12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Şiir
Sözlü İletişim: Şiir Dinletisi Hazırlama ve Sunma
- şiir dinletisi
- dinleme teknikleri
- eleştirel dinleme
- vurgu
- tonlama
- ezber
Şiir dinletisi nasıl hazırlanır ve şiir nasıl okunur?
Şiir dinletisi, şiirleri birimlerine ayırarak ezberleme, vurgu ve tonlamaya dikkat ederek prova yapma ve dinleyiciyle göz teması kurarak sunma yoluyla hazırlanır. Dil, dinleme, konuşma, okuma ve yazma olmak üzere dört temel beceriden oluşur ve bunlar içinde en çok kullanılanı dinlemedir. Dinleme doğuştan gelmez; anlamayı, yorumlamayı ve önemli olanı akılda tutmayı içeren, geliştirilebilen bir beceridir. Şiir dinlenirken not alarak, empati kurarak, seçici ya da eleştirel dinleme tekniklerinden biri kullanılır ve şiirin teması belirlenir. Şiir okunurken vurgu, tonlama, duraklama ve boğumlamaya dikkat edilir, şiirin duygusuna uygun bir ses tonu seçilir. Ezberden okumak için şiir birimlerine ayrılarak çalışılır, prova yapılır ve beden dili abartılmadan kullanılır. Dize sonu her zaman durak demek değildir; anlam bir sonraki dizeye taşıyorsa ses kesilmeden okumaya devam edilir.
Sözlü İletişim: Şiir Dinletisi Hazırlama ve Sunma: konu anlatımı ve özeti
Bu sözlü iletişim çalışmasında ezberden şiir okuma ve şiir dinleme etkinliği hazırlıyorsun. Şiiri doğru okumak ve dikkatle dinlemek, onun duygusunu ve anlamını yakalamanın anahtarıdır.
- Dil dört temel beceriden oluşur: dinleme, konuşma, okuma ve yazma. Bunlar içinde en çok kullanılanı dinlemedir.
- Dinleme doğuştan gelmez; anlamayı, yorumlamayı, değerlendirmeyi ve önemli olanı akılda tutmayı içeren, geliştirilebilen bir beceridir.
- Şiir dinlerken not alarak dinleme, empati kurarak dinleme, seçici dinleme ya da eleştirel dinleme tekniklerinden birini kullan.
- Dinlediğin şiirin temasını belirle; birimlerde dile getirilen duygu ve düşüncelerin akışını takip et.
- Şiir okurken vurgu, tonlama, duraklama ve boğumlamaya dikkat et; şiirin duygusuna uygun bir ses tonu seç.
- Ezberden okumak için şiiri birimlerine ayırarak çalış, prova yap; dinleyiciyle göz teması kur, beden dilini abartmadan kullan.
Unutma: Şiirde dize sonu her zaman durak demek değildir; anlam bir sonraki dizeye taşıyorsa sesini kesmeden devam ettirmelisin.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Şiir dinletisi iki yönlü bir çalışmadır: iyi okumak ve iyi dinlemek.
Okurken:
- Şiiri önce sessizce oku, anlamını ve duygusunu kavra.
- Durakları ve vurgulanacak kelimeleri kalemle işaretle.
- Hızlı okuma; dizelerin arasında kısa, bölümlerin arasında uzun dur.
Dinlerken:
- Bir dinleme tekniği seç: not alarak, empati kurarak ya da eleştirel dinleme.
- Şiirin temasını ve duygunun nasıl değiştiğini not et.
Günlük hayattan: Aynı "Günaydın" sözü neşeli, yorgun ya da kızgın bir sesle söylendiğinde bambaşka anlamlar taşır; şiir okurken ses tonu da anlamı değiştirir.
Sık yapılan hata: Coşkulu görünmek için şiiri bağırarak okumak. Doğrusu: Ses tonu şiirin duygusuna uymalı; hüzünlü bir şiir alçak ve yavaş bir sesle daha etkili olur.
Derinleş
Aynı şiiri üç farklı biçimde oku ve kaydet: hızlı ve coşkulu, yavaş ve hüzünlü, düz ve duygusuz. Kayıtları arkadaşlarına dinlet ve her okumada şiirin hangi anlamının öne çıktığını sor. Müzik dersindeki tempo ve dinamik kavramlarıyla şiir okuma arasında bağ kur; dinletin için uygun bir fon müziği seç ve gerekçesini açıkla.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Sunum provasında öğretmen, Kaan'ın bazı sesleri yuttuğunu, “geliyorum” yerine “geliyom” dediğini ve bazı ünsüzleri belirsiz çıkardığını söylüyor; dinleyicilerin onu anlamakta zorlandığını belirterek bu yönünü geliştirmesini öneriyor. Öğretmenin Kaan'a geliştirmesini önerdiği konuşma unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tonlama
- B) Vurgu
- C) Duraklama
- D) Ses yüksekliği
- E) Boğumlama
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Boğumlama
Seslerin konuşma organlarıyla doğru, net ve anlaşılır biçimde çıkarılmasına boğumlama denir; sesleri yutmak ve belirsiz çıkarmak boğumlama sorunudur. Ses yüksekliği seçeneği, dinleyicilerin anlamakta zorlanması nedeniyle çekicidir; ancak Kaan'ın sorunu sesinin alçak olması değil, sesleri doğru çıkaramamasıdır.
Kolay
2Şiir dinletisine hazırlanan Elif, “Ben bu yolu senin için yürüdüm.” dizesini okurken “senin” kelimesini ötekilerden daha baskılı söylüyor. Böylece dinleyiciler, dizede asıl önemli olanın yolun kimin için yüründüğü olduğunu anlıyor. Elif'in bu okuyuşta kullandığı konuşma unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Duraklama
- B) Boğumlama
- C) Vurgu
- D) Tekrar
- E) Tonlama
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Vurgu
Bir heceyi ya da kelimeyi ötekilerden daha baskılı söylemeye vurgu denir; vurgu, cümlede öne çıkarılmak istenen anlamı belirler. Tonlama da sesin kullanımıyla ilgilidir; ancak tonlama sesin cümle boyunca yükselip alçalmasıdır, tek bir kelimenin baskılı söylenmesi değildir.
Kolay
3Okul rehberlik servisinin yaptığı bir ankette öğrencilerin çoğu “İyi dinleyici doğulur, sonradan olunmaz.” seçeneğini işaretliyor. Rehber öğretmen, sonuçları değerlendirirken bu düşüncenin yaygın bir yanılgı olduğunu belirtiyor. Rehber öğretmenin görüşüne göre dinleme becerisi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Çalışmayla geliştirilebilen bir beceridir.
- B) Doğuştan gelir, sonradan geliştirilemez.
- C) Yalnızca okul yıllarında öğrenilebilir.
- D) Günlük hayatta okumadan daha az kullanılır.
- E) Yalnızca iyi konuşan kişilerde bulunur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çalışmayla geliştirilebilen bir beceridir.
Dinleme doğuştan gelen değil, sistemli çalışmayla geliştirilebilen bir beceridir. “Yalnızca okul yıllarında öğrenilir” seçeneği, becerinin öğrenilebildiğini kabul ettiği için çekicidir; ancak dinleme hayat boyu geliştirilebilir. Ayrıca dinleme, günlük iletişimde okumadan daha sık kullanılan bir beceridir.
Kolay
4Arkadaşı Selim sınavda yaşadığı hayal kırıklığını anlatırken Burak sözünü hiç kesmiyor. Selim'in sesindeki kırgınlığı fark eden Burak, konuşma bitince “Bu durumda ben de çok üzülürdüm.” diyor. Burak'ın Selim'i dinlerken kullandığı dinleme türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Seçici dinleme
- B) Not alarak dinleme
- C) Empati kurarak dinleme
- D) Eleştirel dinleme
- E) Yüzeysel dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Empati kurarak dinleme
Konuşanın duygularını anlamaya çalışarak, kendini onun yerine koyarak dinlemek empati kurarak dinlemedir; Burak'ın sözü bunu gösterir. Eleştirel dinleme de dikkatli bir dinlemedir; ancak eleştirel dinleyici duyduklarını doğruluk ve tutarlılık bakımından değerlendirir, duyguyu paylaşmaz.
Kolay
5Dinletide coşkulu bir şiir okuyan Emre, sesini dizelerin duygusuna göre yükseltip alçaltıyor; böylece sevinci ve heyecanı dinleyicilere hissettiriyor. Emre'nin dikkat ettiği okuma unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Tonlama
- B) Ezberleme
- C) Boğumlama
- D) Seçici dinleme
- E) Birimlere ayırma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tonlama
Sesin duyguya göre yükselip alçalması tonlamadır. Boğumlama ise seslerin doğru ve anlaşılır biçimde çıkarılmasıyla ilgilidir.
Kolay
6Ezberden şiir okuyacak öğrencilere öğretmen, okurken salondaki dinleyicilere dönüp onlarla bakışmalarını öneriyor. Öğretmenin bu önerisi aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?
- A) Şiiri birimlerine ayırmak
- B) Kelimeleri doğru boğumlamak
- C) Dinleyiciyle göz teması kurmak
- D) Şiirin temasını belirlemek
- E) Seçici dinleme yapmak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dinleyiciyle göz teması kurmak
Dinleyicilerle bakışmak, onlarla göz teması kurmaktır ve okuyucuyla dinleyici arasında bağ oluşturur. Şiiri birimlere ayırmak ise ezberleme sürecine ait bir çalışmadır.
Kolay
7Şiir dinletisinde bir şiiri dinleyen Zeynep, söyleyicinin dile getirdiği görüşleri sorguluyor; bu görüşlere katılıp katılmadığını gerekçeleriyle düşünüyor. Zeynep'in kullandığı dinleme tekniği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Empati kurarak dinleme
- B) Seçici dinleme
- C) Eleştirel dinleme
- D) Not alarak dinleme
- E) Göz atarak dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Eleştirel dinleme
Dinlenen görüşleri sorgulayıp değerlendirmek eleştirel dinlemedir. Seçici dinlemede ise yalnızca belirli bir amaca uygun bölümlere dikkat edilir.
Kolay
8Ders kitabına göre insanların her devirde en yaygın kullandıkları iletişim aracı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Dil
- B) Beden hareketleri
- C) Yazı
- D) Müzik
- E) Resim
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dil
Kitap, insanların her devirde en yaygın kullandıkları iletişim aracının dil olduğunu belirtir. Yazı ise dilin becerilerinden biri olan yazmanın aracıdır.
Kolay
9Ders kitabı, şiir dinlerken çeşitli dinleme tekniklerinden birinin kullanılmasını önerir. Aşağıdakilerden hangisi bu teknikler arasında yer almaz?
- A) Eleştirel dinleme
- B) Empati kurarak dinleme
- C) Seçici dinleme
- D) Not alarak dinleme
- E) Hızlı okuyarak dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hızlı okuyarak dinleme
Kitapta not alarak, empati kurarak, seçici ve eleştirel dinleme sayılır. “Hızlı okuyarak dinleme” okuma ile dinlemeyi karıştıran, kitapta geçmeyen bir ifadedir.
Kolay
10Şiir okuyan Defne, virgül ve nokta gibi noktalama işaretlerinin bulunduğu yerlerde sesini kısa bir süre kesiyor; böylece anlam birimleri birbirinden ayrılıyor. Defne'nin dikkat ettiği okuma unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Duraklama
- B) Boğumlama
- C) Göz teması
- D) Tonlama
- E) Vurgu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Duraklama
Anlam birimlerini ayırmak için sesin kısa süre kesilmesi duraklamadır. Vurgu ise bir kelimenin ötekilerden daha baskılı söylenmesidir.
Kolay
11Dinleti sırasında aşağıdaki dinleyici davranışlarından hangisi dinlemeyi olumsuz etkiler?
- A) Okuyucuya dönüp onu izlemek
- B) Şiir okunurken telefonla ilgilenmek
- C) Şiirdeki duygu akışını takip etmek
- D) Şiirin temasını belirlemeye çalışmak
- E) Dikkat çeken dizeleri not etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şiir okunurken telefonla ilgilenmek
Telefonla ilgilenmek dikkati dağıtır ve şiirin anlaşılmasını engeller. Dizeleri not etmek ise not alarak dinleme tekniğinin bir parçasıdır.
Kolay
12Ders kitabında dinleme; konuşmada ileri sürülen düşünceleri anlamak, yorumlamak, değerlendirmek, organize etmek, aralarındaki ilişkileri saptamak ve saklamaya değer bulunanları seçip ayırmak olarak tanımlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu tanımda yer almaz?
- A) Düşünceleri değerlendirmek
- B) Saklamaya değer olanları seçip ayırmak
- C) Düşünceler arasındaki ilişkileri saptamak
- D) Düşünceleri yorumlamak
- E) Konuşmacının sözünü kesip düzeltmek
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Konuşmacının sözünü kesip düzeltmek
Konuşmacının sözünü kesip düzeltmek tanımda yer almaz, iyi dinleyici davranışı da değildir. Yorumlamak, değerlendirmek ve ilişkileri saptamak tanımda açıkça sayılmıştır.
Kolay
13Okul töreninde ezberden şiir okuyacak olan Yusuf, şiiri ezberlemeye başlamadan önce ne yapmalıdır?
- A) Şiiri tersten okuyarak çalışmalıdır.
- B) Şiirin kelimelerini değiştirmelidir.
- C) Şiirin anlamını ve duygusunu kavramalıdır.
- D) Şiirin son dörtlüğünü atlamalıdır.
- E) Şiiri yalnızca bir kez okumalıdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Şiirin anlamını ve duygusunu kavramalıdır.
Anlamı ve duygusu kavranan şiir hem daha kolay ezberlenir hem de doğru tonlama ve vurguyla okunur. Şiiri yalnızca bir kez okumak ezber ve anlama için yetersizdir.
Kolay
14Dinletide şiir okuyan Kaan, her dizede kollarını savuruyor, sahnede sürekli bir o yana bir bu yana yürüyor. Öğretmeninin Kaan'a vereceği en uygun öneri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sesini olabildiğince alçaltmalısın.
- B) Daha hızlı okuyup bitirmelisin.
- C) Şiiri kâğıttan okumalısın.
- D) Hiç duraklamadan okumalısın.
- E) Beden dilini abartmadan kullanmalısın.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Beden dilini abartmadan kullanmalısın.
Beden dili, şiirin anlamını destekleyecek ölçüde ve abartısız kullanılmalıdır. Daha hızlı okumak sorunu çözmez; dinleyicinin anlamasını da zorlaştırır.
Kolay
15Dinletiden önce öğretmen, dinleyici öğrencilerden her şiirin ardından “Bu şiir neyi anlatıyor, hangi temayı işliyor?” sorusunun cevabını yazmalarını istiyor. Öğretmen bu yönergeyle öğrencilerin hangi hususa dikkat etmesini sağlamaktadır?
- A) Şiirin temasını tespit etmeye
- B) Şiirin hangi yıl yazıldığına
- C) Salondaki seyirci sayısına
- D) Okuyucunun kıyafetine
- E) Şiirin kaç dizeden oluştuğuna
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şiirin temasını tespit etmeye
Şiirin neyi anlattığını belirlemek, temasını tespit etmektir; kitap dinleme sırasında buna dikkat edilmesini ister. Dize sayısı şiirin anlamını değil, biçimini ilgilendirir.
Kolay
16Dinletide ayrılık ve özlem duygusunu işleyen hüzünlü bir şiir okuyacak olan Elif için aşağıdaki ses kullanımlarından hangisi en uygundur?
- A) Yavaş, yumuşak ve hüzünlü bir ses tonu
- B) Şakacı ve neşeli bir ses tonu
- C) Hızlı, yüksek ve coşkulu bir ses tonu
- D) Hiç değişmeyen tekdüze bir ses tonu
- E) Her dizede bağıran sert bir ses tonu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yavaş, yumuşak ve hüzünlü bir ses tonu
Okuyucu, şiirin duygusuna uygun bir ses tonu seçmelidir; hüzünlü bir şiir yavaş ve yumuşak bir sesle daha etkili okunur. Coşkulu ses tonu bu şiirin duygusuyla çelişir.
Kolay
17Dinletide şiirleri dinlerken defterine anahtar sözcükler yazan Ada, dil becerilerinden ikisini aynı anda kullanıyor. Ada'nın bu sırada kullandığı dil becerileri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Okuma ve konuşma
- B) Dinleme ve yazma
- C) Konuşma ve yazma
- D) Dinleme ve konuşma
- E) Okuma ve yazma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dinleme ve yazma
Ada, okunan şiirleri dinlerken bir yandan da not almaktadır; bu nedenle dinleme ve yazma becerilerini birlikte kullanır. Kendisi şiir okumadığı ve konuşmadığı için okuma ve konuşma becerileri bu durumda devrede değildir.
Kolay
18Dinletide on iki şiir dinleyen Efe, şiirlerde dile getirilen düşünceleri “doğa”, “özlem” ve “vatan” başlıkları altında gruplayıp bir düzene koyuyor. Efe'nin bu davranışı, ders kitabındaki dinleme tanımının hangi bölümüne karşılık gelir?
- A) Düşünceleri değerlendirmek
- B) Söylenenleri yorumlamak
- C) Belleğe alınacakları seçip ayırmak
- D) Düşünceleri organize etmek
- E) Söyleneni olduğu gibi anlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Düşünceleri organize etmek
Düşünceleri başlıklar altında gruplayıp düzene koymak “organize etmek”tir. Efe düşüncelerin değerini tartmıyor, yorum eklemiyor; aklında tutacaklarını da seçmiyor, bütün düşünceleri düzenliyor.
Orta
19Yarın okul töreninde yirmi dört dizelik bir şiiri ezberden okuyacak olan Duru, şiiri nasıl çalışacağına karar vermeye çalışıyor. Duru'nun amacı hem dizeleri unutmamak hem de şiirin duygusunu dinleyicilere aktarabilmek. Şiiri ezberden okumaya hazırlanan Duru için en uygun yol aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiiri sunumdan hemen önce yalnızca bir kez okumak
- B) Şiiri birimlerine ayırarak çalışmak ve prova yapmak
- C) Şiirin yalnızca ilk ve son dizelerini ezberlemek
- D) Sunum sırasında dinleyicilere hiç bakmamak
- E) Şiiri anlamını düşünmeden hızla tekrar etmek
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Şiiri birimlerine ayırarak çalışmak ve prova yapmak
Ezberden okumak için şiir birimlerine ayrılarak çalışılmalı ve prova yapılmalıdır; bu yol hem ezberi kolaylaştırır hem de duygunun aktarılmasını sağlar. Hızlı tekrar seçeneği ezberlemeye yardım edecek gibi görünür; ancak anlamı düşünmeden yapılan tekrar, şiirin duygusunu aktarmayı zorlaştırır.
Orta
20Şiir dinletisinde on iki şiir okunuyor. Doğa temalı şiirler üzerine ödev hazırlayan Nehir, öteki şiirler okunurken pek dikkat etmiyor; doğa temalı şiirler başlayınca ise dikkat kesilip ödevi için gerekli bölümleri aklında tutuyor. Nehir'in dinletide kullandığı dinleme türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Empati kurarak dinleme
- B) Seçici dinleme
- C) Not alarak dinleme
- D) Eleştirel dinleme
- E) Edilgen (pasif) dinleme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Seçici dinleme
Dinlenenler arasından yalnızca belirli bir amaca uygun olanlara odaklanmak seçici dinlemedir. Edilgen dinleme seçeneği, Nehir öteki şiirlere dikkat etmediği için çekicidir; ancak Nehir amacına uygun bölümlerde bilinçli olarak dikkatini yoğunlaştırmaktadır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.