12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Şiir

İdiller Gazeli

1980 sonrası Türk şiiri
gazel
Haydar Ergülen
gelenek
imge
beyit

Haydar Ergülen'in İdiller Gazeli şiirinde ne anlatılır?

İdiller Gazeli, Haydar Ergülen'in divan edebiyatının gazel biçimini modern bir duyarlıkla yeniden yorumladığı bir aşk şiiridir. Şiirin teması aşk ve sevgiliye duyulan hayranlıktır; şair şiiri eşine yazmıştır ve sevgili şehir, mevsim, renk gibi imgelerle anlatılır. Beyitlerle yazılan şiir gazel nazım biçimini çağrıştırır ve konusu bakımından âşıkane gazele yakındır. Ölçü ve uyakta serbestlik, küçük harfle yazım ve sıra dışı benzetmeler ise onu modern yapar. Şiir, toplumcu gerçekçiliğin etkisini yitirdiği ve bireysel eğilimlerin arttığı 1980 sonrası Türk şiirinin bir örneğidir. Bu dönemde imgeci, gelenekselci, metafizik ve folklorik gibi farklı yönelimler görülmüştür. Haydar Ergülen (1956) Eskişehir doğumludur; divan, halk ve tasavvuf şiirini bir birikim olarak görür. Nazım biçimi şekle, nazım türü ise konuya göre belirlenir.

İdiller Gazeli: konu anlatımı ve özeti

Haydar Ergülen'in bu şiiri, divan edebiyatının gazel biçimini modern bir duyarlıkla yeniden yorumlayan bir aşk şiiridir. Gelenekle modern şiirin nasıl buluşabileceğini gösterir.

Tema: aşk ve sevgiliye duyulan hayranlık. Şair şiiri eşine yazmıştır; sevgili şehir, mevsim, renk gibi imgelerle anlatılır.
Biçim: Beyitlerle yazılır, divan şiirinin gazel nazım biçimini çağrıştırır; konusu bakımından âşıkane gazele yakındır. Ama ölçü ve uyakta serbestlik, küçük harfle yazım ve sıra dışı benzetmeler onu modern yapar.
Şiirde alışılmamış teşbihler, tekrarlar ve yoğun çağrışımlar kullanılır; İkinci Yeni'nin imgeci etkisi hissedilir.
1980 sonrası Türk şiiri: Toplumcu gerçekçilik etkisini yitirdi, bireysel eğilimler arttı. Ortak bir topluluk oluşmadı, dergiler önem kazandı.
Bu dönemde imgeci, anlatımcı, gelenekselci, metafizik, folklorik-mitolojik gibi farklı yönelimler görüldü; şairler gelenekten yararlandı, imgeye ve uzak çağrışımlara önem verdi.
Haydar Ergülen (1956) Eskişehir doğumludur; ODTÜ Sosyoloji bölümünü bitirdi. Divan, halk ve tasavvuf şiirini bir birikim olarak görür; şiirlerinde ölüm, yalnızlık, dostluk, sevgi ve aşk temalarını işler.

Unutma: Gazel aşk, güzellik ve şarap gibi lirik konuları işleyen bir divan nazım biçimidir; nazım biçimi şekle, nazım türü konuya göre belirlenir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bu şiir eski ile yeniyi bir araya getirir. Bunu görmek için iki sütunlu bir tablo yap:

Gelenekten gelenler: Beyitlerle yazılması, aşk konusunu işlemesi, gazel adını taşıması.
Modern olanlar: Ölçü ve uyakta serbestlik, küçük harfle yazım, alışılmamış benzetmeler, yoğun imgeler.

Tabloyu doldurduktan sonra şu soruyu cevapla: Şair gazel biçimini neden seçmiş olabilir? Gelenekteki aşk şiiri birikimini çağırmak, şiire bir derinlik katar.

Günlük hayattan: Eski bir şarkının yeni bir düzenlemeyle yeniden söylenmesi, hem eskiyi hatırlatır hem de yeni bir şey sunar; bu şiir de gazeli öyle yeniden yorumlar.

Sık yapılan hata: Beyitlerle yazılan her şiiri divan şiiri saymak. Doğrusu: Bu şiir gazelin biçimini çağrıştırır ama aruz ölçüsü ve kalıplaşmış mazmunlar yerine modern bir dil kullanır.

Derinleş

Divan edebiyatından bir gazelin bir beytini (telifi düşmüş bir şairden) seç ve bu şiirdeki bir beyitle karşılaştır: sevgili nasıl anlatılıyor, benzetmeler nereden geliyor? Ardından sevdiğin bir şarkıyı beyit düzenine çevirmeyi dene. Geleneği yeniden yorumlamak ile onu taklit etmek arasındaki farkı tartış.

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Kolaydan Zora: 3 adımda çalış Konu testini çöz

Kolay
1Bir öğrenci 1980 sonrası Türk şiiri hakkında defterine şu notu almış: “Bu dönemde şairler tek bir bildiri etrafında güçlü bir topluluk kurmuştur.” Öğretmeni, notun yanlış olduğunu söyleyip öğrenciden düzeltmesini istiyor. Öğrencinin notunu düzeltmek için yazması gereken doğru bilgi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ortak bir topluluk oluşmamış, dergiler önem kazanmıştır.
- B) Toplumcu gerçekçilik tek egemen anlayış olmuştur.
- C) Şairler yalnızca hece ölçüsüyle şiir yazmıştır.
- D) Şairler görüşlerini bir kitabın ön sözünde açıklamıştır.
- E) Şiir yalnızca halk şiiri geleneğiyle sürdürülmüştür.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Ortak bir topluluk oluşmamış, dergiler önem kazanmıştır.
1980 sonrasında ortak poetikası olan bir topluluk oluşmamış, şairler şiirlerini bireysel olarak dergilerde yayımlamış ve dergiler önem kazanmıştır. Halk şiiri geleneği seçeneği çekici olabilir; çünkü bu dönemde gelenekten yararlanılmıştır, ancak divan ve tasavvuf şiiri de kaynak olmuş, şiir tek bir gelenekle sınırlı kalmamıştır.
Kolay
2Bir şiir seçkisi hazırlayan Zeynep, Haydar Ergülen'in şiirlerini hangi bölüme koyacağını düşünüyor. Seçkinin bölümleri Cumhuriyet Dönemi şiirinin dönem ve anlayışlarına göre ayrılmış. Zeynep'in Haydar Ergülen'in şiirlerini koyması gereken bölüm aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 1980 sonrası Türk şiiri
- B) Garip akımı
- C) Millî Edebiyat çizgisi
- D) Servetifünun şiiri
- E) İkinci Yeni şiiri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) 1980 sonrası Türk şiiri
Haydar Ergülen, 1980 sonrası Türk şiirinin önemli isimlerindendir. İkinci Yeni seçeneği çekicidir; çünkü Ergülen'in şiirinde imgeye verilen önem İkinci Yeni'yi hatırlatır, ancak şair bu akımın değil, sonraki kuşağın temsilcisidir.
Kolay
3Divan şiiri dersinde öğretmen bir nazım biçimini şöyle tanıtıyor: “Genellikle beş ile on beş beyit arasında yazılır; ilk beytine matla, son beytine makta denir; en çok aşk, güzellik ve şarap gibi lirik konuları işler.” Öğretmenin tanıttığı nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kaside
- B) Mesnevi
- C) Rubai
- D) Tuyuğ
- E) Gazel
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gazel
Beş ile on beş beyit arasında yazılan, aşk, güzellik ve şarap gibi lirik konuları işleyen nazım biçimi gazeldir. Kasidede de matla ve makta beyitleri vardır; ancak kaside daha uzundur ve din ya da devlet büyüklerini övmek gibi konuları işler.
Kolay
4Haydar Ergülen'in “İdiller Gazeli”ni sınıf panosuna yazacak olan Esra, şiirin klasik gazelden aldığı biçim özelliğini korumak istiyor; bu yüzden dizeleri panoya gazelin nazım birimine uygun gruplar hâlinde yerleştirecek. Esra dizeleri panoya nasıl gruplamalıdır?
- A) İkişer dizelik beyitler hâlinde
- B) Dörder dizelik dörtlükler hâlinde
- C) Üçer dizelik üçlükler hâlinde
- D) Beş-on dizelik bentler hâlinde
- E) Her dize ayrı bir birim olacak biçimde
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İkişer dizelik beyitler hâlinde
Gazelin nazım birimi beyittir; “İdiller Gazeli” de klasik gazelden aldığı bu özellikle beyitler hâlinde kurulmuştur. Dörtlük seçeneği, Türk şiirinde en yaygın birim olduğu için çekicidir; ancak dörtlük halk şiirinin ve hece şiirinin birimidir.
Kolay
5Ders kitabındaki bilgi kutusuna göre Haydar Ergülen “İdiller Gazeli” şiirini kime yazmıştır?
- A) Annesine
- B) Çocuğuna
- C) Bir arkadaşına
- D) Eşine
- E) Öğretmenine
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eşine
Bilgi kutusuna göre “İdiller Gazeli”, Haydar Ergülen'in eşine yazdığı şiirlerden biridir. Bu yüzden şiir sevgiliye duyulan hayranlığı anlatan bir aşk şiiridir.
Kolay
6Haydar Ergülen'i tanıtan bir bilgi kartına şairin doğum yeri yazılacaktır. Karta yazılması gereken şehir aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Diyarbakır
- B) Ankara
- C) İstanbul
- D) Eskişehir
- E) Manisa
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eskişehir
Haydar Ergülen 1956'da Eskişehir'de doğmuştur. Ankara Cahit Zarifoğlu'nun, Manisa İlhan Berk'in doğum yeridir.
Kolay
7“heves uykudaysa ruh çıplak gezer” dizesindeki “heves” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sabır, dayanıklılık
- B) Öfke, kızgınlık
- C) İstek, arzu, şevk
- D) Korku, endişe
- E) Yorgunluk, bitkinlik
Cevabı göster
Doğru cevap: C) İstek, arzu, şevk
Heves “istek, eğilim, arzu, şevk” demektir. Dizede istek uykuya daldığında ruhun saklanmadan ortaya çıktığı anlatılır.
Kolay
8“İdiller Gazeli” şiirinin teması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aşk ve sevgiliye duyulan hayranlık
- B) Fetih ve kahramanlık
- C) Maddeden manaya yöneliş
- D) Emekçinin yoksulluğu
- E) Savaşa karşı barış özlemi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aşk ve sevgiliye duyulan hayranlık
Şiirde sevgili şehir, mevsim ve renk imgeleriyle övülür; tema aşk ve sevgiliye duyulan hayranlıktır. Barış özlemi “Bebeklerin Ulusu Yok”un temasıdır.
Kolay
91980 sonrası Türk şiiri üzerine sunum hazırlayan bir öğrenci, bu dönemde öne çıkan şairlerden birini örnek gösterecektir. Aşağıdaki şairlerden hangisi bu döneme uygundur?
- A) Nazım Hikmet
- B) Faruk Nafiz
- C) Orhan Veli Kanık
- D) Ahmet Haşim
- E) Murathan Mungan
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Murathan Mungan
Murathan Mungan, ders kitabında 1980 sonrası Türk şiirinde öne çıkan şairler arasında sayılır. Orhan Veli Garip, Nazım Hikmet toplumcu gerçekçi, Ahmet Haşim saf şiir, Faruk Nafiz Millî Edebiyat çizgisindedir.
Kolay
10Ders kitabındaki biyografiye göre Haydar Ergülen hangi üniversitenin hangi bölümünü bitirmiştir?
- A) Mülkiye Mektebi
- B) İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü
- C) ODTÜ Sosyoloji Bölümü
- D) Ankara Üniversitesi Rus Dili ve Edebiyatı
- E) Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) ODTÜ Sosyoloji Bölümü
Haydar Ergülen ODTÜ Sosyoloji Bölümünü bitirmiştir. Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümü İlhan Berk'in, Mülkiye Mektebi Cahit Sıtkı'nın okuduğu yerdir.
Kolay
11Ders kitabına göre ortak bir topluluk oluşturmayan 1980 sonrası şairler şiirlerini nasıl yayımlamışlardır?
- A) Bireysel olarak dergilerde
- B) Yalnızca radyo programlarında
- C) Yalnızca gazete köşelerinde takma adla
- D) Ortak bir bildiriyle tek bir kitapta
- E) Bir derneğin yıllığında toplu hâlde
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bireysel olarak dergilerde
1980 sonrası şairler yeni arayışlar içinde şiirlerini bireysel olarak dergilerde yayımlamış; dergiler bu dönemde önemli bir işlev üstlenmiştir. Ortak bir bildiri etrafında toplanma bu dönemde görülmez.
Kolay
12Ders kitabında “İdiller Gazeli” şiirinin altında, şiirin alındığı kitabın adı verilmiştir. Bu kitap aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yeni Şiirler
- B) Toplu Şiirler / Galile Denizi
- C) Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor
- D) Bütün Şiirleri
- E) Üzgün Kediler Gazeli
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Üzgün Kediler Gazeli
Şiir, Haydar Ergülen'in “Üzgün Kediler Gazeli” adlı kitabından alınmıştır. “Yeni Şiirler” Nazım Hikmet'in “Büyük İnsanlık”ının, “Bütün Şiirleri” Orhan Veli'nin “Galata Köprüsü”nün alındığı kitaptır.
Kolay
13Ders kitabındaki biyografiye göre Haydar Ergülen'in yaptığı işlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) PTT Genel Müdürlüğünde memurluk
- B) İstanbul'da reklam yazarlığı
- C) Millî Eğitim Bakanlığında tercümanlık
- D) Bir muhasebe bürosunda muhasebecilik
- E) Uzun yıllar milletvekilliği
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İstanbul'da reklam yazarlığı
Haydar Ergülen Anadolu Üniversitesinde asistanlık, İstanbul'da reklam yazarlığı yapmış ve üniversitelerde edebiyat dersleri vermiştir. Tercüme Bürosunda ve PTT'de çalışan Orhan Veli, milletvekilliği yapan Arif Nihat Asya'dır.
Kolay
14Okul kütüphanesinde Haydar Ergülen'in kitaplarına ayrılan rafa başka şairlerin kitapları da karışmıştır. Aşağıdaki kitaplardan hangisi bu rafta kalmalıdır?
- A) Bir Gün Mutlaka
- B) Menziller
- C) Ömrümde Sükût
- D) Karton Valiz
- E) Galile Denizi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Karton Valiz
Karton Valiz, Haydar Ergülen'in eserlerindendir. Galile Denizi İlhan Berk'in, Menziller Cahit Zarifoğlu'nun, Ömrümde Sükût Cahit Sıtkı'nın, Bir Gün Mutlaka Ataol Behramoğlu'nun eseridir.
Kolay
151980 sonrası Türk şiirini imgeci, anlatımcı, gelenekselci gibi yönelimlere ayırarak sınıflandıran ve ders kitabında adı geçen eser aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Orhan Veli'nin “Garip” kitabının ön sözü
- B) Genç Kalemler dergisinde çıkan “Yeni Lisan” makalesi
- C) İlhan Berk'in “Poetika” adlı kitabı
- D) Ataol Behramoğlu'nun “Büyük Türk Şiiri Antolojisi”
- E) Baki Asiltürk'ün “Türk Şiirinde 1980 Kuşağı” adlı kitabı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Baki Asiltürk'ün “Türk Şiirinde 1980 Kuşağı” adlı kitabı
Ders kitabına göre 1980 sonrası şiiri bu yönelimlere ayıran, Baki Asiltürk'ün “Türk Şiirinde 1980 Kuşağı” adlı kitabıdır. Garip'in ön sözü 1941'de Garip akımının ilkelerini açıklar.
Kolay
16Ders kitabının hazırlık bölümünde Haydar Ergülen'e ait bir söz yer alır. Bu söz aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiir, aşktır. Ve ikisinin de okulu yoktur.
- B) Şiir, musiki ile söz arasında, sözden ziyade musikiye yakındır.
- C) Şiir kendisi için vardır.
- D) Şiir, kelimelerle güzel şekiller kurma sanatıdır.
- E) Sanat, toplumsal şartların belirlediği bir üretim biçimidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şiir, aşktır. Ve ikisinin de okulu yoktur.
“Şiir, aşktır. Ve ikisinin de okulu yoktur.” sözü Haydar Ergülen'e aittir. “Kelimelerle güzel şekiller kurma sanatı” tanımı ise Cahit Sıtkı'nındır.
Kolay
171980 sonrası şiir üzerine çalışan Damla, bir şairin kitabında Dede Korkut anlatılarından ve eski Türk söylencelerinden beslenen şiirlerin ağır bastığını görüyor. Damla'nın bu şiirleri yerleştirmesi gereken grup, Baki Asiltürk'ün sınıflandırmasına göre aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Metafizik Şiir
- B) Folklorik-Mitolojik Şiir
- C) Yeni Garipçi Şiir
- D) Anlatımcı Şiir
- E) İmgeci Şiir
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Folklorik-Mitolojik Şiir
Dede Korkut anlatıları halk kültürüne, eski söylenceler mitolojiye aittir; bu nedenle şiirler Folklorik-Mitolojik Şiir grubuna girer. Öteki adlar, bu kaynaklara değil metafiziğe, Garip'in söyleyişine, anlatıma ya da imgeye dayanan yönelimleri gösterir.
Kolay
18Haydar Ergülen “Şiir, aşktır. Ve ikisinin de okulu yoktur.” der. Bu söze göre şiir ile aşk arasında kurulan ortak yön aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İkisinin de yalnızca gençlik yıllarında yaşanması
- B) İkisinin de uzun bir eğitimle kazanılması
- C) İkisinin de gelenekten tümüyle kopuk olması
- D) İkisinin de belirli ölçü ve uyak kurallarına bağlı olması
- E) İkisinin de bir okuldaki gibi kurallarla öğrenilememesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) İkisinin de bir okuldaki gibi kurallarla öğrenilememesi
“Okulu yoktur” sözü, şiirin de aşkın da ders gibi öğretilemeyeceğini anlatır. Uzun eğitimle kazanılma ve kurallara bağlılık bu sözün tersidir. Sözde yaş ya da gelenekten kopma düşüncesi de yoktur; Ergülen gelenekle bağını koparmayan bir şairdir.
Orta
19Edebiyat dersinde Haydar Ergülen'in “İdiller Gazeli” ile Fuzûlî'nin bir gazeli yan yana inceleniyor. Öğrenciler iki şiirin de beyitlerle yazıldığını ve sevgiliyi işlediğini görüyor; şimdi Ergülen'in şiirinin modern olduğunu gösteren farkı arıyorlar. Öğrencilerin bulması gereken fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Beyitler hâlinde yazılıp aşkı işlemesi
- B) Lirik bir duyarlıkla güzelliği işlemesi
- C) Sevgiliyi övgüyle anarak ona seslenmesi
- D) Matla beytinde mahlasın kullanılması
- E) Ölçü ve uyakta serbestlik, küçük harfle yazım
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Ölçü ve uyakta serbestlik, küçük harfle yazım
Beyitle yazılma, aşk konusu ve sevgiliye övgü klasik gazelde de vardır; şiiri modern yapan ölçü ve uyaktaki serbestlik ile küçük harfle yazımdır. Mahlas seçeneği bir biçim özelliğine işaret ettiği için çekicidir; ancak klasik gazelde mahlas son beyitte (makta) kullanılır ve bu bir modernlik göstergesi değildir.
Orta
20Şiir atölyesinde bir öğrencinin yazdığı şu dizeler okunuyor: sen bir liman mısın, bir mektup mu içimde demir atan bir sabah belki Bu dizelerde öne çıkan özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Söylev üslubuyla yapılan toplumsal çağrı
- B) Alışılmamış benzetmeler ve uzak çağrışımlar
- C) Hece ölçüsüyle kurulan düzenli uyak
- D) Mizahi bir dille anlatılan geçim derdi
- E) Halk ağzıyla kurulan mani söyleyişi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Alışılmamış benzetmeler ve uzak çağrışımlar
Sevgilinin liman, mektup ve sabah gibi birbirinden uzak varlıklarla anılması ve “içimde demir atan bir sabah” gibi bir imge, alışılmamış benzetmelere ve uzak çağrışımlara dayanır. Dizelerin kısa ve konuşur gibi olması mani söyleyişini düşündürebilir; ancak mani hece ölçülü ve kafiyelidir, bu dizeler serbesttir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.