Adezyon ve Kohezyon Kuvvetleri

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

• KİM.9.2.12Adezyon ve kohezyon kuvvetlerinin sıvıların özelliklerine etkilerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

  • a) Aynı ya da farklı etkileşimlere sahip sıvıların özellikleri ile ilgili farkları ortaya koyar.
  • b) Etkileşimler ile sıvıların özellikleri arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere gözlem verilerini ve hazır veri setini kullanır.
  • c) Çıkarımlarını bilim insanlarının çıkarımları ile karşılaştırır.

1. Kolay

   1Bir bardak suyun yüzeyine peçete parçası üzerinde dikkatle bırakılan çelik ataş, peçete ıslanıp batınca suyun yüzeyinde kalıyor. Çeliğin yoğunluğu suyunkinin yaklaşık 8 katı olduğu hâlde ataş batmıyor; suya bir damla deterjan eklenince ise hemen batıyor. Ataşın batmadan yüzeyde kalması suyun hangi özelliğiyle açıklanır?

   • AA) Kaldırma kuvveti
   • BB) Yüzey gerilimi
   • CC) Viskozite
   • DD) Buhar basıncı
   • EE) Akışkanlık
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Yüzey gerilimi

   Yüzeydeki su molekülleri içe ve yanlara doğru çekildiği için yüzey gergin bir zar gibi davranır; ataşı taşıyan bu yüzey gerilimidir. Deterjan yüzey gerilimini düşürünce ataş batar. Çelik sudan çok daha yoğun olduğundan ataşı yüzeyde tutan kaldırma kuvveti olamaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Rüzgârlıkların kumaşına su itici bir kaplama uygulanır; yağmur damlaları bu yüzeyde yuvarlak boncuklar hâlinde kalıp akıp gider. Kaplanmamış pamuklu bir tişörtte ise damlalar hemen yayılıp kumaşı ıslatır. Pamuklu kumaşın ıslanması için gereken koşul hangisidir?

   • AA) Su–kumaş adezyonunun suyun kohezyonundan büyük olması
   • BB) Suyun kohezyonunun su–kumaş adezyonundan büyük olması
   • CC) Adezyon ve kohezyon kuvvetlerinin sıfır olması
   • DD) Suyun viskozitesinin çok büyük olması
   • EE) Suyun buhar basıncının kumaşta artması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Su–kumaş adezyonunun suyun kohezyonundan büyük olması

   Bir sıvı, yüzeyle arasındaki adezyon kendi kohezyonundan büyükse yüzeye yayılır ve onu ıslatır; pamukta durum budur. Su itici kaplamada ise kohezyon adezyondan büyük olduğu için damlalar boncuklaşır; kohezyonun büyük olmasını ıslatmanın koşulu sanmak iki kuvveti karıştırmaktır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bahçede çalışan Cem, yağmurdan sonra bir lahana yaprağının üzerindeki küçük su damlacıklarının birbirine değdiği anda birleşip daha büyük bir damla oluşturduğunu gözlüyor. Bu sırada yaprağın yüzeyi ıslanmıyor. Damlacıkların birleşmesinden sorumlu olan, aynı tür moleküller arasındaki çekime ne ad verilir?

   • AA) Adezyon
   • BB) Kılcallık
   • CC) Viskozite
   • DD) Buhar basıncı
   • EE) Kohezyon
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Kohezyon

   Aynı tür moleküller arasındaki çekim kohezyondur; su molekülleri birbirini çektiği için damlacıklar birleşir. Adezyon farklı maddelerin tanecikleri arasındaki çekimdir; yaprağın ıslanmaması su–yaprak adezyonunun suyun kohezyonundan küçük olduğunu gösterir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Sağlık ocağında hemşire, kan tahlili için parmak ucundan çıkan kan damlasına ince bir cam tüpün ucunu değdiriyor. Tüpü hafifçe yukarı doğru eğik tutmasına rağmen kan kendiliğinden tüpün içinde ilerleyip yükseliyor. Kanın ince cam tüpte yükselmesi hangi olaya dayanır?

   • AA) Yoğuşma
   • BB) Süblimleşme
   • CC) Kaynama
   • DD) Kılcallık
   • EE) Buharlaşma
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Kılcallık

   Bir sıvının ince bir boruda, sıvı–cam adezyonunun etkisiyle yer çekimine karşı yükselmesine kılcallık denir. Yoğuşma, süblimleşme, kaynama ve buharlaşma hâl değişimleridir; kan tüpte sıvı olarak kalır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Masaya dökülen suyun üzerine kâğıt havlunun bir ucu değdirildiğinde su, havlunun lifleri arasında yukarı doğru ilerleyerek emiliyor. Bu olay aşağıdakilerden hangisine örnektir?

   • AA) Buharlaşma
   • BB) Kılcallık
   • CC) Kaynama
   • DD) Yoğuşma
   • EE) Süblimleşme
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Kılcallık

   Suyun ince boşluklar içinde adezyon sayesinde yer çekimine karşı ilerlemesine kılcallık denir; kâğıt havlunun suyu emmesi buna örnektir. Bu olayda hâl değişimi gerçekleşmez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Durgun bir gölet yüzeyinde bazı küçük böcekler batmadan yürüyebilir. Böceklerin yoğunluğu sudan büyük olduğu hâlde suya gömülmezler. Böceklerin batmamasını sağlayan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Suyun viskozitesi
   • BB) Suyun buhar basıncı
   • CC) Suyun kaynama noktası
   • DD) Suyun kılcallığı
   • EE) Suyun yüzey gerilimi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Suyun yüzey gerilimi

   Su yüzeyi, yüzey gerilimi nedeniyle gergin bir zar gibi davranır ve hafif böcekleri taşıyabilir. Kılcallık ise sıvının ince borularda yükselmesidir; böceğin batmamasını açıklamaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Yağmurdan sonra pencere camının dikey yüzeyinde küçük su damlaları aşağı kaymadan asılı kalıyor. Damlaların cama tutunmasını sağlayan kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Su molekülleri arasındaki kohezyon
   • BB) Cam tanecikleri arasındaki kohezyon
   • CC) Su ile cam tanecikleri arasındaki adezyon
   • DD) Suyun buhar basıncı
   • EE) Suyun viskozitesi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Su ile cam tanecikleri arasındaki adezyon

   Su ve cam farklı maddeler olduğundan aralarındaki çekim adezyondur ve damlayı cama tutar. Su moleküllerinin birbirini çekmesi (kohezyon) ise damlanın bir arada durmasını sağlar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Bir öğrenci günlük hayattan adezyon örnekleri topluyor. Aşağıdakilerden hangisi adezyona örnektir?

   • AA) İki su damlasının birleşerek büyük damla oluşturması
   • BB) Cıva damlacıklarının küre biçimini alması
   • CC) Tutkalın tahta parçasına yapışması
   • DD) Su moleküllerinin buzda bir arada durması
   • EE) Musluktan akan suyun ince bir iplik gibi kopmadan akması
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Tutkalın tahta parçasına yapışması

   Tutkal ve tahta farklı maddelerdir; aralarındaki çekim adezyondur. Diğer örneklerde aynı tür taneciklerin birbirini çekmesi, yani kohezyon söz konusudur.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Kolay

   9Ağzına kadar dolu bir bardağa damlalıkla dikkatlice birkaç damla daha su eklendiğinde su taşmıyor; bardağın kenarından biraz yukarıda tümsek bir yüzey oluşuyor. Suyun taşmadan tümsek oluşturmasını sağlayan kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Su ile hava arasındaki adezyon
   • BB) Suyun buharlaşması
   • CC) Bardağın kılcallığı
   • DD) Suyun viskozitesinin sıfır olması
   • EE) Su molekülleri arasındaki kohezyon
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Su molekülleri arasındaki kohezyon

   Su moleküllerinin birbirini çekmesi (kohezyon) ve bunun oluşturduğu yüzey gerilimi, yüzeyin gergin bir zar gibi davranmasını sağlar ve su bir süre taşmaz.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Kolay

    10Kimya öğretmeni bir maddeyi oluşturan aynı tür moleküllerin birbirine uyguladığı çekim kuvvetini anlatıyor. Bu kuvvete ne ad verilir?

    • AA) Kohezyon
    • BB) Adezyon
    • CC) Kılcallık
    • DD) Viskozite
    • EE) Buhar basıncı
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Kohezyon

    Aynı tür moleküllerin birbirini çekmesine kohezyon denir. Adezyon ise farklı maddelerin tanecikleri arasındaki çekimdir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Kolay

    1125 °C'de cıvanın yüzey gerilimi yaklaşık 480 dyn/cm, suyunki 72 dyn/cm'dir. Bu bilgilere göre kendi tanecikleri arasındaki çekim kuvveti (kohezyon) daha büyük olan sıvı hangisidir ve neden?

    • AA) Su; yüzey gerilimi daha küçüktür.
    • BB) Su; yüzey gerilimi daha büyüktür.
    • CC) Cıva; yüzey gerilimi daha küçüktür.
    • DD) İkisi eşittir; ikisi de sıvıdır.
    • EE) Cıva; yüzey gerilimi daha büyüktür.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Cıva; yüzey gerilimi daha büyüktür.

    Yüzey gerilimi, sıvının kendi tanecikleri arasındaki çekimin bir sonucudur; cıvanın yüzey gerilimi suyunkinin yaklaşık altı katı olduğundan kohezyonu da daha büyüktür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Kolay

    12Ece, laboratuvarda cam dereceli silindire konulan suyun hacmini okurken su yüzeyinin düz olmadığını, kenarlarda cama doğru yükseldiğini fark ediyor. Silindirdeki suyun yüzeyi nasıl bir görünüme sahiptir?

    • AA) Dışbükey (ortası tümsek)
    • BB) İçbükey (ortası çukur)
    • CC) Tamamen düz
    • DD) Kenarları aşağıda, ortası yukarıda
    • EE) Dalgalı ve düzensiz
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) İçbükey (ortası çukur)

    Su ile cam arasındaki adezyon büyük olduğundan su kenarlarda cama doğru tırmanır ve ortası çukur, yani içbükey bir yüzey oluşur. Dışbükey yüzey, kohezyonu büyük olan cıvada görülür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Kolay

    13Bir sıvının kendi tanecikleri arasındaki kohezyon kuvveti, sıvı ile damlatıldığı yüzey arasındaki adezyon kuvvetinden büyüktür. Bu sıvı yüzeye damlatıldığında ne gözlenir?

    • AA) Yüzeye yayılarak ince bir tabaka oluşturur.
    • BB) Damlacık hâlinde kalır, yüzeyi ıslatmaz.
    • CC) Yüzeyin içine hemen emilir.
    • DD) Yüzeyde kaynamaya başlar.
    • EE) Yüzeyle tepkimeye girer.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Damlacık hâlinde kalır, yüzeyi ıslatmaz.

    Kohezyon adezyondan büyükse sıvı tanecikleri birbirine tutunmayı tercih eder ve damlacık hâlinde kalır; yüzeyi ıslatmaz. Yayılma, adezyonun büyük olduğu durumda görülür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Kolay

    14Bir sıvı damlası farklı katı yüzeylere damlatıldığında bazılarında yayılıyor, bazılarında damlacık hâlinde kalıyor. Bir sıvının bir yüzeyi ıslatması için aşağıdakilerden hangisi gerekir?

    • AA) Sıvının kohezyonunun, sıvı ile yüzey arasındaki adezyondan büyük olması
    • BB) Sıvının yüzey geriliminin çok büyük olması
    • CC) Sıvının viskozitesinin çok büyük olması
    • DD) Sıvı ile yüzey arasındaki adezyonun, sıvının kohezyonundan büyük olması
    • EE) Sıvının buhar basıncının sıfır olması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Sıvı ile yüzey arasındaki adezyonun, sıvının kohezyonundan büyük olması

    Sıvı ile yüzey arasındaki çekim (adezyon), sıvının kendi molekülleri arasındaki çekimden (kohezyon) büyükse sıvı yayılır ve yüzeyi ıslatır. Islatmayı tek başına yüzey gerilimi belirlemez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Kolay

    15Bir sıvının içindeki bir molekül komşu moleküller tarafından her yönden eşit olarak çekilir. Sıvının yüzeyindeki bir molekül nasıl çekilir?

    • AA) Yalnızca içe ve yanlara doğru
    • BB) Yalnızca yukarıya doğru
    • CC) Her yönden eşit olarak
    • DD) Hiçbir yöne doğru çekilmez
    • EE) Yalnızca havadaki moleküllere doğru
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Yalnızca içe ve yanlara doğru

    Yüzeydeki molekülün üstünde sıvı molekülü bulunmadığından yalnızca içe ve yanlara doğru çekilir. Bu dengesiz çekim yüzeyin küçülmeye çalışmasına ve yüzey gerilimine yol açar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Kolay

    16Gaz hâlindeki maddelerin tanecikleri arasındaki çekim kuvveti yok denecek kadar azdır. Sıvı ve katılarda ise tanecikler bir arada durur. Moleküller arası çekim kuvvetlerinin varlığının en önemli göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Gazların bulundukları kabı doldurması
    • BB) Gaz taneciklerinin hızlı hareket etmesi
    • CC) Maddelerin ısıtıldığında genleşmesi
    • DD) Maddelerin sıvı ve katı hâllerinin bulunması
    • EE) Gazların kolayca sıkıştırılabilmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Maddelerin sıvı ve katı hâllerinin bulunması

    Tanecikler arasında çekim olmasaydı maddeler sıvı ya da katı hâlde bir arada duramazdı; bu yüzden sıvı ve katı hâlin varlığı moleküller arası çekimin en önemli göstergesidir. Gazların kabı doldurması, tanecikleri arasında çekimin çok zayıf olduğunu gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Kolay

    17Bir öğrenci, sıvıların ince boşluklarda ve ince borularda kendiliğinden ilerlemesi olan kılcallığa (kapiler etki) günlük hayattan örnekler topluyor ve bulduklarını bir listeye yazıyor. Aşağıdakilerden hangisi kılcallığa örnek değildir?

    • AA) Kâğıt havlunun masaya dökülen suyu kendine çekmesi
    • BB) Parmaktan alınan kanın ince cam tüpün içinde ilerlemesi
    • CC) Suyun bitkinin kökünden yapraklarına kadar taşınması
    • DD) Dikkatle bırakılan ataşın su yüzeyinde batmadan durması
    • EE) Suya daldırılan ince cam boruda suyun yükselmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Dikkatle bırakılan ataşın su yüzeyinde batmadan durması

    Kılcallık, sıvının ince boru ya da boşluklarda adezyon ve kohezyon kuvvetlerinin etkisiyle, yer çekimine karşı kendiliğinden ilerlemesidir. Kâğıt havlunun lifleri arasında suyun ilerlemesi, kanın ince cam tüpe çekilmesi, suyun bitkide kökten yapraklara taşınması ve suyun ince cam boruda yükselmesi kılcallığa örnektir. Ataşın su yüzeyinde batmadan durması ise yüzey geriliminin sonucudur; sıvı bir boşlukta ilerlemez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Kolay

    18Bir öğrenci, gözlediği olayları “adezyonun da rol oynadığı olaylar” ve “yalnız kohezyonla açıklanan olaylar” diye iki gruba ayırıyor. Aşağıdaki olaylardan hangisi ikinci gruba girer?

    • AA) Havada düşmekte olan yağmur damlasının küre biçimini alması
    • BB) Yağmur damlasının pencere camına tutunup asılı kalması
    • CC) Suyun ince bir cam boruda kendiliğinden yükselmesi
    • DD) Dökülen suyun kâğıt havlunun lifleri arasında ilerlemesi
    • EE) Suyun temiz bir cam levhanın üzerinde yayılması
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Havada düşmekte olan yağmur damlasının küre biçimini alması

    Adezyon, farklı maddelerin tanecikleri arasındaki çekimdir; sıvının başka bir yüzeye değdiği olaylarda rol oynar. Havada düşen yağmur damlası bir katı yüzeye değmez; küre biçimini su moleküllerinin birbirini çekmesi (kohezyon) sağlar. Damlanın cama tutunması, suyun cam boruda yükselmesi, kâğıt havluda ilerlemesi ve cam levhada yayılması su ile başka bir madde arasındaki adezyonu içerir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Orta

    19Deniz, bir su damlasını mumla kaplanmış bir kartona, aynı büyüklükteki diğer damlayı temiz bir cam levhaya damlatıyor. Kartondaki damla boncuk gibi küresel kalırken camdaki damla yayılarak ince bir tabaka oluşturuyor. Bu gözleme göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

    • AA) Su–mum adezyonu su–cam adezyonundan büyüktür.
    • BB) Suyun kohezyonu camda mumdakinden büyüktür.
    • CC) Su iki yüzeyde de kohezyondan büyük adezyon gösterir.
    • DD) Damlaların biçimi yalnızca yüzeyin sıcaklığına bağlıdır.
    • EE) Su–cam adezyonu su–mum adezyonundan büyüktür.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Su–cam adezyonu su–mum adezyonundan büyüktür.

    Camda yayılma su–cam adezyonunun suyun kohezyonundan büyük olduğunu; mum üzerinde boncuklaşma ise su–mum adezyonunun kohezyondan küçük olduğunu gösterir. Dolayısıyla su–cam adezyonu daha büyüktür. Suyun kohezyonu yüzeye göre değişmez; değişen, su ile yüzey arasındaki adezyondur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Orta

    20Uzay istasyonunda serbest bırakılan bir miktar su, tam küre biçimini alarak havada süzülür. Astronotlar bunun, sıvının yüzeyindeki moleküllerin sıvının iç kısmındaki moleküllerden farklı biçimde çekilmesinden kaynaklandığını anlatıyor. Sıvının yüzeyindeki moleküllerin içtekilerden farkı hangisidir?

    • AA) Her yönden eşit kuvvetle çekilirler.
    • BB) Birbirini iterek dışarı doğru kaçarlar.
    • CC) Yalnızca içe ve yanlara doğru çekilirler.
    • DD) Hava molekülleriyle kovalent bağ yaparlar.
    • EE) Hiçbir yönde çekim kuvveti hissetmezler.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Yalnızca içe ve yanlara doğru çekilirler.

    Sıvının içindeki bir molekül her yönden eşit çekilir; yüzeydeki molekülün üstünde sıvı molekülü bulunmadığından yalnızca içe ve yanlara doğru çekilir. Bu yüzden yüzey küçülmeye çalışır ve yer çekiminin etkisiz olduğu ortamda su, en küçük yüzeyli biçim olan küreyi alır. Her yönden eşit çekim yalnızca içteki moleküller için geçerlidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner