerdir. 1925'te Şapka Kanunu çıkarıldı; Atatürk Kastamonu'da şapka giyerek halka örnek oldu ve giyimde birlik sağlandı. Aynı yıl tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı, şeyh ve derviş gibi unvanlar yasaklandı. 1 Ocak 1926'dan itibaren miladi takvim ve uluslararası saat kullanılmaya başlandı, 1931'de metre ve kilogram gibi ölçüler kabul edildi. 1934'te Soyadı Kanunu ile ağa, paşa, bey gibi unvanlar kaldırıldı ve Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verildi. Kadınlar 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. Türk kadını bu haklara Fransa ve İsviçre gibi birçok ülkenin kadınlarından önce kavuştu. Takvim, saat ve ölçü değişikliklerinin temel amacı, Batı ile ilişkilerde ve ticarette yaşanan karışıklığı ortadan kaldırmaktır.

Toplumsal Alandaki Gelişmeler: konu anlatımı ve özeti

Çağdaş bir toplum olmak için günlük hayatta da yeniliklere ihtiyaç vardı. Bu konu, kılık kıyafetten takvime, soyadından kadın haklarına kadar toplumsal alanda yapılan değişiklikleri anlatıyor.

1925'te Şapka Kanunu çıkarıldı; Atatürk Kastamonu'da şapka giyerek halka örnek oldu, giyimde birlik sağlandı.
Zaman çizelgesi: 1925–1935 toplumsal yenilikler; turuncu noktalar kadınların siyasi haklarını gösterir
1925'te tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı; şeyh, derviş gibi unvanlar yasaklandı.
1 Ocak 1926'dan itibaren miladi takvim ve uluslararası saat kullanılmaya başlandı; 1928'de uluslararası rakamlar kabul edildi.
1931'de metre ve kilogram gibi ölçüler kabul edildi; 1935'te hafta tatili pazar günü oldu. Böylece dünyayla ticaret kolaylaştı.
1934'te Soyadı Kanunu çıkarıldı; ağa, paşa, bey gibi ayrıcalık bildiren unvanlar kaldırıldı, Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verildi.
Kadınlar 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
Türk kadını bu haklara Fransa ve İsviçre gibi birçok ülkenin kadınlarından önce kavuştu.

Unutma: Takvim, saat ve ölçü değişikliklerinin temel amacı, Batı ile ilişkilerde ve ticarette yaşanan karışıklığı ortadan kaldırmaktır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Toplumsal yenilikleri dört başlıkta toplayabilirsin.

Kılık kıyafet ve kurumlar (1925): Şapka Kanunu çıkarıldı; tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı.
Zaman ve ölçü: 1926'da miladi takvim ve uluslararası saat; 1928'de uluslararası rakamlar; 1931'de metre, kilogram gibi ölçüler; 1935'te hafta tatili pazar günü oldu.
Soyadı Kanunu (1934): Ağa, paşa, bey gibi unvanlar kaldırıldı; Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verildi.
Kadın hakları: 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık, 1934'te milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı.

Neden takvim ve ölçü? Farklı takvim, saat ve ölçüler kullanılınca dünyayla ticaret ve haberleşmede karışıklık çıkıyordu.

Günlük hayattan: Markette "1 kilogram elma" diye alışveriş yapman ya da bir arkadaşınla "pazar günü buluşalım" demen, bu düzenlemelerle bugüne gelen alışkanlıklardır.

Sık yapılan hata: "Bu değişikliklerin tek amacı Batı'yı taklit etmekti." Doğrusu: Temel amaç, dünyayla ilişkilerdeki karışıklığı gidermek ve toplumda ayrıcalıkları kaldırıp eşitliği sağlamaktı.

Derinleş

Ailendeki büyüklerin soyadlarının hikâyesini araştır: Soyadı Kanunu'ndan sonra aileler soyadlarını nasıl seçmiş? Topladığın örnekleri meslek, yer, kişilik özelliği gibi gruplara ayır. Ayrıca kadınlara seçme ve seçilme hakkının Türkiye'de ve iki başka ülkede hangi yıllarda tanındığını karşılaştıran bir zaman şeridi hazırla.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

İTA.8.4.2Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk’ün yaptığı inkılapları neden ve sonuçlarıyla yorumlayabilme
- a) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılapların nedenlerini inceler.
- b) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılaplardan etkilenen unsurları inceler.
- c) Türk modernleşmesi çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılapların etkilerinin niteliğini sorgular.
- ç) Türk modernleşmesi ç erçevesinde Atatürk Dönemi’nde yapılan inkılapların nedenlerini ve sonuçlarını bağlamından kopmadan ifade eder.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir öğrenci evde bulduğu eski bir tapu belgesinin üzerinde "1339" yazdığını görüyor. Öğretmeni, Osmanlı'da farklı takvimlerin kullanıldığını, Cumhuriyet döneminde 1 Ocak 1926'dan itibaren ise bugün dünyanın büyük bölümünde kullanılan takvime geçildiğini anlatıyor. 1 Ocak 1926'dan itibaren Türkiye'de resmî olarak hangi takvim kullanılmaya başlanmıştır?
- A) Rumi takvim
- B) Hicri takvim
- C) Miladi takvim
- D) Celali takvim
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Miladi takvim
1 Ocak 1926'dan itibaren Batı ile uyumu sağlamak için miladi takvime geçilmiştir. Rumi takvim de Osmanlı'nın son döneminde resmî işlerde kullanılıyordu; belgedeki 1339 gibi tarihler bu eski takvimlere aittir.
Kolay
2Türk kadını seçme ve seçilme haklarını aşama aşama kazandı: önce belediye, ardından muhtarlık seçimlerine katılma hakkı aldı. 5 Aralık 1934'te yapılan anayasa değişikliğiyle de milletvekili seçme ve seçilme hakkına kavuştu. 1935 seçimlerinde Meclise 18 kadın milletvekili girdi. Türk kadını milletvekili seçme ve seçilme hakkını hangi yıl kazanmıştır?
- A) 1934
- B) 1930
- C) 1926
- D) 1933
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1934
Kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını 5 Aralık 1934'te kazanmış, ilk kez 1935 seçimlerinde Meclise girmiştir. 1930 ise kadınların belediye seçimlerine katılma hakkını aldığı yıldır.
Kolay
31934'te çıkarılan Soyadı Kanunu ile herkes bir soyadı almak zorunda kaldı. Aynı yılın sonunda çıkarılan bir başka kanunla da toplumda kişilere ayrıcalık ya da üstünlük çağrışımı yapan bazı sözcüklerin resmî olarak kullanılması yasaklandı. Bu düzenlemelerle aşağıdakilerden hangisi kaldırılmıştır?
- A) Fes giyme zorunluluğu
- B) Ağa, bey, paşa gibi unvanlar
- C) Alaturka saat uygulaması
- D) Tekke ve zaviyeler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ağa, bey, paşa gibi unvanlar
1934'te Soyadı Kanunu'nun ardından çıkarılan kanunla ağa, bey, paşa, hafız, molla gibi ayrıcalık bildiren unvan ve lakaplar kaldırılmıştır. Tekke ve zaviyeler ise 1925'te kapatılmıştır ve unvanlarla ilgili değildir.
Kolay
4Ağustos 1925'te Mustafa Kemal Kastamonu'ya bir gezi yaptı ve halkın karşısına ilk kez şapkayla çıktı. İnebolu'daki konuşmasında da çağdaş kıyafetin önemini anlattı. Aynı yılın kasım ayında şapka giyilmesini düzenleyen kanun TBMM'de kabul edildi. Şapka Kanunu'nun çıkarıldığı yıl hangisidir?
- A) 1925
- B) 1923
- C) 1928
- D) 1934
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1925
Mustafa Kemal 1925 yazında Kastamonu'da şapka giymiş, aynı yılın 25 Kasım'ında Şapka Kanunu çıkarılmıştır. 1934 ise Soyadı Kanunu'nun yılıdır; o da toplumsal bir yeniliktir ama şapkayla ilgili değildir.
Kolay
525 Kasım 1925’te çıkarılan Şapka Kanunu ile fes yasaklandı. Bu kanunla devlet memurları için nasıl bir düzenleme getirilmiştir?
- A) Şapka giyme zorunluluğu getirilmiştir.
- B) Fes giyme zorunluluğu getirilmiştir.
- C) Soyadı alma zorunluluğu getirilmiştir.
- D) Pazar günü çalışma zorunluluğu getirilmiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şapka giyme zorunluluğu getirilmiştir.
Şapka Kanunu ile fes yasaklanmış ve devlet memurlarına şapka giyme zorunluluğu getirilmiştir. Memurlara fes zorunluluğu ise Osmanlı döneminde, II. Mahmut zamanında getirilmişti.
Kolay
6Bir tarih kitabında şu bilgi yer alıyor: “Bu düzenlemeyle toplumda şeyh, derviş, dede ve seyit gibi unvanların kullanılması yasaklandı.” Bu bilgi aşağıdaki düzenlemelerden hangisiyle ilgilidir?
- A) Soyadı Kanunu’nun çıkarılması
- B) Tekke ve zaviyelerin kapatılması
- C) Şapka Kanunu’nun çıkarılması
- D) Uluslararası rakamların kabulü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Tekke ve zaviyelerin kapatılması
Şeyh, derviş, dede ve seyit unvanları tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla yasaklanmıştır. Soyadı Kanunu ile kaldırılanlar ise ağa, bey, paşa gibi lakaplardır.
Kolay
7Zeynep, “Millî Mücadele’nin Kadın Kahramanları” başlıklı bir pano hazırlıyor. Aşağıdakilerden hangisi Zeynep’in panosuna eklemesi gereken isimlerden biridir?
- A) Fethi Bey
- B) Şerife Bacı
- C) İsmet İnönü
- D) Abdülmecit Efendi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şerife Bacı
Şerife Bacı ve Kara Fatma, Millî Mücadele’nin unutulmaz kadın kahramanlarındandır. İsmet İnönü ise Cumhuriyet’in ilk başbakanıdır.
Kolay
81925’te Şapka Kanunu çıkarıldı, 1934’te çıkarılan başka bir kanunla da bazı giysilerin giyilmesi yasaklandı. Kılık kıyafet alanında yapılan bu düzenlemelerin toplumdaki sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Herkesin farklı bir kıyafet giymeye zorlanması
- B) Giyimde birlik sağlanıp kargaşanın sona ermesi
- C) Fesin yeniden zorunlu hâle gelmesi
- D) Kıyafet düzenlemelerinin yalnızca askerleri kapsaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Giyimde birlik sağlanıp kargaşanın sona ermesi
Bu düzenlemelerle toplumdaki giyim kargaşasına son verilmiş, birlik ve beraberlik sağlanmıştır. Fes ise Şapka Kanunu ile yasaklanmıştır.
Kolay
9Atatürk, 1924 Anayasası’na kız ve erkek tüm çocukları ilgilendiren bir madde ekletti. Bu madde sayesinde kız çocuklarının da okula gitmesi zorunlu hâle geldi. Söz konusu madde aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Her Türk soyadı taşımaya mecburdur.
- B) Devlet memurları şapka giyer.
- C) İlköğretim kadın ve erkek için zorunludur.
- D) Resmî tatil günü pazardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İlköğretim kadın ve erkek için zorunludur.
1924 Anayasası’na eklenen madde ile ilköğretim kadın ve erkek için zorunlu hâle gelmiştir. Soyadı zorunluluğu ise 1934’teki Soyadı Kanunu ile getirilmiştir.
Kolay
10Eski Türklerde devlet işlerinin görüşüldüğü kurultaylara hakanın eşi olan hatun da katılırdı. Bu bilgi aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Kadının devlet yönetiminde etkili olduğunu
- B) Kadının yalnızca ev işleriyle ilgilendiğini
- C) Kurultayların yalnızca savaş zamanında toplandığını
- D) Hatunun devlet işlerine karışmasının yasak olduğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kadının devlet yönetiminde etkili olduğunu
Hatunun kurultaya katılması, eski Türklerde kadının devlet yönetiminde söz sahibi olduğunu gösterir. Bu bilgi, kadının yalnızca ev işleriyle ilgilendiği görüşüyle çelişir.
Kolay
111934 yılında Meclis’te kabul edilen bir yasayla Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadı verildi. Bu soyadıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İsteyen herkes bu soyadını alabilir.
- B) Bu soyadı 1923’te Cumhuriyet’le birlikte verilmiştir.
- C) Yalnızca Mustafa Kemal’e aittir, başkaları kullanamaz.
- D) Bu soyadını Mustafa Kemal kendi kendine almıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yalnızca Mustafa Kemal’e aittir, başkaları kullanamaz.
Atatürk soyadı 1934’te Meclis’in kabul ettiği bir yasayla verilmiştir ve yalnızca Mustafa Kemal’e aittir. Soyadını Meclis verdiği için onun kendi kendine aldığı söylenemez.
Kolay
12Osmanlı döneminde tarikat mensuplarının ibadet ettiği yerlere tekke deniyordu. Tekkelerin küçük olanlarına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zaviye
- B) Medrese
- C) Mektep
- D) İmaret
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Zaviye
Tekkelerin küçük olanlarına zaviye denir. Medrese ise Osmanlı’da yükseköğretim veren bir eğitim kurumudur.
Kolay
13Soyadı Kanunu’nun maddelerinden biri, adın ve soyadının hangi sırayla kullanılacağını düzenler. Bu maddeye göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Soyadı önde, öz ad arkada kullanılır.
- B) Soyadı almak kişinin isteğine bağlıdır.
- C) Soyadı yerine baba adı kullanılır.
- D) Öz ad önde, soyadı arkada kullanılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Öz ad önde, soyadı arkada kullanılır.
Kanuna göre öz ad önde, soyadı arkada kullanılır ve her Türk soyadı taşımak zorundadır. Bu nedenle soyadı almanın isteğe bağlı olduğu söylenemez.
Kolay
14Emre, dedesinden Cumhuriyet’in ilk yıllarında hafta tatilinin bugünkünden farklı bir günde yapıldığını öğrendi. 1935’te çıkarılan kanunla resmî hafta tatili hangi gün olarak belirlenmiştir?
- A) Pazar
- B) Cuma
- C) Cumartesi
- D) Pazartesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Pazar
1935’te çıkarılan kanunla resmî tatil günü cuma yerine pazar olarak belirlenmiştir. Cuma, bu kanundan önceki tatil günüdür.
Kolay
15Elif, büyük büyükbabasının 1927’de yazdığı bir mektupta rakamların bugün kullandığımız rakamlardan farklı olduğunu fark etti. Bugün kullandığımız uluslararası rakamlar hangi yıl kabul edilmiştir?
- A) 1928
- B) 1926
- C) 1931
- D) 1935
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1928
Uluslararası rakamlar 1928’de çıkarılan kanunla kabul edilmiştir. 1931 ise metre ve kilogramın kabul edildiği yıldır.
Kolay
161 Ocak 1926’dan itibaren miladi takvim kullanılmaya başlandı. Aynı düzenlemeler kapsamında saat uygulamasında nasıl bir değişiklik yapılmıştır?
- A) Uluslararası saatten alaturka saate geçilmiştir.
- B) Saat kullanımı tamamen kaldırılmıştır.
- C) Alaturka saatten uluslararası saate geçilmiştir.
- D) Her şehir kendi saatini belirlemeye başlamıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Alaturka saatten uluslararası saate geçilmiştir.
Takvim değişikliğiyle birlikte alaturka saat bırakılmış, uluslararası saat uygulamasına geçilmiştir. Her şehrin kendi saatini belirlemesi bu düzenlemenin amacına ters düşer.
Kolay
17Bir öğrenci, kadının toplumdaki yeriyle ilgili bilgileri ait oldukları dönemlere göre ayırıyor. Aşağıdaki bilgilerden hangisini “Eski Türkler” başlığının altına yazmalıdır?
- A) Kadınlar adına cami, medrese ve imarethane yapılması
- B) Kadınların eğitimde ve yönetimde pek yer alamaması
- C) Kadınların sosyal ve askerî alanda etkin rol alması
- D) Kadınların belediye seçimlerine katılma hakkı kazanması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kadınların sosyal ve askerî alanda etkin rol alması
Eski Türklerde kadın sosyal ve askerî alanda etkin rol almış, hakanın eşi olan hatun devlet yönetiminde etkili olmuştur. Kadınlar adına cami, medrese ve imarethane yapılması Selçuklu Dönemi'yle, kadınların eğitimde ve yönetimde pek yer alamaması Osmanlı Dönemi'yle, belediye seçimlerine katılma hakkı ise Cumhuriyet Dönemi'yle (1930) ilgilidir.
Kolay
18Türk kadını milletvekili seçme ve seçilme hakkını 1934'te elde etti. Kadınlar bu hakkı Fransa'da 1944'te, Yunanistan'da 1952'de, İsviçre'de ise 1971'de elde etti. Bu bilgilere göre İsviçre'de kadınlar bu hakkı Türk kadınından kaç yıl sonra elde etmiştir?
- A) 10
- B) 18
- C) 27
- D) 37
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 37
1971 − 1934 = 37 olduğundan İsviçre'de kadınlar bu hakkı Türk kadınından 37 yıl sonra elde etmiştir. 10 yıl Fransa (1944 − 1934), 18 yıl Yunanistan (1952 − 1934) için bulunan farktır; 27 ise İsviçre ile Fransa arasındaki farktır (1971 − 1944).
Orta
19Cumhuriyet döneminde miladi takvim, uluslararası saat ve rakamlar ile metre ve kilogram gibi ölçü birimleri kabul edildi. Bu düzenlemelerden önce Türk tüccarı, Avrupa'dan gelen bir sipariş mektubundaki tarihi, saati ve ölçüyü kendi sistemine çevirmek zorunda kalıyordu. Bu düzenlemelerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı geleneklerini aynen sürdürmek
- B) Batı ile ilişkilerde ve ticarette karışıklığı önlemek
- C) Tarım ürünlerinin ihracatını yasaklamak
- D) Yabancı tüccarlara yeni ayrıcalıklar vermek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Batı ile ilişkilerde ve ticarette karışıklığı önlemek
Takvim, saat, rakam ve ölçülerin Batı ile aynı hâle getirilmesi, ticarette ve uluslararası ilişkilerde yaşanan karışıklıkları ortadan kaldırmayı amaçlamıştır. Bu düzenlemeler yabancılara ayrıcalık vermemiş, yalnızca ortak bir dil oluşturmuştur.
Orta
20Bir öğrenci, Türk kadınının siyasi haklarını gösteren bir zaman çizelgesi hazırlıyor. Çizelgeye 1933'te muhtarlık seçimlerini, 1934'te milletvekili seçimlerini yerleştiriyor. Ancak kadınların ilk kez oy kullanmaya ve aday olmaya başladığı seçimleri çizelgeye eklemeyi unutmuş. Öğrencinin çizelgenin başına eklemesi gereken seçimler hangisidir?
- A) Meclis başkanlığı seçimi
- B) Muhtarlık seçimleri
- C) Milletvekili seçimleri
- D) Belediye seçimleri
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Belediye seçimleri
Kadınlar ilk olarak 1930'da belediye seçimlerine katılma hakkını kazanmış, ardından 1933'te muhtarlık, 1934'te milletvekili seçim hakkını almıştır. Muhtarlık ve milletvekili seçimleri çizelgede zaten bulunduğu için başa eklenecek seçimler olamaz.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.