8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük · Atatürkçülük ve Çağdaşlaşan Türkiye
Atatürk İlke ve İnkılaplarının Temel Esasları
- millî tarih bilinci
- bağımsızlık
- millî egemenlik
- millî kültür
- çağdaşlaşma
- millî birlik ve beraberlik
- ülke bütünlüğü
Atatürk ilke ve inkılaplarının temel esasları nelerdir?
Atatürk ilke ve inkılaplarının temel esasları, kaynağını akıldan, bilimden ve millî değerlerden alan bu ilkelerin dayandığı değerlerdir. Temel fikir, Amasya Genelgesi'ndeki "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." düşüncesine dayanır. Millî tarih bilinci, geçmişini bilen milletin geleceğe güvenle bakacağını anlatır. Bağımsızlık ve özgürlük, bir milletin iç ve dış işlerini kendi kararıyla yönetmesidir; Atatürk "Hürriyet ve istiklal benim karakterimdir." demiştir. Egemenliğin millete ait olması, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ifade eder. Millî kültürü geliştirmek için Türk Tarih ve Türk Dil Kurumları kuruldu. Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma ideali, millî birlik ve beraberlik ile ülke bütünlüğü de temel esaslardandır. Millî birlik, 15 Temmuz 2016 darbe girişimine karşı da milletin en büyük gücü oldu. Temel esaslar ilkelerle aynı değildir; ilkeler cumhuriyetçilik, laiklik gibi altı ilkedir.
Atatürk İlke ve İnkılaplarının Temel Esasları: konu anlatımı ve özeti
Atatürk ilke ve inkılapları kaynağını akıldan, bilimden ve millî değerlerden alır. Bu konu, bu ilke ve inkılapların dayandığı temel esasları anlatıyor.
- Temel fikir, Amasya Genelgesi'ndeki "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." düşüncesine dayanır.
- Millî tarih bilinci: Geçmişini bilen millet geleceğe güvenle bakar.
- Bağımsızlık ve özgürlük: Bir millet iç ve dış işlerini kendi kararıyla yönetmelidir; Atatürk "Hürriyet ve istiklal benim karakterimdir." demiştir.
- Egemenliğin millete ait olması: Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
- Millî kültürün geliştirilmesi: Türk Tarih ve Türk Dil Kurumları bu amaçla kuruldu.
- Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma ideali, millî birlik ve beraberlik ile ülke bütünlüğü de temel esaslardandır.
- Millî birlik, Millî Mücadele'de olduğu gibi 15 Temmuz 2016 darbe girişimine karşı da milletin en büyük gücü olmuştur.
Unutma: Atatürk ilkeleri ile temel esasları karıştırma; ilkeler cumhuriyetçilik, laiklik gibi altı ilkedir, temel esaslar ise bu ilkelerin dayandığı değerlerdir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Temel esasları bir binanın temeli, ilkeleri ise o temelin üstüne kurulan katlar gibi düşün.
Temel esaslar (değerler):
- Millî tarih bilinci: Geçmişini bilen millet geleceğe güvenle bakar.
- Bağımsızlık ve özgürlük: Millet iç ve dış işlerini kendi kararıyla yönetir.
- Egemenliğin millete ait olması.
- Millî kültürün geliştirilmesi.
- Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma ideali.
- Millî birlik ve beraberlik, ülke bütünlüğü.
İlkeler (altı ok): Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık.
Bütün bunların çıkış noktası, Amasya Genelgesi'ndeki "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." düşüncesidir.
Günlük hayattan: Bir sınıfta "herkesin fikrine saygı" bir değerdir; "söz almak için el kaldırmak" ise bu değere dayanan bir kuraldır. Esaslar değer, ilkeler o değerlere dayanan yol gösterici kurallardır.
Sık yapılan hata: "Bağımsızlık altı ilkeden biridir." Doğrusu: Bağımsızlık bir temel esastır; altı ilkenin arasında yer almaz.
Derinleş
Temel esaslardan "millî birlik ve beraberlik"i seç ve Millî Mücadele'den ve yakın dönemden (ör. 15 Temmuz 2016 ya da 6 Şubat 2023 depremleri) birer örnekle açıkla. Bir toplumda farklı görüşler varken birlik nasıl korunur? Farklı düşünmek ile ayrışmak arasındaki farkı tartış.
Öğrenme çıktıları
Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.
İTA.8.4.3Atatürk ilke ve inkılapları arasındaki ilişkiyi ortaya koyan özgün bir ürün oluşturabilme
- a) Atatürk ilkelerinin temel özellikleri ile demokrasinin ilkeleri arasındaki ilişkiyi belirler.
- b) Cumhuriyet Dönemi’nde gerçekleştirilen inkılapları Atatürk ilkeleriyle ilişkilendirir.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Okul gazetesinin "Atatürk'ün sözleri" köşesinde bu hafta "Hürriyet ve istiklal benim karakterimdir." sözü yer alıyor. Gazeteyi hazırlayan Mert, sözün altına "hürriyet" ve "istiklal" sözcüklerinin bugünkü Türkçedeki karşılıklarını yazıyor. Bu söz, Atatürk ilke ve inkılaplarının hangi temel esasıyla en çok ilgilidir?
- A) Millî tarih bilinci
- B) Bağımsızlık ve özgürlük
- C) Ülke bütünlüğü
- D) Millî kültürün geliştirilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bağımsızlık ve özgürlük
İstiklal bağımsızlık, hürriyet ise özgürlük demektir; söz, Atatürk'ün bu esasa verdiği önemi gösterir. Ülke bütünlüğü vatan topraklarının bölünmezliğiyle ilgilidir; sözde toprak bütünlüğünden değil, bağımsız ve özgür olmaktan söz edilmektedir.
Kolay
2Atatürk, Türk tarihini bilimsel yöntemlerle araştırmak için 1931'de bir kurum, Türk dilini incelemek ve geliştirmek için de 1932'de başka bir kurum kurdurmuştur. Bu kurumların çalışmalarıyla tarih ve dil kurultayları düzenlenmiş, araştırmalar kitap hâlinde yayımlanmıştır. Bu çalışmalar öncelikle hangi temel esasın gerçekleşmesine yöneliktir?
- A) Egemenliğin millete ait olması
- B) Millî kültürün geliştirilmesi
- C) Ülke bütünlüğünün korunması
- D) Bağımsızlık ve özgürlük
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Millî kültürün geliştirilmesi
Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu, milletin tarihini ve dilini araştırıp geliştirmek, yani millî kültürü güçlendirmek için kurulmuştur. Egemenliğin millete ait olması yönetme yetkisiyle ilgilidir; tarih ve dil araştırmalarının doğrudan konusu değildir.
Kolay
3Haziran 1919'da yayımlanan bir genelgede, İstanbul'daki hükûmetin görevini yerine getiremediği belirtilmiş ve "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." denilmiştir. Bu cümle, Millî Mücadele'nin hem amacını hem de yöntemini açıkça ortaya koymuştur. Bu karar hangi belgede yer alır?
- A) Erzurum Kongresi kararları
- B) Sivas Kongresi kararları
- C) Amasya Genelgesi
- D) Misakımillî kararları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Amasya Genelgesi
Bu karar, 22 Haziran 1919'da yayımlanan Amasya Genelgesi'nde yer alır. Erzurum Kongresi de Millî Mücadele'nin hazırlık döneminde toplanmıştır, ancak genelgeden sonra, Temmuz 1919'da toplanmıştır.
Kolay
4TBMM Genel Kurul salonunda, kürsünün arkasındaki duvarda "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." yazısı bulunur. Meclisi gezen Ayşe, rehberin bu cümlenin Meclis'in neden "milletin meclisi" olarak görüldüğünü açıklamak için seçildiğini anlattığını dinliyor. Bu cümle hangi temel esası doğrudan anlatır?
- A) Millî birlik ve beraberlik
- B) Millî tarih bilinci
- C) Egemenliğin millete ait olması
- D) Ülke bütünlüğünün korunması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Egemenliğin millete ait olması
Cümle, yönetme yetkisinin bir kişiye, aileye ya da zümreye değil, hiçbir şarta bağlı olmadan millete ait olduğunu anlatır. Millî birlik ve beraberlik milletin bir arada durmasıyla ilgilidir; egemenliğin kime ait olduğunu açıklamaz.
Kolay
5“Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez.” ifadesi Atatürk ilke ve inkılaplarının temel esaslarından hangisini en iyi anlatır?
- A) Millî kültürün geliştirilmesi
- B) Millî tarih bilinci
- C) Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma ideali
- D) Ülke bütünlüğü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ülke bütünlüğü
Vatanın millî sınırlar içinde bölünmez bir bütün olması ülke bütünlüğü esasının ifadesidir. Millî kültür ve tarih bilinci başka temel esaslardır.
Kolay
6Atatürk ilkeleri ile bu ilkelerin dayandığı temel esaslar birbirinden farklıdır. Aşağıdakilerden hangisi temel esaslardan biri değil, Atatürk ilkelerinden biridir?
- A) Laiklik
- B) Millî tarih bilinci
- C) Ülke bütünlüğü
- D) Millî birlik ve beraberlik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Laiklik
Laiklik, cumhuriyetçilik gibi altı Atatürk ilkesinden biridir. Millî tarih bilinci, ülke bütünlüğü ile millî birlik ve beraberlik ise bu ilkelerin dayandığı temel esaslardandır.
Kolay
7Zeynep, sözlük çalışması yaparken şu tanımı buldu: “Milletlerin tarih sürecinde kazandıkları maddi ve manevi tüm kazanımlar.” Bu tanım aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?
- A) Bağımsızlık
- B) Egemenlik
- C) Kültür
- D) Hukuk
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kültür
Bir milletin tarih boyunca kazandığı maddi ve manevi değerlerin tümü kültürdür. Egemenlik ise yönetme yetkisinin kime ait olduğuyla ilgilidir.
Kolay
8Bir kitapta “Türk ulusu tarihin her döneminde bu değerden asla taviz vermemiştir.” cümlesi yer alıyor ve ardından Atatürk’ün bu değere verdiği önemi gösteren bir sözü aktarılıyor. Cümlede sözü edilen değer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bağımsızlık
- B) Saltanat
- C) Kapitülasyonlar
- D) Tekke ve zaviyeler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bağımsızlık
Kitapta Türk ulusunun tarihin her döneminde bağımsızlığından taviz vermediği belirtilir. Kapitülasyonlar ise bağımsızlığı zedeleyen ayrıcalıklardır.
Kolay
9Bir öğretmen şöyle diyor: “Dönemin teknolojik ve kültürel gelişmelerini takip etmeyen milletler zamanla diğer toplumlardan koparlar.” Öğretmenin sözü hangi temel esasla en çok ilgilidir?
- A) Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma ideali
- B) Ülke bütünlüğü
- C) Egemenliğin millete ait olması
- D) Millî tarih bilinci
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma ideali
Gelişmeleri takip etmek ve geri kalmamak, çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma idealiyle ilgilidir. Millî tarih bilinci ise geçmişi bilmeyle ilgilidir.
Kolay
10Mehmet, defterine şu tanımı yazdı: “Bir ulusun kendi geleceğini, iç ve dış meselelerini kendi özgür kararlarıyla belirleyebilmesidir.” Mehmet’in tanımladığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bağımsızlık
- B) Kültür
- C) Millî tarih bilinci
- D) Çağdaşlaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bağımsızlık
Bir ulusun iç ve dış işlerini kendi özgür kararıyla belirlemesi bağımsızlıktır. Kültür ise milletin tarih boyunca kazandığı maddi ve manevi değerlerdir.
Kolay
11Türk ulusu tarih boyunca iç ve dış düşmanların saldırılarıyla karşılaşmış, ancak her seferinde bu tehlikeleri atlatmayı başarmıştır. Türk ulusunun bu başarısındaki en önemli güç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yabancı devletlerin desteği
- B) Millî birlik ve beraberlik şuuru
- C) Bölgesel ayrılıklar
- D) Toplumun farklı gruplara bölünmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Millî birlik ve beraberlik şuuru
Türk ulusu tehlikeleri her seferinde millî birlik ve beraberlik şuuruyla atlatmıştır. Bölgesel ayrılıklar ise birliği zayıflatır.
Kolay
12Atatürk ilke ve inkılaplarının temel kaynağını anlatan bir sunum hazırlayan Defne, aşağıdakilerden hangisini yazmalıdır?
- A) Yalnızca eski gelenekler
- B) Bilim, fen ve çağdaş sistemler
- C) Hayal gücü ve tahminler
- D) Yabancı devletlerin istekleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilim, fen ve çağdaş sistemler
Atatürk ilke ve inkılapları kaynağını bilimden, fenden ve çağdaş sistemlerden alır. Hayal gücüyle hareket etmek Atatürkçü düşünceyle bağdaşmaz.
Kolay
13Atatürk, Türk milletinin zengin bir kültüre sahip olduğunu ortaya çıkarmak için ayrıntılı çalışmalar yapmıştır. Atatürk millî kültürün geliştirilmesini nasıl görmüştür?
- A) Önemsiz bir uğraş olarak
- B) Yalnızca sanatçıların işi olarak
- C) Devletin temeli olarak
- D) Yabancı kültürlerin yerine geçmesi gereken bir şey olarak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Devletin temeli olarak
Atatürk millî kültürün geliştirilmesini devletin temeli olarak görmüştür. Bu nedenle onu önemsiz bir uğraş saydığı söylenemez.
Kolay
14Atatürk ilke ve inkılaplarının temel hedefi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ülkemizi muasır medeniyetler seviyesine çıkarmak
- B) Ülkemizi diğer milletlerden tamamen yalıtmak
- C) Osmanlı dönemindeki kurumları aynen korumak
- D) Yalnızca askerî gücü artırmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ülkemizi muasır medeniyetler seviyesine çıkarmak
Atatürk ilke ve inkılaplarının temel hedefi ülkeyi çağdaş uygarlık seviyesine çıkarmaktır. Eski kurumları aynen korumak, inkılapların değiştirme amacına terstir.
Kolay
15“Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.” ifadesi Atatürk ilke ve inkılaplarının temel esaslarından hangisiyle doğrudan ilgilidir?
- A) Millî kültürün geliştirilmesi
- B) Ülke bütünlüğü
- C) Millî tarih bilinci
- D) Egemenliğin millete ait olması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Egemenliğin millete ait olması
İfade, yönetme yetkisinin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu söyler; bu da egemenliğin millete ait olması esasıdır. Ülke bütünlüğü ise vatanın bölünmezliğiyle ilgilidir.
Kolay
16Bir kitapta “Tarih bilinci, toplumların yolunu aydınlatan bir ışıktır.” cümlesi yer alıyor. Bu cümlede anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tarih bilgisi yalnızca geçmişte işe yarar.
- B) Geçmişini bilen toplum geleceğine daha doğru yön verir.
- C) Toplumlar geçmişlerini unutmalıdır.
- D) Tarih bilmek geleceği hiç etkilemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geçmişini bilen toplum geleceğine daha doğru yön verir.
Işık benzetmesiyle tarih bilincinin topluma yol gösterdiği, geçmişten ders alanın geleceğe güvenle baktığı anlatılır. Tarih bilgisinin geleceği etkilemediği düşüncesi cümleye terstir.
Kolay
17Bir öğrenci, Cumhuriyet Dönemi'nde yapılan inkılapları Atatürk ilke ve inkılaplarının dayandığı temel esaslarla eşleştiriyor. Aşağıdaki inkılaplardan hangisi “egemenliğin millete ait olması” esasıyla doğrudan ilgilidir?
- A) Şapka Kanunu'nun çıkarılması
- B) Türk Dil Kurumunun kurulması
- C) Saltanatın kaldırılması
- D) Ölçü birimlerinin değiştirilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Saltanatın kaldırılması
Saltanatın kaldırılmasıyla kişi egemenliği sona ermiş, egemenlik millete geçmiştir; bu inkılap egemenliğin millete ait olması esasıyla doğrudan ilgilidir. Türk Dil Kurumunun kurulması millî kültürün geliştirilmesiyle, Şapka Kanunu ve ölçü birimlerinin değiştirilmesi ise çağdaşlaşmayla ilgilidir.
Kolay
18Cumhuriyet Dönemi'nde miladi takvim, uluslararası saat ve rakamlar ile metre ve kilogram gibi ölçü birimleri kabul edildi. Böylece dünyada yaygın olarak kullanılan uygulamalara uyum sağlandı. Bu düzenlemeler, Atatürk ilke ve inkılaplarının hangi temel esasıyla en çok ilgilidir?
- A) Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma
- B) Egemenliğin millete ait olması
- C) Millî tarih bilincinin kazanılması
- D) Ülke bütünlüğünün korunması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma
Ulusların ayakta kalabilmesi için dönemin gelişmelerini yakından izlemesi gerekir; dünyada yaygın olan takvim, saat, rakam ve ölçülerin kabul edilmesi çağdaş uygarlık düzeyine ulaşma ve onu aşma idealiyle ilgilidir. Bu düzenlemeler egemenliğin kime ait olduğunu, tarih bilincini ya da vatanın bölünmezliğini konu almaz.
Orta
1915 Temmuz 2016 gecesi bir darbe girişimi yaşanmıştır. Farklı siyasi görüşlerden, farklı meslek ve yaşlardan pek çok insan aynı amaçla sokaklara çıkmış; Meclis'teki partiler de ertesi gün ortak bir bildiriyle darbe girişimine karşı olduklarını açıklamıştır. Bu tablo hangi temel esasın önemini en iyi gösterir?
- A) Millî birlik ve beraberlik
- B) Millî tarih bilinci
- C) Millî kültürün geliştirilmesi
- D) Çağdaş uygarlık ideali
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Millî birlik ve beraberlik
Farklı görüşlerden insanların ve partilerin bir tehlike karşısında birlikte hareket etmesi millî birlik ve beraberliğin gücünü gösterir. Millî tarih bilinci geçmişten ders almakla ilgilidir; metinde öne çıkan ise o gece gösterilen dayanışmadır.
Orta
20Bir köyde yaşayan aile yıllarca aynı yöntemlerle tarım yapmıştır. Ailenin gençleri ise tarım fuarında öğrendikleri damla sulama ve toprak analizi gibi yöntemleri uygulamaya başlayınca hem su tasarrufu sağlamış hem de ürünlerini artırmıştır. Gençlerin bu tutumu, Atatürk ilke ve inkılaplarının hangi temel esasıyla en çok ilişkilidir?
- A) Egemenliğin millete ait olması
- B) Çağdaş uygarlık düzeyini aşma ideali
- C) Millî birlik ve beraberlik
- D) Ülke bütünlüğünün korunması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Çağdaş uygarlık düzeyini aşma ideali
Yeni bilgi ve teknolojileri takip edip hayata uygulamak, Türk milletini çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkarma idealinin gereğidir. Millî birlik ve beraberlik toplumun bir arada durmasıyla ilgilidir; gençlerin yaptığı ise yeni yöntemleri benimsemektir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.