12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Şiir
Otuz Beş Yaş
- saf şiir
- Cahit Sıtkı Tarancı
- lirik şiir
- hece ölçüsü
- telmih
- tecahülüarif
- söyleyici
Otuz Beş Yaş şiirinde ne anlatılır?
Otuz Beş Yaş, Cahit Sıtkı Tarancı'nın hayatın yarısına geldiğini düşünen bir insanın yaşama sevgisini ve ölüm karşısındaki kaygısını dile getirdiği şiirdir. Şiirin teması zamanın geçişi, gençliğin kaybı ve ölüm korkusu karşısında yaşama sevincidir. Şair, Dante'nin İlahi Komedya'sındaki hayat yolunun ortası düşüncesine gönderme yapar; bu, telmih sanatıdır. Şiir beşer dizelik bentlerden oluşur, toplam otuz beş dizedir ve hece ölçüsüyle yazılmıştır. Uyak, redif ve ses tekrarları ahengi sağlar; istiare, istifham ve tecahülüarif gibi sanatlar kullanılır. Şiir, sanat için sanat anlayışıyla dil ve ahenk güzelliğini öne çıkaran saf şiirin tanınmış örneklerindendir. Cahit Sıtkı Tarancı (1910-1956) Diyarbakır doğumludur ve hiçbir topluluğa katılmadan duru bir Türkçeyle yazmıştır. Şiirde konuşan kişi şairin kendisi değil, şiirdeki söyleyicidir.
Otuz Beş Yaş: konu anlatımı ve özeti
Cahit Sıtkı Tarancı'nın bu şiiri, hayatın yarısına geldiğini düşünen bir insanın yaşama sevgisini ve ölüm karşısındaki kaygısını dile getiriyor. Saf şiir anlayışının en tanınmış örneklerinden biridir.
- Tema: zamanın geçişi, gençliğin kaybı ve ölüm korkusu karşısında yaşama sevinci. Şiir bireysel bir duyguyu işler.
- Şair, İtalyan şair Dante'nin İlahi Komedya'sındaki "hayat yolunun ortası" düşüncesine gönderme yapar; bu, telmih sanatıdır.
- Biçim: Beşer dizelik bentlerden oluşan, toplam otuz beş dizelik, hece ölçüsüyle yazılmış lirik bir şiirdir. Uyak, redif ve ses tekrarları ahengi sağlar.
- Şiirde istiare, istifham (soru sorma) ve tecahülüarif (bilmezden gelme) gibi sanatlar, yaşlanmayı anlatan güçlü imgeler kullanılır.
- Saf şiir: "Sanat için sanat" anlayışıyla, toplumsal kaygıdan uzak, dil ve ahenk güzelliğini öne çıkaran şiirdir. Fransız sembolistlerinden (Valéry, Mallarmé, Verlaine) etkilenmiştir.
- Türk edebiyatında Yahya Kemal ve Ahmet Haşim öncüdür; Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Ziya Osman Saba gibi şairler de bu anlayışı sürdürür.
- Cahit Sıtkı Tarancı (1910-1956) Diyarbakır doğumludur, hiçbir topluluğa katılmadan duru bir Türkçeyle yazmıştır; Ömrümde Sükût ve Otuz Beş Yaş şiir kitaplarındandır.
Unutma: Şiirde konuşan kişi şairin kendisi değil, şiirdeki söyleyicidir; sınavda "şair diyor ki" yerine söyleyicinin ruh hâlini yorumla.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu şiiri anlamak için önce başlıktaki sayıya odaklan: Şair otuz beş yaşını, ortalama bir ömrün yarısı olarak görür.
- Adım 1: Her bentte zamanın geçtiğini gösteren imgeleri bul (beyazlayan saçlar, yitip giden gençlik gibi).
- Adım 2: Ölüm karşısındaki kaygıyı dile getiren dizelerle yaşama sevincini anlatan dizeleri ayrı renklerle işaretle.
- Adım 3: Şiirin ahengini dinle: Hece ölçüsü, uyak ve redif sesli okunduğunda daha iyi duyulur.
Saf şiir anlayışında ses ve ahenk anlam kadar önemlidir; bu yüzden şiiri mutlaka yüksek sesle oku.
Günlük hayattan: Doğum gününde "Bir yıl daha geçti" diye düşünmek de zamanın akışı karşısında duyulan bu duygunun küçük bir örneğidir.
Sık yapılan hata: Şiiri yalnızca karamsar bir ölüm şiiri saymak. Doğrusu: Şiirde ölüm kaygısı kadar hayata duyulan derin bağlılık da vardır.
Derinleş
Farklı yaşlardaki üç kişiye "Zamanın geçtiğini en çok ne zaman fark ettiniz?" diye sor ve cevaplarını not et. Bu cevaplarla şiirdeki imgeleri karşılaştır. Zaman algısını konu alan bir başka sanat eserini (bir tablo, bir şarkı) araştırıp şiirle ortak ve farklı yönlerini yaz.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Bahar sabahı bahçeye çıkan bir şair, aslında çiçeklerin açtığını gördüğü hâlde şöyle yazıyor: “Bu koku nereden geliyor, rüzgâr, söyle; / Bahar mı geldi yoksa bilmeden bize?” Şairin, bildiği bir şeyi bilmiyormuş gibi göstererek kullandığı söz sanatı hangisidir?
- A) Telmih
- B) Teşbih
- C) Teşhis
- D) Mübalağa
- E) Tecahülüarif
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tecahülüarif
Bilinen bir gerçeği bilmezden gelip soru biçiminde dile getirmek tecahülüariftir; şair baharın geldiğini bildiği hâlde sorar. Teşhis de rüzgâra seslenildiği için çekicidir; ancak sorunun asıl inceliği bilmezden gelme üzerine kurulmuştur.
Kolay
2Bir şiir eleştirmeni, bir şairin anlayışını şöyle özetliyor: “Şiiri toplumu eğitme ya da bir davayı savunma aracı olarak görmez; dilin musikisine, ahengine ve imgenin güzelliğine yönelir. Ona göre şiir, kendinden başka bir amaca hizmet etmez.” Eleştirmenin tanımladığı şiir anlayışı hangisidir?
- A) Garip şiiri
- B) Saf şiir
- C) Didaktik şiir
- D) Toplumcu şiir
- E) Memleketçi şiir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Saf şiir
Toplumsal kaygılardan uzak duran, dilin ahengini ve güzelliğini amaç edinen “sanat için sanat” anlayışı saf şiirdir. Garip şiiri de bir yenilik hareketidir; ama o, ahengi ve süslü dili bırakıp sıradan insanı yalın bir dille anlatır, yani saf şiirin tersini savunur.
Kolay
3Edebiyat dergisinin bir sayısında şu iki dize, şairin adı verilmeden okura soruluyor: “Yaş otuz beş! yolun yarısı eder. / Dante gibi ortasındayız ömrün.” Ölüm ve zaman temalarını işleyen bu ünlü şiir, şairin 1946'da yayımlanan aynı adlı kitabına da adını vermiştir. Bu dizelerin şairi kimdir?
- A) Ziya Osman Saba
- B) Yahya Kemal Beyatlı
- C) Cahit Sıtkı Tarancı
- D) Ahmet Muhip Dıranas
- E) Necip Fazıl Kısakürek
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cahit Sıtkı Tarancı
“Otuz Beş Yaş” şiirinin ve aynı adlı kitabın şairi Cahit Sıtkı Tarancı'dır. Ziya Osman Saba da aynı kuşaktan, Yedi Meşaleciler topluluğundan bir şair olduğu için çekicidir; ancak bu şiir ona ait değildir.
Kolay
4Bir öğrenci, Otuz Beş Yaş şiirinin ilk dizesi olan “Yaş otuz beş! yolun yarısı eder.” dizesini hecelerine ayırıyor ve on bir hece sayıyor. Ardından şiirin öteki dizelerinin de aynı sayıda heceden oluştuğunu ve belli yerlerde duraklar bulunduğunu fark ediyor. Bu bilgilere göre Otuz Beş Yaş şiirinde hangi ölçü kullanılmıştır?
- A) Hece ölçüsü
- B) Serbest ölçü
- C) Aruz ölçüsü
- D) Mensur biçim
- E) Ses ölçüsü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Hece ölçüsü
Dizelerdeki hece sayısının eşit olması ve duraklarla bölünmesi hece ölçüsünün özelliğidir. Aruz ölçüsü de düzenli bir ölçüdür, bu yüzden çekicidir; ama aruz hece sayısına değil, hecelerin açıklık ve kapalılığına dayanır.
Kolay
5“Bu kaçıncı bahçe gördüm tarumar?” dizesindeki “tarumar” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çiçek açmış, canlı
- B) Dağınık, perişan
- C) Duvarla çevrili
- D) Bakımlı, düzenli
- E) Yeni kurulmuş
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dağınık, perişan
Tarumar “dağınık, karışık, perişan” demektir. Dize, yıkılmış ve dağılmış bahçeler üzerinden ölümü ve yitirilenleri çağrıştırır.
Kolay
6“Otuz Beş Yaş” şiirinin son bendinde “Bir namazlık saltanatın olacak / Taht misali o musalla taşında.” dizeleri yer alır. Bu dizelerdeki “musalla taşı” aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- A) Mezarların başına dikilen yazılı taşı
- B) Cami avlusundaki abdest alınan çeşme taşını
- C) Cenaze namazında tabutun konduğu yüksekçe taşı
- D) Saray bahçelerindeki süslü oturma taşını
- E) Padişahların tahta çıkarken oturduğu taşı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Cenaze namazında tabutun konduğu yüksekçe taşı
Musalla taşı, cenaze namazı kılınmak için üstüne tabut konulan masa biçiminde yüksekçe taştır. Şiirde “taht” ile benzetme kurulsa da gerçek bir taht taşı kastedilmez.
Kolay
7Şiirin ilk bendinin dize sonları şöyledir: eder – ömrün – cevher – bugün – gider. Bu bendin uyak düzeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) abbab
- B) aabba
- C) aaaaa
- D) ababa
- E) abcab
Cevabı göster
Doğru cevap: D) ababa
“Eder, cevher, gider” birbiriyle, “ömrün, bugün” birbiriyle uyaklıdır; dizeler sırayla a b a b a biçiminde dizilir. “Ömrün” ile “bugün” aradaki dizeler olduğu için düzen aabba olamaz.
Kolay
8Saf şiir üzerine sunum hazırlayan Zeynep, bu anlayışın temsilcilerinden birinin şiirlerini örnek olarak okuyacaktır. Aşağıdaki şairlerden hangisi saf şiirin temsilcileri arasında yer alır?
- A) Rıfat Ilgaz
- B) Ziya Osman Saba
- C) Ahmet Arif
- D) Arif Nihat Asya
- E) Orhan Veli Kanık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ziya Osman Saba
Ziya Osman Saba, ders kitabında saf şiirin önemli temsilcileri arasında sayılır. Rıfat Ilgaz ve Ahmet Arif toplumcu gerçekçi, Orhan Veli Garip, Arif Nihat Asya Millî Edebiyat çizgisindedir.
Kolay
9Bir edebiyat öğretmeni, Türk edebiyatında saf şiirin ilk örneklerini veren şairlerden birinin şiiri “musiki ile söz arasında, sözden ziyade musikiye yakın” bir dil olarak tanımladığını söylüyor. Öğretmenin sözünü ettiği şair aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Orhan Veli Kanık
- B) Arif Nihat Asya
- C) Yahya Kemal
- D) Nazım Hikmet
- E) Ahmet Haşim
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ahmet Haşim
Saf şiir anlayışını “musiki ile söz arasında, sözden ziyade musikiye yakın” ifadesiyle ortaya koyan Ahmet Haşim'dir. Yahya Kemal ise bu anlayışı “deruni ahenk” sözüyle dile getirmiştir.
Kolay
10“Otuz Beş Yaş” şiiri beşer dizelik bentlerden oluşan, toplam otuz beş dizelik bir şiirdir. Buna göre şiir kaç bentten oluşur?
- A) Sekiz
- B) Altı
- C) Beş
- D) Yedi
- E) On
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yedi
Otuz beş dize beşer dizelik bentlere bölündüğünde 35 ÷ 5 = 7 bent elde edilir. Beş, bent sayısı değil her bentteki dize sayısıdır.
Kolay
11“Neden böyle düşman görünürsünüz, / Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?” dizelerinde öne çıkan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Telmih
- B) Abartma (mübalağa)
- C) Benzetme (teşbih)
- D) Kinaye
- E) Kişileştirme (teşhis)
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kişileştirme (teşhis)
Aynalara insana özgü “düşman” ve “dost” olma özellikleri verilmiş, onlara insanmış gibi seslenilmiştir; bu kişileştirmedir. Dizelerde bilinen bir olaya gönderme olmadığı için telmih yoktur.
Kolay
12Okul kütüphanesinde Cahit Sıtkı Tarancı'nın kitaplarına ayrılan rafa yanlışlıkla başka şairlerin kitapları da konmuştur. Aşağıdaki kitaplardan hangisi bu rafta kalmalıdır?
- A) Ömrümde Sükût
- B) Çile
- C) Galile Denizi
- D) Menziller
- E) Kubbe-i Hadra
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ömrümde Sükût
Ömrümde Sükût, Cahit Sıtkı Tarancı'nın şiir kitaplarındandır. Çile Necip Fazıl'ın, Kubbe-i Hadra Arif Nihat Asya'nın, Galile Denizi İlhan Berk'in, Menziller Cahit Zarifoğlu'nun eseridir.
Kolay
13“Hayata beraber başladığımız / Dostlarla da yollar ayrıldı bir bir; / Gittikçe artıyor yalnızlığımız.” dizelerinde öne çıkan duygu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnızlık
- B) Kıskançlık
- C) Pişmanlık
- D) Coşku
- E) Öfke
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yalnızlık
Dostlarla yolların ayrılması ve “gittikçe artıyor yalnızlığımız” sözü, yalnızlık duygusunu öne çıkarır. Dizelerde kimseye karşı öfke dile getirilmez.
Kolay
14Cahit Sıtkı Tarancı'nın şiir tanımı ders kitabında yer almaktadır. Aşağıdakilerden hangisi şairin şiir tanımıdır?
- A) Millî duyguları coşturan bir marştır.
- B) Kelimelerle güzel şekiller kurma sanatıdır.
- C) Halkı uyandırmanın en keskin silahıdır.
- D) Sokaktaki insanın günlük konuşmasıdır.
- E) Toplumu eğitmek için yazılan öğüttür.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kelimelerle güzel şekiller kurma sanatıdır.
Cahit Sıtkı şiiri “Kelimelerle güzel şekiller kurma sanatı” olarak tanımlar; bu, saf şiir anlayışına uygun bir tanımdır. Halkı uyandırma vurgusu toplumcu gerçekçi anlayışa aittir.
Kolay
15Saf şiiri tanıtan bir panoya, bu anlayışın sanatın işlevine bakışını özetleyen bir ilke yazılacaktır. Panoya yazılacak ilke aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplum için sanat
- B) Ders vermek için sanat
- C) Millet için sanat
- D) Sanat için sanat
- E) Halk için sanat
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Sanat için sanat
Saf şiir, ideolojik ve sosyal kaygılardan uzak, “sanat için sanat” anlayışıyla güzeli ifade etmeyi amaçlar. “Toplum için sanat” toplumcu gerçekçi şiirin ilkesidir.
Kolay
16Cahit Sıtkı Tarancı'nın hayatını anlatan bir bilgi kartına doğum yeri yazılacaktır. Karta yazılması gereken şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Eskişehir
- B) İstanbul
- C) Diyarbakır
- D) Manisa
- E) Selanik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Diyarbakır
Cahit Sıtkı Tarancı 1910'da Diyarbakır'da doğmuştur. Selanik Nazım Hikmet'in, Manisa İlhan Berk'in doğum yeridir.
Kolay
17Hakan, “Otuz Beş Yaş” şiirinin nazım biçimini belirlemek için bir inceleme tablosu hazırlıyor. Ders kitabına göre nazım biçimi şekil özelliklerine, nazım türü ise içeriğe göre belirlenir. Hakan'ın tablosuna yazması gereken özellikler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Tema, kafiye düzeni, ölçü
- B) Nazım birimi, konu, söyleyicinin ruh hâli
- C) Konu, tema, şairin yaşı
- D) Nazım birimi, kafiye düzeni, ölçü
- E) Söz sanatları, imgeler, tema
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nazım birimi, kafiye düzeni, ölçü
Ders kitabı nazım biçimini nazım birimi, kafiye düzeni ve ölçü gibi şekil özelliklerine bağlar. Konu ve tema nazım türünü belirlemeye yarar; bunların karıştığı şıklar şekil ile içeriği birbirine karıştırır.
Kolay
18“Bir namazlık saltanatın olacak. / Taht misali o musalla taşında.” dizelerinde musalla taşı bir nesneye benzetilmiştir. Bu benzetmede kendisine benzetilen öge ile benzetme edatı aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) taht – misali
- B) musalla taşı – misali
- C) saltanat – o
- D) taht – o
- E) musalla taşı – namazlık
Cevabı göster
Doğru cevap: A) taht – misali
Benzeyen musalla taşı, kendisine benzetilen tahttır; “misali” sözcüğü “gibi” anlamıyla benzetme edatı görevindedir. “O” işaret sıfatıdır; musalla taşı ise kendisine benzetilen değil, benzeyen ögedir.
Orta
19Bir edebiyat tarihi kitabında Yahya Kemal için şöyle deniyor: “Şiirin kelimelerden önce bir iç musiki olduğuna inanır; mısraların anlamından çok, okurun kulağında ve ruhunda bıraktığı sese önem verir.” Yahya Kemal'in saf şiir anlayışını özetleyen bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Halka doğru
- B) Toplum için sanat
- C) Serbest çağrışım
- D) Mahallîleşme
- E) Deruni ahenk
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Deruni ahenk
Yahya Kemal'in şiirde iç musikiye, yani deruni ahenge verdiği önem saf şiir anlayışının özüdür. “Halka doğru” çekicidir, çünkü Yahya Kemal de halkın dilini kullanmıştır; ancak “Halka doğru” Millî Edebiyat Dönemi'nin toplumcu bir ilkesidir.
Orta
20Şiir dinletisine hazırlanan Seher, seçtiği dizelerden birinde şairin cevap beklemeden, duyguyu güçlendirmek için soru sorduğunu fark ediyor. Öğretmeni bu söz sanatına istifham dendiğini söylüyor. Aşağıdaki dizelerin hangisinde istifham (soru sorma) sanatı vardır?
- A) Ömür dediğin bir yaprak gibi uçar.
- B) Kar yağdı saçlarıma bu kış da.
- C) Sabahın gözleri açıldı denizde.
- D) Nereye gider bu akşamın kuşları?
- E) Bir ırmak gibi akıyor zaman.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nereye gider bu akşamın kuşları?
Şair cevap beklemeden, duyguyu güçlendirmek için soru sormuştur; bu istifhamdır. Öteki dizelerde benzetme (yaprak, ırmak), kişileştirme (sabahın gözleri) ve istiare (kar yağdı saçlarıma) vardır; soru biçiminde bir anlatım yoktur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.