12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Şiir
Fetih Marşı
- Millî Edebiyat
- epik şiir
- hece ölçüsü
- redif
- uyak
- Arif Nihat Asya
- Beş Hececiler
Arif Nihat Asya'nın Fetih Marşı şiirinde ne anlatılır?
Fetih Marşı, Arif Nihat Asya'nın Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethini hatırlatarak gençlere kendi değerlerinin farkına varmaları için seslendiği coşkulu bir marştır. Şiirin teması gençliğe güven, tarih bilinci ve kahramanlıktır. Söyleyici, Fatih'in İstanbul'u 21 yaşında fethettiğini hatırlatarak delikanlıya doğrudan hitap eder. Türü bakımından epik bir şiirdir, öğüt verdiği için didaktik bir yanı da vardır. Hece ölçüsüyle yazılmıştır; uyak, redif ve nakarat gibi tekrar eden dize ahengi güçlendirir. Kişileştirme, istifham ve telmih sanatları kullanılır. Millî Edebiyat, II. Meşrutiyet sonrası Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp ve Ali Canip'in Genç Kalemler çevresinde doğmuştur. Şiir, sade dil, hece ölçüsü ve millî konuları esas alan Millî Edebiyat anlayışının Cumhuriyet Dönemi'ndeki örneklerindendir. Arif Nihat Asya (1904-1975) Bayrak Şairi olarak bilinir; öğretmenlik ve milletvekilliği yapmış, hece, aruz ve serbest ölçüyle yazmıştır.
Fetih Marşı: konu anlatımı ve özeti
Arif Nihat Asya'nın bu şiiri, Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethini hatırlatarak gençlere kendi değerlerinin farkına varmaları için seslenen coşkulu bir marştır. Şiir, Millî Edebiyat anlayışının Cumhuriyet Dönemi'ndeki güçlü örneklerindendir.
- Tema: gençliğe güven, tarih bilinci ve kahramanlık. Söyleyici, Fatih'in İstanbul'u 21 yaşında fethettiğini hatırlatarak delikanlıya doğrudan hitap eder.
- Türü bakımından epik (destansı) şiirdir; öğüt verdiği için didaktik bir yanı da vardır.
- Hece ölçüsüyle yazılmıştır; uyak ve redif, nakarat gibi tekrar eden dize ahengi güçlendirir.
- Şiirde kişileştirme (teşhis), istifham ve telmih (fethe yapılan göndermeler) gibi sanatlar bulunur.
- Millî Edebiyat: II. Meşrutiyet sonrası Genç Kalemler çevresinde (Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Ali Canip) doğdu. İlkeleri sade dil, hece ölçüsü ve millî konulardır.
- Cumhuriyet Dönemi'nde bu çizgiyi Beş Hececiler, Ahmet Kutsi Tecer, Kemalettin Kamu, Orhan Şaik Gökyay ve Arif Nihat Asya sürdürdü: memleket sevgisi, yiğitlik, halk şiiri imkânları, söylev edası.
- Arif Nihat Asya (1904-1975) "Bayrak Şairi" olarak bilinir; öğretmenlik ve milletvekilliği yapmış, hece, aruz ve serbest ölçüyle yazmıştır.
Unutma: Uyakta sesler eklerden önce gelir, ekler ve aynı görevdeki kelimeler rediftir; uyak türünü belirlerken önce redifi ayır.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu şiir bir marştır; yani sesli okunmak, coşku uyandırmak için yazılmıştır. Çözümlerken şu sırayı izle:
- Kime seslenir? Söyleyici bir gence hitap eder. Hitap ifadelerini bul.
- Neyi hatırlatır? İstanbul'un fethine ve Fatih'in genç yaşına yapılan göndermeler telmih sanatıdır.
- Ne ister? Şiir, gençten geçmişten güç alarak geleceğe yönelmesini ister; bu öğütleyici (didaktik) yanıdır.
- Nasıl ses verir? Tekrar eden dizeleri (nakarat) ve uyakları işaretle; bunlar marşın ritmini kurar.
Günlük hayattan: Bir maçtan önce takım kaptanının arkadaşlarına yaptığı kısa ve coşkulu konuşma da marşlardaki seslenişe benzer.
Sık yapılan hata: Epik şiiri yalnızca savaş anlatısı sanmak. Doğrusu: Epik şiir kahramanlık duygusunu işler; bu şiirde de amaç geçmişi anlatmaktan çok bugünün gencine güven vermektir.
Derinleş
Şiirdeki telmihleri (fetihle ilgili göndermeleri) tarih dersindeki bilgilerinle eşleştiren bir tablo hazırla. Ardından bir marşın ritmi ile bir lirik şiirin ritmini sesli okuyarak karşılaştır; müzik dersindeki tempo bilgilerinden yararlan. Tarihî bir olaydan güç alan bir metnin, başka toplulukları dışlamadan nasıl yazılabileceğini tartış.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Okulun 29 Mayıs etkinliğinde sunucu, okunacak marşın şairini şöyle tanıtıyor: “Vatan ve bayrak sevgisini işleyen şiirleriyle tanınır; ‘Bayrak’ şiiri nedeniyle halk arasında bu şiirin adıyla anılır. Rubaileriyle de bilinir.” Sunucunun tanıttığı şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Faruk Nafiz Çamlıbel
- B) Arif Nihat Asya
- C) Kemalettin Kamu
- D) Ahmet Kutsi Tecer
- E) Necip Fazıl Kısakürek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Arif Nihat Asya
“Bayrak” şiiri ve vatan sevgisini işleyen şiirleriyle “Bayrak Şairi” diye anılan, rubaileriyle de tanınan şair Arif Nihat Asya'dır; “Fetih Marşı” da onundur. Kemalettin Kamu da vatan sevgisini işleyen hececi bir şairdir; ancak “Bayrak Şairi” unvanı Arif Nihat Asya'ya aittir.
Kolay
2Bir şiir yarışmasının şartnamesinde “Gönderilen şiirler, Millî Edebiyat anlayışının ‘millî dil, millî vezin’ ilkesine uygun olmalıdır.” deniyor. Jüri, başvuruları bu ölçüte göre ayırıyor. Şartnameye uygun bir şiirin dil ve ölçü özelliği aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Arapça-Farsça tamlamalı dil ve aruz ölçüsü
- B) Sade İstanbul Türkçesi ve aruz ölçüsü
- C) Ağdalı bir dil ve serbest ölçü
- D) Sade İstanbul Türkçesi ve hece ölçüsü
- E) Yöresel ağız ve serbest ölçü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sade İstanbul Türkçesi ve hece ölçüsü
Millî Edebiyat; millî dil (sade, konuşulan Türkçe), millî vezin (hece ölçüsü) ve millî konular ilkelerine dayanır. Sade dil ile aruzu birleştiren seçenek çekicidir; ancak bu anlayışta aruz yabancı kaynaklı sayılmış, millî vezin olarak hece benimsenmiştir.
Kolay
3Bir şiir seçkisinin bir bölümünde Malazgirt'i, Çanakkale'yi ve İstanbul'un fethini coşkulu bir dille anlatan, yiğitleri öven, okuru kahramanlığa çağıran şiirler bir araya getirilmiş. Bu bölümdeki şiirler konularına göre hangi türe girer?
- A) Pastoral şiir
- B) Satirik şiir
- C) Dramatik şiir
- D) Didaktik şiir
- E) Epik şiir
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Epik şiir
Kahramanlık, yiğitlik ve millî coşkuyu işleyen şiirler epik (destansı) şiirdir. Okuru kahramanlığa çağırmaları didaktik şiiri düşündürebilir; ancak didaktik şiir bir bilgi ya da öğüt vermeyi amaçlar, bu şiirlerin asıl konusu ise kahramanlıktır.
Kolay
4Bir edebiyat sergisinde 1911 yılında Selanik'te yayımlanmış bir derginin kapağı sergileniyor. Altındaki notta, Ömer Seyfettin'in kaleme aldığı kabul edilen “Yeni Lisan” makalesinin bu dergide yayımlandığı ve sade Türkçe çağrısının buradan yayıldığı belirtiliyor. Sergide kapağı yer alan dergi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Servetifünun
- B) Pazar Postası
- C) Genç Kalemler
- D) Halkın Dostları
- E) Dergâh
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Genç Kalemler
Millî Edebiyat anlayışı, II. Meşrutiyet'ten sonra Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp ve Ali Canip'in Selanik'te çıkardığı Genç Kalemler dergisi çevresinde doğmuştur. Servetifünun da önemli bir edebiyat dergisidir; ancak çevresindeki sanatçılar ağdalı bir dil kullanmış, sadeleşme çağrısı Genç Kalemler'den yükselmiştir.
Kolay
5“Göster: kabaran sular nasıl yıkar bendini!” dizesindeki “bent” kelimesi aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- A) Gemilerin yanaştığı iskele
- B) Şiirde birkaç dizeden oluşan birim
- C) Kalelerin çevresindeki derin hendek
- D) Dağlar arasındaki dar geçit
- E) Su biriktirmek için akan suyun önüne yapılan set
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Su biriktirmek için akan suyun önüne yapılan set
Bu dizede bent, su biriktirmek için akan suyun önüne yapılan settir; kabaran suların onu yıkması engellerin aşılmasını anlatır. “Şiir birimi” anlamı da vardır ama dizede bu anlamda kullanılmamıştır.
Kolay
6“Şu mihrap Sinanüddin, şu minare Sinan'dır” dizesindeki “mihrap” aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cami avlusunda abdest alınan şadırvan
- B) Minarenin çevresini saran balkon, şerefe
- C) Cami avlusuna açılan büyük giriş kapısı
- D) Camide Kâbe yönünü gösteren duvardaki, imama ayrılmış oyuk
- E) Caminin ortasını örten büyük kubbe
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Camide Kâbe yönünü gösteren duvardaki, imama ayrılmış oyuk
Mihrap; cami, mescit gibi yerlerde Kâbe yönünü gösteren duvarda bulunan ve imama ayrılmış oyuk ya da girintili yerdir. Şerefe ise minarenin çevresindeki balkondur.
Kolay
7“Yüzüne çarpmak gerek zamanenin fendini!” dizesindeki “fent” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hız, çabukluk
- B) Düzen, hile
- C) Umut, beklenti
- D) Bilgi, ilim
- E) Güç, kuvvet
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Düzen, hile
Fent “düzen, hile” anlamına gelir; söyleyici gençten zamanenin hilelerini yüzüne çarpmasını ister. Dizede güç ya da kuvvet anlamı yoktur.
Kolay
8Cumhuriyet Dönemi'nde Millî Edebiyat zevkini sürdüren şairlerden biri, ders kitabında “Beş Hececiler”in başını çeken şair olarak anılır. Bu şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Nazım Hikmet
- B) İlhan Berk
- C) Faruk Nafiz
- D) Ahmet Haşim
- E) Orhan Veli
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Faruk Nafiz
Ders kitabına göre Beş Hececiler'in başını Faruk Nafiz çeker. Ahmet Haşim saf şiirin, Orhan Veli Garip'in, İlhan Berk İkinci Yeni'nin temsilcisidir.
Kolay
9“Kızım, sen de Fatih'ler doğuracak yaştasın!” dizesinde söyleyici kime seslenmektedir?
- A) Genç kızlara
- B) Yaşlı kadınlara
- C) Okul öğretmenlerine
- D) Fatih Sultan Mehmet'in annesine
- E) Kendi kız kardeşine
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Genç kızlara
Söyleyici bu dizede “kızım” hitabıyla genç kızlara seslenir ve onlara geleceğin kahramanlarını yetiştirecek kişiler olarak değer verir. Dizede tarihî bir kişiye seslenilmez.
Kolay
10“Dağlardan çektiriler, kalyonlar çekilecek…” dizesindeki “çektiri” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kale kapılarını kıran ağır kütük
- B) Limanlarda yük taşıyan güvertesiz tekne
- C) Yelkenli olup kürekle de yol alan eski gemi
- D) Gemileri karaya çeken kalın halat
- E) Dağ yollarında kullanılan yük arabası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yelkenli olup kürekle de yol alan eski gemi
Çektiri, yelkenleri olmakla birlikte kürekle de yol alan eski zaman gemisidir. Güvertesiz yük teknesi “mavna”dır.
Kolay
11Ders kitabındaki biyografiye göre Arif Nihat Asya'nın hayatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Reklam yazarlığı yapıp üniversitede ders vermiştir.
- B) Paris'te Siyasal Bilgiler Fakültesinde okumuştur.
- C) Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosunda çalışmıştır.
- D) Moskova'da sosyoloji ve sanat tarihi okumuştur.
- E) Uzun yıllar öğretmenlik yapmış, bir dönem milletvekilliği yapmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Uzun yıllar öğretmenlik yapmış, bir dönem milletvekilliği yapmıştır.
Arif Nihat Asya 23 yıl çeşitli illerde öğretmenlik yapmış, bir dönem milletvekilliği yapmıştır. Moskova'da öğrenim gören Nazım Hikmet, Tercüme Bürosunda çalışan ise Orhan Veli'dir.
Kolay
12“Fatih'in İstanbul'u fethettiği yaştasın!” dizesi şiirdeki bentlerin sonunda tekrarlanır. Şiirde belirli aralıklarla tekrarlanan bu tür dizeye ne ad verilir?
- A) Redif
- B) Telmih
- C) Epigraf
- D) Nakarat
- E) Kafiye
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nakarat
Bent sonlarında tekrarlanan dize ya da dizelere nakarat denir. Redif ise dize sonlarında tekrarlanan ek ya da kelimedir, bütün bir dize değildir.
Kolay
13“Fetih Marşı” şiiri beşer dizelik bentlerden oluşur ve toplam otuz dizedir. Buna göre şiir kaç bentten oluşur?
- A) Sekiz
- B) Altı
- C) Dört
- D) Beş
- E) Yedi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Altı
Otuz dize beşer dizelik bentlere bölündüğünde 30 ÷ 5 = 6 bent elde edilir. Yedi bent, otuz beş dizelik “Otuz Beş Yaş” şiirine aittir.
Kolay
14“Yelkenler biçilecek, yelkenler dikilecek” dizesi kaç heceden oluşmaktadır?
- A) 11
- B) 16
- C) 14
- D) 12
- E) 13
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 14
Yel-ken-ler bi-çi-le-cek (7) + yel-ken-ler di-ki-le-cek (7) = 14 hece eder. On bir hece “Otuz Beş Yaş” şiirinin ölçüsüdür.
Kolay
15Okul kütüphanesinde Arif Nihat Asya'nın kitaplarına ayrılan rafa başka şairlerin kitapları da karışmıştır. Aşağıdaki kitaplardan hangisi bu rafta kalmalıdır?
- A) Ömrümde Sükût
- B) Memleketimden İnsan Manzaraları
- C) Menziller
- D) Otağ
- E) Dualar ve Âminler
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Dualar ve Âminler
Dualar ve Âminler, Arif Nihat Asya'nın eserlerindendir. Ömrümde Sükût Cahit Sıtkı'nın, Memleketimden İnsan Manzaraları Nazım Hikmet'in, Otağ İlhan Berk'in, Menziller Cahit Zarifoğlu'nun eseridir.
Kolay
16“Fetih Marşı” şiirinde söyleyici ağırlıklı olarak kime seslenmektedir?
- A) Ulubatlı Hasan'a
- B) Türk gençliğine
- C) Fatih Sultan Mehmet'e
- D) Yaşlı kuşağa
- E) Mimar Sinan'a
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Türk gençliğine
Söyleyici “delikanlım”, “aslanım”, “kızım” gibi hitaplarla gençlere seslenir ve onlara kendi değerlerinin farkına varmalarını öğütler. Fatih ve Ulubatlı Hasan, gence örnek gösterilen tarihî kişilerdir.
Kolay
17Cumhuriyet Dönemi'nde Millî Edebiyat zevkini sürdüren şairler halk şiirinin imkânlarından yararlanmıştır. “Fetih Marşı”nı bu açıdan inceleyen Nehir, şiirde halk şiiri geleneğini hatırlatan biçim özelliklerini arıyor. Nehir'in bulacağı özellikler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Aruz ölçüsü ve beyitlerle kurulan nazım birimi
- B) Serbest ölçü ve noktalamasız dize akışı
- C) Mazmunlar ve matla beytiyle kurulan düzen
- D) Hece ölçüsü ve bent sonlarında yinelenen dize
- E) Küçük harfle yazım ve düzensiz dize uzunluğu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Hece ölçüsü ve bent sonlarında yinelenen dize
Şiir hece ölçüsüyle yazılmıştır ve bentlerin sonunda nakarat gibi yinelenen bir dize vardır; ikisi de halk şiiri geleneğini hatırlatır. Aruz, beyit, mazmun ve matla divan şiirine; serbest ölçü, noktalamasız akış ve küçük harfle yazım ise modern şiir arayışlarına aittir.
Kolay
18Bir öğrenci ödevine “Arif Nihat Asya, Orhan Şaik Gökyay ve Kemalettin Kamu ortak bir bildiri yayımlayarak edebî bir topluluk kurmuştur.” cümlesini yazmıştır. Öğretmen bu cümlenin yanlış olduğunu söylüyor. Öğrencinin cümlesini ders kitabındaki bilgiye göre nasıl düzeltmesi gerekir?
- A) Bu şairler topluluk kurmamış, ama benzer tema ve biçimde şiir yazmıştır.
- B) Bu şairler görüşlerini “Garip” kitabının ön sözünde açıklamıştır.
- C) Bu şairler Genç Kalemler dergisini kurarak aruzu savunmuştur.
- D) Bu şairler birbirinden bağımsız olarak saf şiir yazmıştır.
- E) Bu şairler topluluklarını ancak 1980'lerden sonra kurmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bu şairler topluluk kurmamış, ama benzer tema ve biçimde şiir yazmıştır.
Ders kitabına göre Millî Edebiyat çizgisini Cumhuriyet Dönemi'nde sürdüren bu sanatçılar bir edebî topluluk oluşturmamış; ancak işledikleri temalar, dil ve nazım biçimleri bakımından benzer şiirler yazmıştır. “Garip” kitabı başka bir akıma aittir; Millî Edebiyat aruzu değil hece ölçüsünü esas alır.
Orta
19Bir öğrenci, Faruk Nafiz Çamlıbel, Kemalettin Kamu ve Arif Nihat Asya'nın şiirlerinden bir seçki hazırlıyor ve Cumhuriyet Dönemi'nde Millî Edebiyat çizgisini sürdüren bu şairlerin ortak özelliklerini sıralıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu şairlerin ortak özelliklerinden biri değildir?
- A) Memleket sevgisini, yiğitliği ve kahramanlığı işleme
- B) Halk şiirinin biçim ve söyleyişinden yararlanma
- C) Söylev edasıyla öğretici bir ton kurma
- D) Sade ve anlaşılır bir Türkçe kullanma
- E) Yalnızca aydınlara seslenen kapalı bir dil kullanma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Yalnızca aydınlara seslenen kapalı bir dil kullanma
Bu şairler sade bir dille, halk şiirinden yararlanarak ve zaman zaman söylev edasıyla yazmışlardır; aydınlara seslenen kapalı dil onların özelliği değil, İkinci Yeni'nin özelliğidir. Söylev edası toplumcu şiire özgü sanılabilir; ancak millî coşkuyu işleyen bu şairlerde de öğretici, seslenişli bir ton vardır.
Orta
20Fetih temalı bir şiir yarışmasına gönderilen bir dörtlükten şu iki dize jüri tarafından beğeniyle okunuyor: Dağlar başını eğip selama durdu, Rüzgâr bir türküyü ovaya vurdu. Bu dizelerde öne çıkan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kişileştirme (teşhis)
- B) Telmih (hatırlatma)
- C) İstifham (soru sorma)
- D) Tezat (karşıtlık)
- E) Tariz (iğneleme)
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kişileştirme (teşhis)
Dağlara baş eğip selama durma, rüzgâra türkü söyleme gibi insana özgü davranışlar yüklenmiştir; bu kişileştirmedir. Fetih konusu telmihi düşündürebilir; ancak dizelerde herkesçe bilinen belirli bir olaya ya da kişiye gönderme yoktur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.