12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Şiir
Balad
- İkinci Yeni
- İlhan Berk
- imge
- kapalı anlatım
- gerçeküstücülük
- yabancılaşma
İlhan Berk'in Balad şiirinde İstanbul nasıl anlatılır?
Balad, İlhan Berk'in İstanbul'u alışılmış İstanbul şiirlerinden farklı olarak soyut imgelerle ve şairin ruh hâline bağlı biçimde anlattığı, İkinci Yeni'nin tipik bir şiiridir. Şiirin teması kalabalık şehirde bireyin yalnızlığı ve yabancılaşmasıdır; İstanbul doğal güzelliklerine rağmen yaşanması zor bir yer olarak görünür. Şair şehir-doğa, kalabalık-birey gibi karşıtlıklardan ve günlük anlamından koparılmış kelimelerden yararlanır. Belirli bir nazım biçimi, ölçü ve düzenli uyak yoktur; anlam kapalıdır ve uzak çağrışımlara dayanır. İkinci Yeni, Garip'e tepki olarak 1950'lerde ortaya çıkmış, ortak bir bildirgesi olmamıştır; Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya ve Ece Ayhan önemli adlarıdır. İlhan Berk (1918-2008) Manisa'da doğmuştur; Galile Denizi ve Otağ eserlerindendir. Garip açık ve sade, İkinci Yeni ise kapalı ve imgecidir.
Balad: konu anlatımı ve özeti
İlhan Berk'in Galile Denizi kitabından alınan bu şiir, İstanbul'u alışılmış İstanbul şiirlerinden çok farklı, soyut imgelerle ve şairin ruh hâline bağlı olarak anlatıyor. İkinci Yeni şiirinin tipik bir örneğidir.
- Tema: kalabalık şehirde bireyin yalnızlığı ve yabancılaşması. İstanbul doğal güzelliklerine rağmen yaşanması zor bir yer olarak görünür.
- Şair "şehir-doğa", "kalabalık-birey" gibi karşıtlıklardan ve günlük anlamından koparılmış kelimelerden yararlanır.
- Şiirde belirli bir nazım biçimi, ölçü ve düzenli uyak yoktur; anlam kapalıdır, uzak çağrışımlara dayanır. Gerçeküstücülüğün etkisi görülür.
- İkinci Yeni: Garip'e tepki olarak 1950'lerde ortaya çıktı, ortak bir bildirgesi yoktu. Turgut Uyar, Edip Cansever, Cemal Süreya, Ece Ayhan, İlhan Berk ve Sezai Karakoç önemli adlarıdır.
- İlkeleri: sanat için sanat, aydınlara seslenme, imgeci ve soyut dil, söz sanatlarına yer verme, konuşma dilinden ve dil bilgisi kurallarından uzaklaşma, şehirde kaybolan yalnız insanı işleme. Kapalılığı nedeniyle "anlamsız şiir" diye de eleştirilmiştir.
- İlhan Berk (1918-2008) Manisa'da doğdu; destansı şiirlerden sonra kendine özgü bir dil kurarak İkinci Yeni'nin öncülerinden oldu. Galile Denizi, Otağ, Âşıkane eserlerindendir.
Unutma: İkinci Yeni hem Garip'e hem toplumcu şiire karşıdır; Garip açık ve sade, İkinci Yeni kapalı ve imgecidir. Bu karşıtlık sınavda sık sorulur.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
İkinci Yeni şiirini okurken "Bu ne demek?" diye tek bir anlam aramak seni yorar. Bunun yerine şöyle ilerle:
- Şiirdeki imgeleri tek tek not et; bunlar bir duyguyu ya da izlenimi taşır.
- İmgeleri karşıtlıklara göre grupla: şehir ve doğa, kalabalık ve birey.
- Bu gruplardan çıkan ortak duyguyu adlandır: yalnızlık, yabancılaşma.
- Kelimelerin günlük anlamından nasıl uzaklaştığına dikkat et; şair onları yeni çağrışımlarla kullanır.
Günlük hayattan: Kalabalık bir alışveriş merkezinde bile kendini yalnız hissedebilirsin; şiir bu duyguyu imgelerle anlatır.
Sık yapılan hata: Kapalı şiirin anlamsız olduğunu düşünmek. Doğrusu: Anlam açıkça söylenmez, okurun çağrışımlarıyla tamamlanır; bu yüzden aynı şiir farklı okurlarda farklı izlenimler bırakabilir.
Derinleş
Şiirden bir imge seç ve onu bir resim, kolaj ya da kısa bir görsel tasarımla anlat; görsel sanatlar dersinde gördüğün gerçeküstücü resimlerle karşılaştır. Sınıfta aynı imge için yapılan farklı görselleri yan yana koyun ve kapalı şiirin okura bıraktığı yorum özgürlüğünü tartışın.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bir öğrenci, 1950'lerde ortaya çıkan, anlamı kapalı ve imgeci şiir anlayışının temsilcilerini araştırıyor. Bulduğu şairlerden birinin “Üvercinka” adlı kitabıyla tanındığını ve aşk şiirlerinde alışılmadık imgeler kullandığını not ediyor. Öğrencinin not aldığı şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Orhan Veli Kanık
- B) Faruk Nafiz Çamlıbel
- C) Cemal Süreya
- D) Âşık Veysel
- E) Nâzım Hikmet
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cemal Süreya
“Üvercinka” Cemal Süreya'nın kitabıdır; şair Turgut Uyar, Edip Cansever, Ece Ayhan ve İlhan Berk ile birlikte İkinci Yeni'nin önemli adlarındandır. Orhan Veli de yenilikçi bir şairdir; ancak o, İkinci Yeni'nin tepki gösterdiği Garip akımının kurucusudur.
Kolay
21950'lerde dergilerde şiir yayımlayan bir grup genç şair, şiirin sokaktaki konuşma dilinden ve fıkra gibi esprili anlatımdan farkı kalmadığını, şiirin yeniden imgeye ve sözcüğün çağrışım gücüne dönmesi gerektiğini savunuyor. Bu şairlerin tepki gösterdiği akım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Beş Hececiler
- B) Garip (I. Yeni)
- C) Servetifünun
- D) Fecriâti
- E) Yedi Meşaleciler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Garip (I. Yeni)
İkinci Yeni, 1950'lerde Garip akımının sade, konuşma diline yakın ve esprili şiirine tepki olarak doğmuştur. Beş Hececiler de bir tepkinin hedefi olabilirdi; ancak onların şiiri hece ölçülü ve memleketçidir, konuşma dili ve fıkra tadındaki anlatım Garip'e özgüdür.
Kolay
3Bir öğrenci, Garip akımı ile İkinci Yeni hakkında karşılaştırma tablosu hazırlıyor. Garip satırına “Görüşler 1941'de bir kitabın ön sözünde açıklandı.” yazdıktan sonra İkinci Yeni satırına ne yazacağını düşünüyor. Tablonun İkinci Yeni satırına yazılması gereken doğru bilgi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Görüşlerini bir ön sözde açıklamışlardır.
- B) Genç Kalemler'de toplanmışlardır.
- C) Hece ölçüsünü millî vezin saymışlardır.
- D) Ant dergisinde bildiri yayımlamışlardır.
- E) Ortak bir bildirgeleri yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ortak bir bildirgeleri yoktur.
İkinci Yeni şairleri ortak bir manifesto (bildirge) yayımlamamış, birbirinden bağımsız olarak benzer bir şiir anlayışında buluşmuşlardır. Bir ön sözde görüş açıklama seçeneği, tabloda hemen üstte yazılı olduğu için çekicidir; ancak bu Garip'e özgüdür.
Kolay
4Kütüphane görevlisi, İkinci Yeni şairi İlhan Berk'in kitaplarını ayrı bir rafa diziyor; ancak bir öğrenci rafa yanlışlıkla başka yazarların eserlerini de koymuş. Görevli, yalnızca İlhan Berk'e ait kitabı rafta bırakacak. Rafta kalması gereken kitap aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yedi Güzel Adam
- B) Kuyucaklı Yusuf
- C) Galile Denizi
- D) Bir Gün Mutlaka
- E) Üvercinka
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Galile Denizi
“Galile Denizi” İlhan Berk'in şiir kitabıdır. “Yedi Güzel Adam” Cahit Zarifoğlu'nun, “Kuyucaklı Yusuf” Sabahattin Ali'nin, “Bir Gün Mutlaka” Ataol Behramoğlu'nun eseridir; “Üvercinka” da bir İkinci Yeni kitabıdır ama Cemal Süreya'ya aittir.
Kolay
5Ders kitabındaki biyografiye göre İlhan Berk'in 1937'de yayımladığı ilk şiir kitabı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şenlikname
- B) Güneşi Yakanların Selamı
- C) Poetika
- D) Çivi Yazısı
- E) Galile Denizi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Güneşi Yakanların Selamı
İlhan Berk'in ilk şiir kitabı 1937'de yayımlanan “Güneşi Yakanların Selamı”dır. Galile Denizi, İkinci Yeni anlayışıyla yazdığı sonraki dönem şiirlerini içerir.
Kolay
6“Balad” şiirinde öne çıkan tema aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Vatan sevgisi ve kahramanlık
- B) Gençliğin yitirilmesi ve ölüm korkusu
- C) Emekçinin adaletsiz paylaşıma karşı mücadelesi
- D) Kalabalık şehirde bireyin yalnızlığı ve yabancılaşması
- E) Tasavvufi bir iç dönüşüm
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kalabalık şehirde bireyin yalnızlığı ve yabancılaşması
Şiirde söyleyici kalabalık İstanbul'da yerini bulamaz ve yalnızlığını dile getirir; tema yalnızlık ve yabancılaşmadır. Adaletsiz paylaşım “Büyük İnsanlık”ın, ölüm korkusu “Otuz Beş Yaş”ın temasıdır.
Kolay
7Ders kitabına göre İlhan Berk, “İstanbul”, “Günaydın Yeryüzü”, “Türkiye Şarkısı” gibi ilk dönem şiirlerinde nasıl bir yönelim göstermiştir?
- A) Mizahi Garip şiirleri yazmıştır.
- B) Yalnızca çocuk şiirleri yazmıştır.
- C) Tasavvufi ve dinî şiirler yazmıştır.
- D) Aruzla divan biçiminde gazeller yazmıştır.
- E) Destansı yönü ağır basan şiirler yazmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Destansı yönü ağır basan şiirler yazmıştır.
İlhan Berk ilk döneminde destansı yönü ağır basan şiirler yazmış, ardından kendine has bir dil kurarak İkinci Yeni'nin öncülerinden olmuştur. Tasavvufi şiir Cahit Zarifoğlu gibi şairlerde öne çıkar.
Kolay
8Ders kitabına göre İkinci Yeni şairlerinin temel gayesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Halkı aydınlatıp toplumu değiştirmek
- B) Millî dil ve millî vezni yaygınlaştırmak
- C) Saf şiire ulaşmak
- D) Tasavvufi geleneği yeniden canlandırmak
- E) Şiiri sokağın diline indirmek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Saf şiire ulaşmak
Ders kitabına göre İkinci Yeni şairlerinin temel gayesi “saf şiir”e ulaşmaktır; bunun için soyut bir şiir dili kurmuşlardır. Şiiri sokağın diline indirmek Garip'in amacıdır.
Kolay
9İlhan Berk'i tanıtan bir bilgi kartında şairin doğum yeri yazılacaktır. Karta yazılması gereken şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İstanbul
- B) Selanik
- C) Diyarbakır
- D) Eskişehir
- E) Manisa
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Manisa
İlhan Berk Manisa'da doğmuştur. Diyarbakır Cahit Sıtkı'nın, Selanik Nazım Hikmet'in, Eskişehir Haydar Ergülen'in doğum yeridir.
Kolay
10Behçet Necatigil, İlhan Berk'in Türk şiirindeki yerini anlatmak için ona bir ad vermiştir. Bu ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hececilerin öncüsü
- B) Bayrak Şairi
- C) Emekçilerin şairi
- D) Şiirimizin uç beyi
- E) Garip'in kurucusu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şiirimizin uç beyi
Behçet Necatigil İlhan Berk için “Şiirimizin uç beyi” demiştir. “Bayrak Şairi” Arif Nihat Asya için kullanılır.
Kolay
11“Balad” şiirinin biçim özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Aruz ölçüsüyle yazılmış bir gazeldir.
- B) Beyitlerle yazılmış, düzenli uyaklı bir şiirdir.
- C) Belirli bir nazım biçimi, ölçüsü ve düzenli uyağı yoktur.
- D) Her bendi aynı nakaratla biten bir marştır.
- E) Hece ölçüsüyle yazılmış bir koşmadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Belirli bir nazım biçimi, ölçüsü ve düzenli uyağı yoktur.
Şiirde belirli bir nazım biçimi, ölçü ve düzenli uyak yoktur. Nakaratla biten bentler “Fetih Marşı”nda, beyit düzeni ise “İdiller Gazeli”nde görülür.
Kolay
12Ders kitabındaki bilgi kutusuna göre “Balad” şiirinde izleri görülen edebî akım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Romantizm
- B) Gerçekçilik (realizm)
- C) Klasisizm
- D) Gelecekçilik (fütürizm)
- E) Gerçeküstücülük (sürrealizm)
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gerçeküstücülük (sürrealizm)
Bilgi kutusu, “Balad” şiirinin gerçeküstücülük akımının izlerini taşıdığını belirtir; İstanbul, şairin ruh hâline bağlı sembollerle verilir. Fütürizm ise toplumcu gerçekçi şairleri etkilemiştir.
Kolay
13Ders kitabına göre İkinci Yeni şairleri 1956'dan sonra hangi dergide bir araya gelmiştir?
- A) Pazar Postası
- B) Varlık
- C) Genç Kalemler
- D) Halkın Dostları
- E) Ant
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Pazar Postası
İkinci Yeni şairleri 1956'dan sonra Pazar Postası dergisinde bir araya gelmiştir. Genç Kalemler Millî Edebiyat'ın, Ant ve Halkın Dostları 1960 sonrası toplumcu şairlerin dergileridir.
Kolay
14“Siz bir durma benim karanlığımı yadsıyorsunuz” dizesindeki “yadsımak” fiilinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anlamak, kavramak
- B) Aydınlatmak, ışık tutmak
- C) İnkâr etmek, kabul etmemek
- D) Korkmak, çekinmek
- E) Paylaşmak, ortak olmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İnkâr etmek, kabul etmemek
Yadsımak, bir şeyi bilmediğini ya da olmadığını söylemek, inkâr etmek demektir; söyleyici, karşısındakilerin kendi karanlığını kabul etmediğinden yakınır. “Anlamak” bu fiilin tam karşıtı bir anlam taşır.
Kolay
15Ders kitabına göre İkinci Yeni hareketinin ilk örnekleri hangi yıl verilmiş ve hareket ne kadar sürmüştür?
- A) 1923'te başlamış, 1960'a kadar sürmüştür.
- B) 1953'te başlamış, 5–6 yıl sürmüştür.
- C) 1960'ta başlamış, 1980'e kadar sürmüştür.
- D) 1980'de başlamış, günümüze kadar sürmüştür.
- E) 1941'de başlamış, 20 yıl sürmüştür.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) 1953'te başlamış, 5–6 yıl sürmüştür.
İkinci Yeni'nin ilk örnekleri 1953'te verilmiş; hareket 5–6 yıl sürüp 1960'a doğru etkinliğini kaybetmiştir. 1941, Garip kitabının yayımlandığı yıldır.
Kolay
16Aşağıdaki şairlerden hangisi İkinci Yeni hareketinin önemli şairleri arasında yer alır?
- A) Arif Nihat Asya
- B) Cahit Sıtkı Tarancı
- C) Orhan Veli Kanık
- D) Edip Cansever
- E) Rıfat Ilgaz
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Edip Cansever
Edip Cansever, Turgut Uyar, Cemal Süreya ve Ece Ayhan gibi şairlerle birlikte İkinci Yeni'nin önemli adlarındandır. Orhan Veli Garip, Arif Nihat Millî Edebiyat, Rıfat Ilgaz toplumcu gerçekçi çizgidedir.
Kolay
17“Hafif otlar yürüyor evlere pis İstanbullara” dizesinde otlar, insan gibi evlere doğru yürüyen varlıklar olarak anlatılmıştır. Bu dizede öne çıkan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Telmih
- B) Tecahülüarif
- C) İstifham
- D) Kişileştirme
- E) Cinas
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Kişileştirme
İnsana özgü bir eylemin insan dışı bir varlığa verilmesi kişileştirmedir. Dizede geçmişteki bir olaya gönderme (telmih), bilmezden gelme (tecahülüarif), soru (istifham) ya da yazılışı aynı sözcük (cinas) yoktur.
Kolay
18Bir şiir seçkisi üç bölüme ayrılıyor: birinci bölümde sömürülen emekçi, ikinci bölümde sokaktaki sıradan insan, üçüncü bölümde şehir yaşamında kaybolan yalnız insan anlatılıyor. Üçüncü bölüme alınacak şiirlerin bağlı olduğu anlayış aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Garip akımı
- B) İkinci Yeni
- C) 1940 Kuşağı toplumcu şiiri
- D) Millî Edebiyat çizgisi
- E) 1960 sonrası toplumcu şiir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İkinci Yeni
Şehir yaşamında kaybolan yalnız insanı ele almak İkinci Yeni'nin temel ilkelerindendir. Sıradan insan Garip'in, sömürülen emekçi toplumcu şiirin kahramanıdır; Millî Edebiyat çizgisi ise memleket sevgisi ve yiğitliği işler.
Orta
19Bir panelde konuşmacı, 1940 kuşağı toplumcu şairlerin geniş halk kesimlerine seslendiğini ve şiiri toplumu değiştirmenin aracı saydığını anlatıyor; ardından İkinci Yeni şairlerinin bu iki konuda tam ters bir tutum aldığını söylüyor. Konuşmacıya göre İkinci Yeni şairlerinin seslendiği okur kesimi ve sanat anlayışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Halk - toplum için sanat
- B) Aydınlar - toplum için sanat
- C) Halk - sanat için sanat
- D) Aydınlar ve halk - toplum için sanat
- E) Aydınlar - sanat için sanat
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Aydınlar - sanat için sanat
İkinci Yeni şairleri halka değil aydınlara seslenmiş ve “sanat için sanat” anlayışını benimsemişlerdir; bu iki yönde de toplumcu şairlerin karşısındadırlar. “Aydınlar - toplum için sanat” seçeneği yarı doğru olduğu için çekicidir; ancak İkinci Yeni şiiri bir toplumsal amaca bağlamaz.
Orta
201950'lerde bir gazete köşesinde bir eleştirmen, yeni çıkan bir şiir kitabı için “Okudum, okudum; tek bir dizeden açık bir anlam çıkaramadım.” diye yazıyor ve bu tür şiirlere “anlamsız şiir” adını veriyor. Eleştirmenin bu nitelemesinin İkinci Yeni şiirindeki temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiirlerin ölçü ve uyağa sıkıca bağlı olması
- B) Şiirlerde ideolojinin açıkça dile getirilmesi
- C) Konuşma dilinin olduğu gibi şiire aktarılması
- D) Anlamın kapalı olup uzak çağrışımlara dayanması
- E) Divan şiiri mazmunlarının aynen kullanılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Anlamın kapalı olup uzak çağrışımlara dayanması
İkinci Yeni şiirinde anlam kapalıdır ve uzak çağrışımlara dayanır; bu kapalılık nedeniyle “anlamsız şiir” eleştirisi yapılmıştır. Konuşma dilini şiire aktarma seçeneği de bir eleştiri konusu olmuştur; ancak bu, İkinci Yeni'nin değil Garip'in özelliğidir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.