12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Şiir

Büyük İnsanlık

toplumcu gerçekçilik
serbest nazım
Nazım Hikmet
toplum için sanat
fütürizm
tema

Nazım Hikmet'in Büyük İnsanlık şiirinde ne anlatılır?

Büyük İnsanlık, Nazım Hikmet'in dünyanın dört bir yanında çalışıp üreten ama ürettiğinden pay alamayan emekçi insanların yoksul hayatını anlattığı şiirdir. Şiirin teması adaletsiz paylaşım ve yoksulluktur; buna rağmen umudunu yitirmeyen bir insanlık anlatılır. Şair, büyük insanlık sözüyle sıradan emekçileri kasteder; tekrar edilen ifadeler hem ahengi sağlar hem de vurguyu güçlendirir. Şiir serbest nazımla yazılmıştır, ölçü ve uyak zorunluluğu yoktur. Toplumcu gerçekçi şiir (1923-1960), toplum için sanat ilkesiyle yazılır; biçimden çok içeriğe önem verir ve yoksulluk, sömürü, özgürlük, barış temalarını işler. Bu anlayışı Rıfat Ilgaz, Ahmet Arif ve Enver Gökçe gibi şairler sürdürmüştür. Nazım Hikmet (1902-1963), Türk şiirine serbest nazmı getiren öncü addır. Serbest nazımda ahenk yok değildir; ahenk tekrarlar ve ses uyumlarıyla sağlanır.

Büyük İnsanlık: konu anlatımı ve özeti

Nazım Hikmet'in bu şiiri, dünyanın dört bir yanında çalışan ve üreten ama ürettiğinden pay alamayan emekçi insanların yoksul hayatını anlatıyor. Toplumcu gerçekçi şiirin en bilinen örneklerindendir.

Tema: adaletsiz paylaşım ve yoksulluk; buna rağmen umudunu yitirmeyen insanlık. Şiir eleştirel olduğu kadar umut doludur.
Şair, "büyük insanlık" sözüyle sıradan emekçileri anlatır; tekrar edilen ifadeler hem ahengi sağlar hem de vurguyu güçlendirir.
Şiir serbest nazımla yazılmıştır: Ölçü ve uyak zorunluluğu yoktur, ahenk kelime tekrarları ve söyleyişle kurulur.
Toplumcu gerçekçi şiir (1923-1960): "Toplum için sanat" ilkesiyle yazılır; biçimden çok içeriğe önem verir; yoksulluk, sömürü, özgürlük ve barış temalarını işler; söylev üslubuna yakın bir sesi vardır.
Bu anlayış Nazım Hikmet'le başlar; Rıfat Ilgaz, Ahmet Arif, Enver Gökçe, Hasan İzzettin Dinamo gibi 1940 kuşağı şairleri onu sürdürür.
Nazım Hikmet (1902-1963) Selanik'te doğdu; Moskova'da fütürizmle ve Mayakovski'yle tanıştı. Türk şiirine serbest nazmı getiren öncü addır; şiir dışında tiyatro ve roman da yazmıştır.

Unutma: Serbest nazım "ahenk yok" demek değildir; ahenk ölçü ve uyak yerine tekrarlar, ses uyumları ve söyleyişle sağlanır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu şiir serbest nazımla yazılmıştır; ahengi ölçü ve uyak değil, tekrarlar ve söyleyiş kurar. Şiiri şöyle çözümle:

"Büyük insanlık" sözünün kimleri anlattığını belirle: dünyanın her yerinde çalışan sıradan insanlar.
Şiirde bu insanların sahip olmadıklarını gösteren ayrıntıları listele.
Tekrar eden ifadeleri bul ve her tekrarın vurguyu nasıl artırdığını düşün.
Son dizelerde umudun nasıl dile getirildiğine bak: Şiir yalnızca bir yakınma değildir.

Toplumcu gerçekçi şiirde amaç toplumun sorunlarını göstermek ve okuru düşündürmektir.

Günlük hayattan: Market rafındaki bir ürünün tarladan sofrana gelene kadar kaç kişinin emeğinden geçtiğini düşünmek, şiirin bakışına yaklaşmaktır.

Sık yapılan hata: Serbest şiirin ahengi olmadığını sanmak. Doğrusu: Ahenk kelime ve ses tekrarlarıyla, dizelerin kesilişiyle kurulur.

Derinleş

Gündelik hayatında kullandığın bir ürünün (bir tişört, bir çikolata) üretim zincirini araştır: Hammadde nerede yetişiyor, kimler hangi koşullarda çalışıyor? Bulduklarını şiirdeki "büyük insanlık" fikriyle ilişkilendiren kısa bir yazı yaz. Tüketici olarak satın alma kararlarının başkalarının hayatına nasıl dokunabileceğini tartış.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Edebiyat öğretmeni “1940 Kuşağı” sunumu için öğrencilerden bir şair seçmelerini istiyor. Ölçüt şu: Nâzım Hikmet'in açtığı toplumcu yoldan giden, şiirlerinde Doğu Anadolu insanının yoksulluğunu ve direncini işleyen, tek şiir kitabı “Hasretinden Prangalar Eskittim” olan bir şair. Öğrencilerin seçmesi gereken şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Cemal Süreya
- B) Necip Fazıl Kısakürek
- C) Faruk Nafiz Çamlıbel
- D) Ahmet Arif
- E) Orhan Veli Kanık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ahmet Arif
“Hasretinden Prangalar Eskittim” Ahmet Arif'in tek şiir kitabıdır; şair, Rıfat Ilgaz ve Enver Gökçe gibi 1940 Kuşağı şairleriyle toplumcu şiiri sürdürmüştür. Cemal Süreya da güçlü bir lirizme sahiptir; ancak o, imgeci İkinci Yeni şiirinin temsilcisidir.
Kolay
2Ece'nin şiir defterindeki son şiirde ilk dize üç, ikinci dize on dört heceden oluşuyor; dizeler arasında düzenli bir kafiye de yok. Ece, şiirin ahengini dize başlarında tekrarladığı kelimelerle kurmaya çalışmış. Ece'nin bu şiirde benimsediği yazım tarzı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hece ölçüsü
- B) Aruz ölçüsü
- C) Koşma
- D) Mesnevi
- E) Serbest nazım
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Serbest nazım
Dizelerin hece sayısının eşit olmaması ve düzenli bir kafiyenin bulunmaması, şiirin ölçü ve uyak kurallarına bağlı kalmayan serbest nazımla yazıldığını gösterir. Hece ölçüsü de Türkçenin yapısına uygun bir ölçüdür; ancak bu ölçüde dizelerin hece sayısı eşit olmak zorundadır.
Kolay
3Edebiyat kulübü panosuna “Türk şiirinde yeni bir ses” başlıklı bir kart asıyor. Kartta şairin 1920'lerde Moskova'da yeni şiir arayışlarıyla tanıştığı, yurda dönünce ölçüsüz ve uyaksız, basamak basamak dizilmiş dizeleriyle tartışma yarattığı ve şiirlerinde işçinin, köylünün hayatını anlattığı yazıyor. Kartta tanıtılan şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ahmet Kutsi Tecer
- B) Orhan Veli Kanık
- C) Nâzım Hikmet
- D) Faruk Nafiz Çamlıbel
- E) Ahmet Arif
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nâzım Hikmet
Moskova'da tanıştığı yeni şiir anlayışıyla serbest nazmı Türk şiirine getiren ve toplumcu gerçekçi şiirin ilk örneklerini veren şair Nâzım Hikmet'tir. Ahmet Arif de toplumcu çizgide yazmıştır; ancak o, Nâzım'ın açtığı yoldan giden sonraki kuşaktandır ve bu yeniliğin başlatıcısı değildir.
Kolay
4Okul dergisinin şiir seçkisi için toplanan kurulda Barış, seçkiye alınacak bir grup şair için şöyle diyor: “Bu şairler için şiir, toplumu değiştirmenin bir aracıdır; bir dizenin ne söylediği, nasıl söylendiğinden önce gelir.” Barış'ın sözünü ettiği şairlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Aruz ölçüsünü yeniden canlandırmaya çalışmışlardır.
- B) Geniş halk kesimlerinin anlayacağı açık bir dil kullanmışlardır.
- C) Bilinçaltını kapalı imgelerle işlemeyi seçmişlerdir.
- D) Yalnızca şiir kültürü gelişmiş aydınlara seslenmişlerdir.
- E) Divan şiirinin mazmunlarını yeniden kullanmışlardır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geniş halk kesimlerinin anlayacağı açık bir dil kullanmışlardır.
Barış'ın anlattığı “toplum için sanat” anlayışı toplumcu gerçekçi şairlere aittir; mesajı geniş kitlelere ulaştırmak istedikleri için açık bir dil kullanmışlardır. Kapalı imge ve aydın okura seslenme seçenekleri çekici olabilir; ancak bunlar İkinci Yeni'nin özellikleridir.
Kolay
5Ders kitabındaki bilgi kutusuna göre Nazım Hikmet “Büyük İnsanlık” şiirini hangi yıl ve hangi olaydan sonra yazmıştır?
- A) 1958'de, II. Dünya Savaşı'ndan sonra
- B) 1921'de, Moskova'ya gitmeden önce
- C) 1965'te, Bir Gün Mutlaka yayımlanınca
- D) 1923'te, Cumhuriyet ilan edilirken
- E) 1941'de, Garip kitabı yayımlanınca
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1958'de, II. Dünya Savaşı'ndan sonra
Bilgi kutusuna göre şiir II. Dünya Savaşı'ndan sonra, 1958 yılında yazılmıştır. 1921 Nazım Hikmet'in Moskova'ya gittiği yıldır.
Kolay
6Nazım Hikmet'i tanıtan bir bilgi kartında şairin doğum yeri yazılacaktır. Karta yazılması gereken şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Moskova
- B) Diyarbakır
- C) Selanik
- D) Manisa
- E) Ankara
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Selanik
Nazım Hikmet 1902'de Selanik'te doğmuştur. Moskova, şairin 1921'de gidip öğrenim gördüğü şehirdir.
Kolay
7“Şosede yayan / büyük insanlık.” dizelerindeki “şose” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Taş kırıkları üzerine kum döşenip silindirle düzlenen yol
- B) Köy evlerinin önündeki toprak avlu
- C) Geminin yolcuların açıkta kaldığı üst güvertesi
- D) Şehrin dışındaki ekili tarla
- E) Trenlerin bakım için bekletildiği kapalı hangar
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Taş kırıkları üzerine kum döşenip silindirle düzlenen yol
Şose, taş kırıkları üzerine kum döşenip silindir geçirilerek yapılan yoldur. Dize, yoksul insanın bu yolda araçsız, yürüyerek gittiğini anlatır.
Kolay
8“Büyük İnsanlık” şiiri kaç birimden (bentten) oluşmaktadır?
- A) Dört
- B) Beş
- C) Üç
- D) İki
- E) Yedi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dört
Ders kitabında belirtildiği gibi şiir dört birimden oluşur: yolculuk, yaşam süresi, paylaşım ve yaşam koşulları ile umut. Yedi bent “Otuz Beş Yaş” şiirinin bent sayısıdır.
Kolay
9Toplumcu gerçekçi şiirlerden bir seçki hazırlayan Mert, şiirleri temalarına göre gruplandırıyor. Aşağıdaki temalardan hangisi toplumcu gerçekçi şairlerin öne çıkardığı temalardan biri değildir?
- A) Yoksulluk ve halkın sömürülüşü
- B) Özgürlük isteği ve bağımsızlık
- C) Emperyalizm karşıtlığı
- D) Barış özlemi ve savaş karşıtlığı
- E) Gençliğini yitirme hüznü ve ölüm korkusu
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gençliğini yitirme hüznü ve ölüm korkusu
Toplumcu gerçekçi şairler yoksulluk, sömürü, emperyalizm karşıtlığı, özgürlük isteği ve barış özlemi gibi toplumsal temaları işler. Gençliği yitirme hüznü ve ölüm korkusu, “Otuz Beş Yaş” gibi bireysel temalı şiirlerde öne çıkar.
Kolay
10“Büyük insanlık gemide güverte yolcusu / tirende üçüncü mevki” dizelerindeki “mevki” kelimesi aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- A) Yolculuğun süresi
- B) Trenin durduğu istasyon
- C) Ulaşım araçlarında konfora ve ücrete göre düzenlenmiş yolcu yeri
- D) Geminin yük taşıdığı bölüm
- E) Bir kişinin toplumda sahip olduğu yüksek makam
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ulaşım araçlarında konfora ve ücrete göre düzenlenmiş yolcu yeri
Mevki, ulaşım araçlarında yolculara sağlanan konfora ve bilet ücretine göre düzenlenmiş yerdir; “üçüncü mevki” en ucuz ve en konforsuz yeri anlatır. Kelimenin “makam” anlamı da vardır ama dizede bu anlamda kullanılmamıştır.
Kolay
11Nazım Hikmet'in şiirinde “büyük insanlık” sözüyle anlatılan kimlerdir?
- A) Tarihe adını yazdırmış ünlü kahramanlar
- B) Dünyanın dört bir yanında alın teriyle çalışan emekçi insanlar
- C) Dünyayı yöneten zengin ve güçlü kişiler
- D) Büyük şehirlerde yaşayan aydınlar
- E) Yalnızca şairin kendi ülkesindeki çiftçiler
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dünyanın dört bir yanında alın teriyle çalışan emekçi insanlar
Şiirde “büyük insanlık”, dünyanın her yerinde çalışan ve üreten ama ürettiğinden pay alamayan emekçilerdir. Şiir belirli bir ülkeyle sınırlı değildir; gemi, tren, şose gibi genel görüntülerle bütün dünyayı kapsar.
Kolay
12Okul kütüphanesinde Nazım Hikmet'in kitaplarına ayrılan rafa başka şairlerin kitapları da karışmıştır. Aşağıdaki kitaplardan hangisi bu rafta kalmalıdır?
- A) Korku ve Yakarış
- B) Ömrümde Sükût
- C) Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor
- D) Galile Denizi
- E) Memleketimden İnsan Manzaraları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Memleketimden İnsan Manzaraları
Memleketimden İnsan Manzaraları, Nazım Hikmet'in eserlerindendir. Ömrümde Sükût Cahit Sıtkı'nın, Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor Arif Nihat Asya'nın, Galile Denizi İlhan Berk'in, Korku ve Yakarış Cahit Zarifoğlu'nun eseridir.
Kolay
13Ders kitabına göre toplumcu gerçekçi şiir, İkinci Yeni'nin öne çıktığı 1950'lerde geri planda kalır gibi olmuştur. Bu şiir anlayışı Türkiye'deki siyasi ve toplumsal gelişmelere bağlı olarak hangi yıllar arasında yeniden etkili olmuştur?
- A) 1953'ten 1960'a kadar
- B) 1910'lardan 1920'lerin ortasına kadar
- C) 1960'lardan 1980'e kadar
- D) 1980'den günümüze kadar
- E) 1941'den 1950'ye kadar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 1960'lardan 1980'e kadar
Toplumcu gerçekçi şiir, 1960'lardan 1980'e kadar yeniden etkili olmuştur. 1953–1960 arası İkinci Yeni'nin etkin olduğu dönemdir.
Kolay
14Nazım Hikmet Moskova'da yeni şiir arayışlarıyla tanışmış ve özellikle bir Rus şairinden etkilenmiştir. Bu şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mallarmé
- B) Valéry
- C) Verlaine
- D) Dante
- E) Mayakovski
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Mayakovski
Nazım Hikmet, Moskova'da fütürizmle tanışmış ve özellikle Mayakovski'den etkilenmiştir. Verlaine, Mallarmé ve Valéry saf şiiri etkileyen Fransız şairlerdir; Dante ise İtalyan şairdir.
Kolay
15Serbest nazım Türk şiirinde Nazım Hikmet ve Ercüment Behzat Lav'ın şiirleriyle yaygınlaşmaya başlamıştır. Ders kitabına göre serbest nazmın Türk şiirinde hâkim tarz hâline gelmesi hangi hareketle olmuştur?
- A) Orhan Veli ve arkadaşlarının başlattığı I. Yeni (Garip)
- B) Necip Fazıl'ın öncülük ettiği mistik şiir
- C) Genç Kalemler dergisi çevresindeki Millî Edebiyat
- D) Yahya Kemal ve Ahmet Haşim'in saf şiiri
- E) Faruk Nafiz'in başını çektiği Beş Hececiler
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Orhan Veli ve arkadaşlarının başlattığı I. Yeni (Garip)
Serbest nazım, Orhan Veli ve arkadaşlarının başlattığı I. Yeni akımıyla Türk şiirinde hâkim tarz hâline gelmiştir. Beş Hececiler ise hece ölçüsünü esas almıştır.
Kolay
16Ders kitabına göre toplumcu gerçekçi anlayış Türk edebiyatında ilk olarak Nazım Hikmet ve birkaç şairin şiirlerinde görülür. Aşağıdakilerden hangisi bu ilk şairlerden biridir?
- A) Ercüment Behzat Lav
- B) Ahmet Haşim
- C) Orhan Veli Kanık
- D) Ziya Osman Saba
- E) Cahit Sıtkı Tarancı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ercüment Behzat Lav
Toplumcu gerçekçi anlayış ilk olarak Nazım Hikmet, Ercüment Behzat Lav ve İlhami Bekir Tez'in şiirlerinde görülür. Cahit Sıtkı, Ahmet Haşim ve Ziya Osman Saba saf şiir, Orhan Veli Garip çizgisindedir.
Kolay
17“Büyük insanlığın toprağında gölge yok / sokağında fener / penceresinde cam” dizelerinde ikinci ve üçüncü dizenin yüklemi söylenmemiş, birinci dizeden anlaşılmaktadır. Bu dizelerde söylenmeyen yüklem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) var
- B) yeter
- C) gider
- D) öyle
- E) yok
Cevabı göster
Doğru cevap: E) yok
Dizeler “sokağında fener yok, penceresinde cam yok” diye tamamlanır. Birinci dizedeki “yok” sonraki iki dizede tekrarlanmayıp okura bırakılmıştır; “var” sözü anlamı tersine çevirir, “yeter” ve “gider” başka birimlerin yüklemleridir.
Kolay
18Okul panosuna Nazım Hikmet için bir künye kartı hazırlanıyor. Kartı denetleyen öğretmen, ders kitabındaki biyografiye uyan tek bilgiyi işaretliyor. Öğretmenin işaretlediği bilgi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 1921'de Paris'e gitmiş, orada hukuk okumuştur.
- B) Türk şiirine hece ölçüsünü getiren şairdir.
- C) Moskova'da sosyoloji ve sanat tarihi okumuştur.
- D) Şiir dışında hiçbir türde eser vermemiştir.
- E) Türk şiirinde saf şiirin ilk örneklerini vermiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Moskova'da sosyoloji ve sanat tarihi okumuştur.
Biyografiye göre Nazım Hikmet 1921'de Moskova'ya gitmiş, burada sosyoloji ve sanat tarihi okumuştur. Türk şiirine getirdiği serbest nazımdır; roman, tiyatro, masal ve mektup türlerinde de eser vermiştir. Saf şiirin ilk örnekleri Yahya Kemal ve Ahmet Haşim'e aittir.
Orta
19Okul gazetesinin şiir köşesinde yayımlanan bir öğrenci şiiri şöyle: Ekmek dedik, ekmek; su dedik, su; toprak dedik, toprak; bir de umut dedik, umut. Bu dizelerde ahenk esas olarak hangi unsurla sağlanmıştır?
- A) Düzenli uyak örgüsü
- B) Eşit hece sayısı
- C) Aruz kalıbı
- D) Redifli beyit düzeni
- E) Kelime tekrarları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kelime tekrarları
Dizelerin hece sayısı eşit değildir, düzenli uyak ve aruz da yoktur; ahengi her dizede yinelenen “dedik” sözü ve art arda tekrarlanan kelimeler kurar. Dize sonlarındaki benzer sesler uyak sanılabilir; ancak bunlar düzenli bir kafiye örgüsü değil, kelimenin aynen tekrarıdır.
Orta
20Şiir atölyesinde Kerem'in yazdığı şu dizeler okunuyor: Fabrikanın düdüğü öttü şafakla, dokumacı kız ipliğe eğildi, sırtında yamalı bir hırka, avucunda bir avuç umut; yarınlar onundur, bilinsin. Kerem'in dizeleri aşağıdaki şiir anlayışlarından hangisine en uygundur?
- A) Toplumcu gerçekçi şiir
- B) İkinci Yeni şiiri
- C) Dinî-tasavvufi şiir
- D) Saf şiir
- E) Hececi millî şiir
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumcu gerçekçi şiir
Emekçinin yoksulluğunu işlemesi, geleceğin emekçiye ait olduğunu ilan eden seslenişi ve serbest nazımla yazılması dizeleri toplumcu gerçekçi şiire yaklaştırır. Saf şiir de ahenge önem verir; ancak toplumsal bir mesaj taşımaz, şiiri yalnızca ses ve duygu değeriyle kurar.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.