9. Sınıf Kimya · Çeşitlilik

Molekül Polarlığı ve Apolarlığı

polar molekül
apolar molekül
dipol moment
molekül simetrisi
ortaklanmamış elektron çifti
kısmi yük

Bir molekülün polar ya da apolar olduğu nasıl anlaşılır?

Bir molekül, dipol momenti sıfırdan farklıysa polar, sıfırsa apolardır; bu durum bağların yanında molekülün geometrisine ve yük dağılımına da bağlıdır. Dipol moment, molekülün kutuplanmasının ölçüsüdür. H₂, O₂, N₂, F₂ ve Cl₂ gibi element molekülleri apolar bağ içerir ve yük dağılımı dengeli olduğu için apolardır. Polar molekülde elektron yoğunluğu bir bölgede toplanır; o taraf kalıcı negatif (δ⁻), diğer taraf kalıcı pozitif (δ⁺) kutup olur. Merkez atomunda ortaklanmamış elektron çifti bulunan H₂O, NH₃, H₂S ve PH₃ gibi moleküllerde yük dağılımı genellikle dengesizdir ve molekül polardır. Merkez atomunda ortaklanmamış çift olmayan ve aynı atomlara simetrik bağlanan CH₄, CCl₄, CO₂ ve BH₃ gibi moleküllerde bağ polarlıkları birbirini dengeler. Örneğin CO₂'de iki C=O bağı da polardır, ancak zıt yönde ve eşit olduklarından etkileri birbirini sıfırlar. Polar bağ içeren her molekül polar değildir.

Molekül Polarlığı ve Apolarlığı: konu anlatımı ve özeti

Bir molekülün polar ya da apolar olması, yalnızca bağlarına değil molekülün geometrisine ve yük dağılımına da bağlıdır. Bu özellik, maddelerin çözünme, kaynama ve birbirini çekme davranışlarını belirler.

Dipol moment, molekülün kutuplanmasının ölçüsüdür. Dipol momenti sıfır olan molekül apolar, sıfırdan farklı olan molekül polardır.
Element molekülleri (H₂, O₂, N₂, F₂, Cl₂) apolar bağ içerir; yük dağılımı dengeli olduğu için apolardır.
Polar molekülde elektron yoğunluğu bir bölgede toplanır; o taraf kalıcı negatif (δ⁻), diğer taraf kalıcı pozitif (δ⁺) kutup olur. Örnekler: H₂O, NH₃, HF, HCl.
Merkez atomunda ortaklanmamış elektron çifti bulunan moleküllerde (H₂O, NH₃, H₂S, PH₃) yük dağılımı genellikle dengesizdir ve molekül polardır.
Merkez atomunda ortaklanmamış çift olmayan ve aynı atomlara simetrik bağlanan moleküllerde bağ polarlıkları birbirini dengeler; molekül polar bağ içerse bile apolardır. Örnekler: CH₄, CCl₄, CO₂, BH₃.
Örnek karşılaştırma: CO₂'de iki C=O bağı da polardır ama zıt yönde ve eşit olduklarından etkiler birbirini sıfırlar; H₂O ise açılı yapıdadır ve polardır.
CO₂ doğrusaldır, iki eşit bağ dipolü zıt yönde olduğundan apolardır; H₂O açılıdır, net dipolü vardır ve polardır

Unutma: Polar bağ içeren her molekül polar değildir; molekül simetrikse ve merkez atomda ortaklanmamış çift yoksa bağ dipolleri birbirini yok eder.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir molekülün polar olup olmadığını bulmak için iki adım yeter:

Bağlara bak: Hepsi aynı atomlar arasındaysa (O₂, N₂) bağlar apolardır, molekül de apolardır.
Şekle bak: Bağlar polarsa merkez atomda ortaklanmamış çift var mı, çevre atomlar aynı mı ve simetrik mi dizilmiş?

Simetrikse çekişler birbirini dengeler: CO₂ ve CCl₄ apolardır.
Simetrik değilse ya da merkez atomda ortaklanmamış çift varsa: H₂O ve NH₃ polardır.

Günlük hayattan: İki kişi bir kutuyu tam zıt yönlere aynı güçle çekerse kutu yerinden oynamaz; CO₂'deki iki C=O bağı da böyle dengelenir. Su molekülünde ise iki bağ açılı durduğu için çekişler aynı yönde toplanır.

Sık yapılan hata: "Polar bağ varsa molekül polardır." Doğrusu: Molekülün polarlığına bağların yönü ve molekülün şekli birlikte karar verir.

Derinleş

Mikrodalga fırınların yiyecekleri nasıl ısıttığını araştır ve bu süreçte su moleküllerinin polar olmasının rolünü açıkla. Ardından küçük bir karşılaştırma planı tasarla: Kuru ekmek ile nemli ekmeğin aynı sürede ne kadar ısındığını nasıl güvenli biçimde karşılaştırabilirsin? Hangi değişkenleri sabit tutman gerekir? Sonuçların neyi kanıtlayıp neyi kanıtlayamayacağını da tartış.

Öğrenme çıktıları

Bu konunun soruları MEB öğretim programındaki şu öğrenme çıktılarını ölçer.

KİM.9.2.5Molekülleri polar ya da apolar olarak sınıflandırabilme
- a) Moleküllerin polarlığını belirlemek için ölçütler (elektronegatiflik farkı ve merkez atomdaki ortaklanmamış elektron çifti) oluşturur.
- b) Elektronegatiflik farkının ve elektron çifti itmesinin etkisiyle oluşan molekül yapılarını ayrıştırır.
- c) Molekülleri dipol momentine göre gruplandırır.
- ç) Molekülleri polar ya da apolar olarak adlandırır.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir öğrenci evdeki ve laboratuvardaki bazı maddelerin moleküllerini sınıflandırıyor: hem yalnızca tek bir elementin atomlarından oluşan hem de dipol momenti sıfır olan molekülü arıyor. Aşağıdakilerden hangisi apolar bir element molekülüdür?
- A) HCl
- B) H₂O
- C) NH₃
- D) O₂
- E) CO₂
Cevabı göster
Doğru cevap: D) O₂
O₂ aynı elementin iki atomundan oluştuğu için hem element molekülüdür hem de bağı ve molekülü apolardır. CO₂ de apolar bir moleküldür; ancak karbon ve oksijen olmak üzere iki farklı elementten oluştuğu için element değil bileşik molekülüdür.
Kolay
2Yangın söndürücülerde kullanılan karbon dioksit (CO₂) molekülünde iki oksijen atomu, karbonun iki yanında aynı doğru üzerinde yer alır. Bir öğrenci C ile O'nun elektronegatifliklerinin farklı olduğunu biliyor. CO₂ molekülündeki bağlar ve molekülün kendisi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Bağlar polar, molekül apolardır.
- B) Bağlar apolar, molekül polardır.
- C) Bağlar da molekül de polardır.
- D) Bağlar da molekül de apolardır.
- E) Bağlar iyonik, molekül polardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bağlar polar, molekül apolardır.
C ile O arasında elektronegatiflik farkı olduğundan C=O bağları polardır; ancak molekül doğrusal ve simetrik olduğu için iki bağ dipolü birbirini dengeler ve molekül apolar olur. Polar bağ içeren her molekülü polar sanan öğrenci "bağlar da molekül de polardır" şıkkını seçebilir.
Kolay
3Bir öğrenci, iki yüklü levha arasına yerleştirilen moleküllerin davranışını gösteren bir simülasyon izliyor. Bazı moleküllerin levhalara doğru yönlendiğini, bazılarının ise hiç yön değiştirmediğini ve bunların dipol momentinin sıfır olduğunu görüyor. Dipol momenti sıfır olan bir molekül nasıl nitelendirilir?
- A) Polar
- B) İyonik
- C) Apolar
- D) Metalik
- E) Yüklü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Apolar
Dipol momenti sıfır olan moleküllerde pozitif ve negatif yük merkezleri çakışır; bu moleküller apolardır ve elektrik alanında yönlenmez. Elektrik alanında yönlenen moleküller polardır; molekülün kendisi yüksüz olduğu için "yüklü" nitelemesi de yanlıştır.
Kolay
4Bir bilgisayar programı su molekülünü elektron yoğunluğuna göre renklendiriyor: oksijenin çevresi kırmızı, hidrojenlerin çevresi mavi görünüyor. Programın açıklamasında kırmızının elektron yoğunluğunun yüksek, mavinin düşük olduğu bölgeyi gösterdiği yazıyor. Polar bir molekülde kısmi negatif (δ⁻) kutup nerede oluşur?
- A) Elektron yoğunluğunun en az olduğu bölgede
- B) Molekülün tam ortasındaki boş bölgede
- C) Hidrojen atomlarının bulunduğu her bölgede
- D) Atom yarıçapı en büyük atomun çevresinde
- E) Elektron yoğunluğunun toplandığı bölgede
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Elektron yoğunluğunun toplandığı bölgede
Elektronlar negatif yüklü olduğundan elektron yoğunluğunun toplandığı bölge kısmi negatif (δ⁻) kutbu oluşturur; suda bu bölge oksijenin çevresidir. Elektron yoğunluğu az olan hidrojenlerin çevresi ise kısmi pozitif (δ⁺) kutuptur.
Kolay
5Bir öğrenci bir molekülün dipol momentinin ölçüldüğünü ve sıfır bulunduğunu okuyor. Bu molekül nasıl sınıflandırılır?
- A) Polar molekül
- B) Apolar molekül
- C) İyonik bileşik
- D) Metal
- E) Katyon
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Apolar molekül
Dipol momenti sıfır olan molekül apolardır; sıfırdan farklı olan molekül ise polardır.
Kolay
6Merkez atomunda ortaklanmamış elektron çifti bulunmayan ve aynı atomlara simetrik bağlanmış moleküller apolardır. Aşağıdaki moleküllerden hangisi bu nedenle apolardır?
- A) H₂O
- B) CH₄
- C) NH₃
- D) HCl
- E) H₂S
Cevabı göster
Doğru cevap: B) CH₄
CH₄'te karbonun ortaklanmamış çifti yoktur ve dört hidrojen simetrik dizilmiştir; bağ polarlıkları birbirini dengeler. H₂O, NH₃ ve H₂S'de merkez atomda ortaklanmamış çift vardır.
Kolay
7Kimya öğretmeni bir molekülün ne kadar kutuplandığını gösteren bir büyüklükten söz ediyor ve bu büyüklüğün sıfır ya da sıfırdan farklı olmasına göre molekülleri sınıflandırıyor. Öğretmenin söz ettiği büyüklük hangisidir?
- A) Dipol moment
- B) Atom numarası
- C) Bağ uzunluğu
- D) İyonlaşma enerjisi
- E) Kütle numarası
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dipol moment
Molekülün kutuplanmasının ölçüsü dipol momenttir; sıfır olan moleküller apolar, sıfırdan farklı olanlar polardır.
Kolay
8Hidrojen florür (HF) polar bir moleküldür; florun elektronegatifliği hidrojeninkinden çok büyüktür. HF molekülünün kısmen pozitif (δ⁺) ucu hangi atomdur?
- A) Flor
- B) İki atom da
- C) Hiçbir atom
- D) Molekülün ortası
- E) Hidrojen
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hidrojen
Bağ elektronları elektronegatifliği büyük olan flora çekilir; flor δ⁻, hidrojen ise δ⁺ olur.
Kolay
9Polar moleküllerde elektron yoğunluğunun dengesiz dağılması nedeniyle molekülün iki ucunda zıt kısmi yükler oluşur. Bu kutuplarla ilgili hangisi doğrudur?
- A) Yalnızca molekül ısıtıldığında oluşur.
- B) Molekül iyon hâline geçince oluşur.
- C) Kalıcıdır; molekülün yapısından kaynaklanır.
- D) Yalnızca element moleküllerinde görülür.
- E) Kısa süre sonra kendiliğinden kaybolur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kalıcıdır; molekülün yapısından kaynaklanır.
Polar moleküllerdeki δ⁺ ve δ⁻ kutupları molekülün yapısından kaynaklanır ve kalıcıdır. Element molekülleri apolar olduğu için bu kutuplar onlarda görülmez.
Kolay
10Polar moleküllerde elektron yoğunluğu molekülün bir bölgesinde toplanır ve kalıcı kutuplar oluşur. Aşağıdaki moleküllerden hangisi polardır?
- A) H₂
- B) O₂
- C) HF
- D) CH₄
- E) N₂
Cevabı göster
Doğru cevap: C) HF
HF'de bağ elektronları flora çekilir; iki atomlu bu molekülde yük dağılımı dengesizdir ve molekül polardır. H₂, O₂ ve N₂ aynı atomlardan oluşur; CH₄ ise simetriktir.
Kolay
11Bir öğrenci bir molekülün polar ya da apolar olacağını tahmin etmek istiyor. Öğrencinin bu tahmin için dikkate alması gereken bilgiler hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Bağların polarlığı ve molekülün geometrisi
- B) Yalnızca molekülün kütlesi
- C) Yalnızca atomların nötron sayıları
- D) Molekülün rengi ve kokusu
- E) Atomların kütle numaraları
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bağların polarlığı ve molekülün geometrisi
Molekülün polarlığı bağlarının polarlığına ve molekülün geometrisine (yük dağılımına) bağlıdır. Polar bağ içeren bir molekül simetrikse apolar olabilir.
Kolay
12Hidrojen klorür (HCl) molekülü bir hidrojen ve bir klor atomundan oluşur; klorun elektronegatifliği hidrojeninkinden büyüktür. HCl molekülü nasıl sınıflandırılır?
- A) Polar molekül
- B) Apolar molekül
- C) İyonik bileşik
- D) Element molekülü
- E) Metalik yapı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Polar molekül
İki atomlu HCl'de bağ elektronları klora çekilir ve dengeleyecek başka bağ yoktur; molekül polardır. HCl iki ametalden oluştuğu için iyonik değildir.
Kolay
13Silan (SiH₄) molekülünde silisyum merkez atomdur, dört hidrojen atomuyla simetrik biçimde bağlanmıştır ve üzerinde ortaklanmamış elektron çifti yoktur. Si–H bağları polar olduğuna göre molekül nasıl sınıflandırılır?
- A) Polar molekül
- B) İyonik bileşik
- C) Dipol momenti sıfırdan büyük molekül
- D) Element molekülü
- E) Apolar molekül
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Apolar molekül
Merkez atomda ortaklanmamış çift olmayan ve aynı atomlara simetrik bağlanan SiH₄'te bağ polarlıkları birbirini dengeler; molekül apolardır. Molekül iki farklı elementten oluştuğu için element molekülü değildir.
Kolay
14Polar bir molekülde elektron yoğunluğunun toplandığı uç ile elektron yoğunluğunun azaldığı uç farklı kısmi yüklerle gösterilir. Elektron yoğunluğunun toplandığı uç nasıl yüklenir?
- A) Kısmen pozitif (δ⁺)
- B) Tam pozitif (+1)
- C) Kısmen negatif (δ⁻)
- D) Yüksüz
- E) Tam negatif (−2)
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kısmen negatif (δ⁻)
Elektron yoğunluğu negatif yük taşıdığı için toplandığı uç kısmen negatif (δ⁻) olur; diğer uç kısmen pozitif (δ⁺) kalır. Bu yükler tam iyon yükü değildir.
Kolay
15Su molekülünde iki hidrojen atomu oksijene bağlıdır ve oksijen üzerinde ortaklanmamış çiftler bulunur. Su molekülünün geometrik biçimi hangisidir?
- A) Doğrusal
- B) Düzgün dörtyüzlü
- C) Açılı
- D) Düzlem üçgen
- E) Halka
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Açılı
Su molekülü açılı yapıdadır; bu yüzden iki O–H bağının polarlığı birbirini dengelemez ve molekül polardır. Doğrusal yapı CO₂ gibi moleküllere aittir.
Kolay
16Su (H₂O) molekülünde oksijen merkez atomdur ve üzerinde iki ortaklanmamış elektron çifti bulunur. Buna göre su molekülü nasıl sınıflandırılır?
- A) Apolar molekül
- B) İyonik bileşik
- C) Element molekülü
- D) Dipol momenti sıfır olan molekül
- E) Polar molekül
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Polar molekül
Merkez atomunda ortaklanmamış çift bulunan su molekülünde yük dağılımı dengesizdir; molekül polardır ve dipol momenti sıfırdan farklıdır.
Kolay
17Bir öğrenci iki atomlu dört molekülün bağ türünü ve molekül polarlığını not ediyor: H₂: apolar bağ – apolar molekül Cl₂: apolar bağ – apolar molekül HF: polar bağ – polar molekül HCl: polar bağ – polar molekül Bu verilere göre iki atomlu moleküller için aşağıdaki genellemelerden hangisi yapılabilir?
- A) Hidrojen atomu içeren iki atomlu moleküllerin tümü polardır.
- B) Halojen atomu içeren iki atomlu moleküllerin tümü polardır.
- C) Bağ polarsa molekül de polar, bağ apolarsa molekül de apolardır.
- D) İki atomlu moleküllerin polarlığı bağın türüne bağlı değildir.
- E) İki atomlu moleküllerin tümü yalnızca apolar bağ içerir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bağ polarsa molekül de polar, bağ apolarsa molekül de apolardır.
İki atomlu moleküllerde tek bir bağ bulunduğundan bağın polarlığı molekülün polarlığını doğrudan belirler: aynı atomlar arasındaki apolar bağ apolar molekül (H₂, Cl₂), farklı atomlar arasındaki polar bağ polar molekül (HF, HCl) oluşturur. H₂ hidrojen içerdiği, Cl₂ halojen içerdiği hâlde apolardır. Üç ya da daha çok atomlu moleküllerde ise molekülün biçimi de hesaba katılır; bağları polar olan CO₂ apolardır.
Kolay
18Bir öğrenci, beş molekülün Lewis nokta yapısını çizerek merkez atomların üzerinde ortaklanmamış elektron çifti bulunup bulunmadığını denetliyor. Moleküllerden yalnız birinin merkez atomunda ortaklanmamış elektron çifti bulunmadığını ve bu molekülün apolar olduğunu belirliyor. (₁H, ₅B, ₇N, ₈O, ₁₅P, ₁₆S) Öğrencinin belirlediği molekül aşağıdakilerden hangisidir?
- A) NH₃
- B) H₂O
- C) H₂S
- D) PH₃
- E) BH₃
Cevabı göster
Doğru cevap: E) BH₃
Borun 3 valans elektronu vardır ve üçünü de hidrojenlerle bağ yapmakta kullanır; BH₃'te merkez atom üzerinde ortaklanmamış elektron çifti kalmaz, hidrojenler simetrik bağlandığından molekül apolardır. Azot ve fosforda (5 valans elektronu) bir, oksijen ve kükürtte (6 valans elektronu) iki ortaklanmamış çift bulunur; NH₃, PH₃, H₂O ve H₂S polardır.
Orta
19Bir öğrenci üç molekülün geometrisini ve bağlarını inceleyerek dipol momentlerini tahmin ediyor: I. NH₃ (merkez atomda bir ortaklanmamış çift bulunan üçgen piramit) II. CH₄ (merkez atomda ortaklanmamış çift bulunmayan düzgün dörtyüzlü) III. HF (iki atomlu, farklı elementlerden oluşan) Bu moleküllerden hangileri polardır?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II
- D) I ve III
- E) II ve III
Cevabı göster
Doğru cevap: D) I ve III
NH₃'te merkez atomdaki ortaklanmamış çift simetriyi bozar ve bağ dipolleri birbirini dengeleyemez; HF'de tek bağ polardır. İkisi de polar moleküldür. CH₄'teki C–H bağları az polar olsa da düzgün dörtyüzlü yapı simetrik olduğundan dipoller birbirini dengeler ve molekül apolardır.
Orta
20Bir öğrenci, sudaki (H₂O) bağların da karbon dioksitteki (CO₂) bağların da polar olduğunu öğreniyor. Buna karşın deneylerde H₂O'nun polar, CO₂'nin ise apolar molekül gibi davrandığını görüyor. Bu farkın temel nedeni hangisidir?
- A) H₂O'daki bağlar polardır; CO₂'deki bağlar ise tamamen apolar kovalent bağdır.
- B) H₂O açılı yapıdadır ve merkez atomunda ortaklanmamış çift vardır; CO₂ doğrusal ve simetriktir.
- C) CO₂'de karbonun elektronegatifliği oksijenden büyük olduğu için yükler dengelenir.
- D) H₂O'da molekül içinde hidrojen bağı oluştuğu için molekül polar hâle gelir.
- E) CO₂'nin molekül kütlesi büyük olduğu için bağ dipolleri birbirini dengeler.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) H₂O açılı yapıdadır ve merkez atomunda ortaklanmamış çift vardır; CO₂ doğrusal ve simetriktir.
Sudaki oksijenin iki ortaklanmamış çifti molekülü açılı (bükük) yapar ve bağ dipolleri birbirini dengeleyemez; CO₂'de ise ortaklanmamış çift merkez atomda bulunmaz, molekül doğrusal ve simetrik olduğundan dipoller birbirini yok eder. Hidrojen bağı moleküller arasında oluşan bir etkileşimdir, molekülün içinde oluşmaz.

Ders videoları

MEB'in 9. sınıf Kimya örnek ders anlatımları. Tüm videolar (3)

9.Sınıf Kimya Dersi Örnek Ders Anlatımı Kaynak: MEB

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.