12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Şiir
Galata Köprüsü
- Garip akımı
- I. Yeni
- Orhan Veli Kanık
- serbest şiir
- gerçeküstücülük
- betimleme
Orhan Veli'nin Galata Köprüsü şiirinde ne anlatılır?
Galata Köprüsü, Orhan Veli Kanık'ın köprüden çevresini seyreden bir söyleyicinin gözünden geçim derdindeki sıradan İstanbul insanlarını anlattığı şiirdir. Şiirin teması geçim sıkıntısı ve sıradan insanın gündelik hayatıdır. Kayıkçı, midyeci ve çımacı gibi kişiler betimlenir; sonunda söyleyici kendisini de onlardan biri olarak görür. Gözleme dayalı betimleme, kelime tekrarları, aliterasyon, asonans ve hafif bir ironi şiirin ahengini kurar; ölçü ve düzenli uyak yoktur. Şiir, Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın 1941'de yayımladıkları Garip kitabıyla başlayan Garip akımının örneğidir. Garipçiler ölçüye, uyağa ve söz sanatlarına karşı çıkmış, şiiri sokağın diliyle yazmış, sıradan insanı şiirin kahramanı yapmıştır. Garip şiiri sıradan insanı toplumcu gerçekçi şiir gibi anlatır, ama söylev tonundan uzak, yalın ve mizahi bir söyleyişi seçer.
Galata Köprüsü: konu anlatımı ve özeti
Orhan Veli Kanık'ın bu şiiri, Galata Köprüsü'nden çevresini seyreden bir söyleyicinin gözünden, geçim derdindeki sıradan İstanbul insanlarını anlatıyor. Garip akımının sade ve günlük dilini çok iyi yansıtır.
- Tema: geçim sıkıntısı ve sıradan insanın gündelik hayatı. Kayıkçı, midyeci, çımacı gibi kişiler betimlenir; sonunda söyleyici kendisini de onlardan biri olarak görür.
- Gözleme dayalı betimleme, kelime tekrarları, ses tekrarları (aliterasyon ve asonans) ve hafif bir ironi şiirin ahengini kurar; ölçü ve düzenli uyak yoktur.
- Garip akımı (I. Yeni): Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın 1941'de yayımladıkları Garip kitabıyla başladı; ilkeleri kitabın ön sözünde açıklandı.
- Garipçiler ölçüye, uyağa, şairaneliğe ve söz sanatlarına karşı çıktılar; şiiri herkesin kullandığı kelimelerle, sokağın diliyle yazdılar; mısra güzelliği yerine bütünün güzelliğini önemsediler.
- Gerçeküstücülükten (sürrealizm) etkilendiler; mizah ve yergiye yer verdiler, sıradan insanı şiirin kahramanı yaptılar.
- Orhan Veli (1914-1950) İstanbul'da doğdu; Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosunda çalıştı; gündelik hayatın her yönünün şiire konu olabileceğini savundu.
Unutma: Garip ile toplumcu gerçekçi şiir sıradan insanı anlatmakta buluşur, ama Garip ideoloji ve söylev tonundan uzak, yalın ve mizahi bir söyleyişi seçer.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
Bu şiiri bir fotoğraf karesi gibi düşün: Söyleyici köprüde durur ve gördüklerini sırayla anlatır.
- Adım 1: Şiirde geçen kişileri ve ne iş yaptıklarını bir liste hâlinde çıkar (kayıkçı, midyeci, çımacı...).
- Adım 2: Her kişinin hangi geçim derdiyle anlatıldığını yanına yaz.
- Adım 3: Son bölümde söyleyicinin kendine nasıl baktığını bul: O da kalabalığın bir parçasıdır.
Garip şiiri süsten, ölçüden ve uyaktan uzak durur; sıradan insanı, günlük dille anlatır. Şiirin sadeliği bilinçli bir tercihtir.
Günlük hayattan: Otobüs camından dışarı bakıp simitçiyi, işe yetişen insanları izlemek, bu şiirdeki gözlemin ta kendisidir.
Sık yapılan hata: "Ölçüsü ve uyağı yok, o hâlde şiirsel değil." Doğrusu: Ahenk kelime ve ses tekrarlarıyla kurulur; şiirsellik süslü sözden değil, bakışın inceliğinden doğar.
Derinleş
Okulunun ya da mahallenin kalabalık bir köşesinde on dakika gözlem yap ve gördüğün insanları Garip şiirinin ilkelerine uygun, süssüz ve günlük bir dille anlatan kısa bir şiir yaz. Şiirine bir de fotoğraf eşlik etsin. Gerçek insanları anlatırken onları küçümsemeden ve tanınır kılmadan yazmanın yollarını tartış.
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Ali, Garip anlayışıyla bir şiir yazmak istiyor ve öğretmeninden şiirine bir kahraman seçmesinde yardım istiyor. Öğretmeni, akımın şiire taşıdığı insan tipini düşünmesini söylüyor. Ali'nin Garip anlayışına en uygun kahraman seçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Malazgirt'te savaşan cesur bir akıncı
- B) Mistik bir yolculuğa çıkan bir derviş
- C) Her sabah aynı otobüsü bekleyen bir memur
- D) Efsanevi bir dağın tanrıçası
- E) Bir kalenin fethini yöneten komutan
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Her sabah aynı otobüsü bekleyen bir memur
Garipçiler, yapmacıksız bir söyleyişle gündelik hayatın içindeki sıradan insanın duygu ve düşüncelerini şiire taşımışlardır. Akıncı ve komutan seçenekleri halktan kahramanları düşündürebilir; ancak bunlar destansı, olağanüstü kişilerdir, Garip ise sıradan insanı anlatır.
Kolay
2Bir edebiyat sunumunda Garipçilerin, aklın ve alışkanlıkların denetimini bir yana bırakıp gerçeği yeni bir gözle görmeyi savunan bir Batı akımından etkilendiği anlatılıyor. Sunucu, bu akımın 1920'lerde Fransa'da André Breton'un öncülüğünde doğduğunu ekliyor. Sunumda sözü edilen akım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Klasisizm (kuralcılık)
- B) Egzistansiyalizm (varoluşçuluk)
- C) Romantizm (coşumculuk)
- D) Gerçeküstücülük (sürrealizm)
- E) Fütürizm (gelecekçilik)
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Gerçeküstücülük (sürrealizm)
André Breton'un öncülüğünde 1920'lerde Fransa'da doğan ve aklın denetiminden uzak bir gerçeklik arayan akım gerçeküstücülüktür; Garipçiler bu akımdan etkilenmiştir. Fütürizm de 20. yüzyıl başında doğmuş yenilikçi bir akımdır; ancak İtalya'da ortaya çıkmış, makineyi ve hızı yüceltmiştir.
Kolay
3Bir sahaf, 1941 basımı ince bir şiir kitabını müşterisine gösteriyor: kitabın kapağında üç arkadaşın adı birlikte yazılı; ön sözünde ölçüyü, uyağı ve şairaneliği reddeden görüşler ise sonraki yıllarda Türk şiirinde büyük tartışmalar başlatmış. Kitabın kapağında adı yazılı şairler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
- A) Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar
- B) Nâzım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Ahmet Arif
- C) Necip Fazıl, Asaf Hâlet, Sezai Karakoç
- D) Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet
- E) Ahmet Hamdi, Ahmet Muhip, Cahit Sıtkı
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet
Garip akımı, Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın 1941'de birlikte yayımladığı “Garip” kitabıyla başlamıştır. Cemal Süreya, Edip Cansever ve Turgut Uyar da yenilikçi bir şiir kurmuştur; ancak onlar 1950'lerde Garip'e tepki olarak doğan İkinci Yeni'nin şairleridir.
Kolay
4Garipçilerin şiir anlayışını araştıran Kaan, vezin ve kafiyenin gereksizliğini, şairaneliğin reddini ve şiirin herkese seslenmesi gerektiğini savunan görüşleri şairlerin kendi kaleminden, ilk elden okumak istiyor. Kaan'ın bu görüşleri bulabileceği yer aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Pazar Postası'ndaki bir bildiri
- B) Garip kitabının ön sözü
- C) Genç Kalemler'deki bir makale
- D) Servetifünun'daki bir mektup
- E) Ant dergisindeki bir bildiri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Garip kitabının ön sözü
Garipçiler şiir anlayışlarını 1941'de yayımlanan “Garip” kitabının Orhan Veli imzalı ön sözünde dile getirmişlerdir. Genç Kalemler de bir edebî anlayışın görüşlerini yaydığı yerdir; ancak o dergi, 1911'de Millî Edebiyat'ın sade dil çağrısının yayın organıdır.
Kolay
5“Ama hepiniz, hepiniz... / Hepiniz geçim derdinde.” dizeleri göz önünde bulundurulduğunda şiirin teması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ölüm korkusu
- B) Kahramanlık
- C) Geçim sıkıntısı
- D) Vatan sevgisi
- E) İlahi aşk
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geçim sıkıntısı
Söyleyici gözlemlediği herkesin ortak derdini “geçim derdi” olarak açıklar; şiirin teması geçim sıkıntısıdır. Kahramanlık “Fetih Marşı”nın, ölüm korkusu “Otuz Beş Yaş”ın temasıdır.
Kolay
6“Dikilir Köprü üzerine, / Keyifle seyrederim hepinizi.” dizelerine göre söyleyici çevresindeki insanları nereden gözlemlemektedir?
- A) Bir kayığın içinden
- B) Bir vapurun güvertesinden
- C) Galata Köprüsü'nün üzerinden
- D) Bir kahvehanenin önünden
- E) Evinin penceresinden
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Galata Köprüsü'nün üzerinden
Söyleyici köprünün üzerinde durup çevresini seyreder; şiirdeki betimlemeler bu noktadan yapılan gözlemlere dayanır. Vapur ve kayık söyleyicinin seyrettiği görüntülerdir.
Kolay
7Okul kütüphanesinde Orhan Veli'nin kitaplarına ayrılan rafa başka şairlerin kitapları da karışmıştır. Aşağıdaki kitaplardan hangisi bu rafta kalmalıdır?
- A) Kubbe-i Hadra
- B) Ömrümde Sükût
- C) Vazgeçemediğim
- D) Çile
- E) İşaret Çocukları
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Vazgeçemediğim
Vazgeçemediğim, Orhan Veli'nin şiir kitaplarındandır. Çile Necip Fazıl'ın, Kubbe-i Hadra Arif Nihat Asya'nın, Ömrümde Sükût Cahit Sıtkı'nın, İşaret Çocukları Cahit Zarifoğlu'nun eseridir.
Kolay
8Garip akımı, üç şairin 1941'de birlikte yayımladığı “Garip” adlı kitapla başlamıştır. Bu üç şair aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Orhan Veli, Cahit Sıtkı, Melih Cevdet
- B) Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet
- C) Oktay Rifat, İlhan Berk, Cemal Süreya
- D) Melih Cevdet, Ahmet Haşim, Yahya Kemal
- E) Orhan Veli, Nazım Hikmet, Rıfat Ilgaz
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Orhan Veli, Oktay Rifat, Melih Cevdet
Garip kitabını Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu ve Melih Cevdet Anday birlikte yayımlamıştır. Cahit Sıtkı herhangi bir topluluğa katılmamış, İlhan Berk ve Cemal Süreya ise İkinci Yeni şairleridir.
Kolay
9Ders kitabındaki bilgi kutusuna göre Orhan Veli “Galata Köprüsü” şiirini ilk kez nerede ve ne zaman yayımlamıştır?
- A) 1941'de Garip kitabının ön sözünde
- B) 1911'de Genç Kalemler dergisinde
- C) 1956'da Pazar Postası dergisinde
- D) 1 Mayıs 1947'de Varlık dergisinde
- E) 1958'de Yeni Şiirler kitabında
Cevabı göster
Doğru cevap: D) 1 Mayıs 1947'de Varlık dergisinde
Bilgi kutusuna göre şiir ilk kez 1 Mayıs 1947'de Varlık dergisinde yayımlanmıştır. 1941, Garip kitabının yayımlandığı yıldır.
Kolay
10“Galata Köprüsü” şiirinde birçok dizenin başında tekrarlanan ve şiirin ahengini sağlayan kelime aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Keyif
- B) Deniz
- C) Şiir
- D) Köprü
- E) Kiminiz
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Kiminiz
Dizelerin başında art arda tekrarlanan “Kiminiz” kelimesi hem ahengi sağlar hem de gözlemlenen insanları tek tek sıralar. “Köprü” kelimesi şiirde yalnızca birkaç kez geçer.
Kolay
11Ders kitabındaki biyografiye göre Orhan Veli'nin çalıştığı yerlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu
- B) İstanbul'da bir reklam ajansı
- C) Anadolu Üniversitesi rektörlüğü
- D) Ankara'da bir muhasebe bürosu
- E) Paris Büyükelçiliği basın bürosu
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu
Orhan Veli, PTT Genel Müdürlüğünde ve Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosunda çalışmıştır. Reklam yazarlığı Haydar Ergülen'in, muhasebecilik Cahit Zarifoğlu'nun yaptığı işlerdendir.
Kolay
12“Kiminiz dümen tutar mavnalarda;” dizesindeki “mavna” kelimesi aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- A) Gemilere ve yakın kıyılara yük taşıyan, güvertesiz büyük tekne
- B) Yolcu taşıyan büyük şehir hatları vapuru
- C) Denizde yeri belirten yüzer işaret
- D) Kürekle yürütülen küçük balıkçı kayığı
- E) İslimle işleyen filika büyüklüğünde küçük vapur
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gemilere ve yakın kıyılara yük taşıyan, güvertesiz büyük tekne
Mavna, gemilere ve yakın kıyılara yük taşıyan güvertesiz büyük teknedir. İslimle işleyen küçük vapur ise “çatana”dır.
Kolay
13Ders kitabına göre Garipçiler, sıradan insanların duygu ve düşüncelerini yapmacıksız ve doğal bir söyleyişle şiire taşırken özellikle hangi unsurlardan yararlanmıştır?
- A) Aruz ölçüsünün kalıplarından
- B) Destansı kahramanlık anlatılarından
- C) Tasavvufi sembollerden
- D) Yergi ve mizahtan
- E) Divan şiirinin mazmunlarından
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Yergi ve mizahtan
Garipçiler yergi ve mizahtan yararlanarak sıradan insanın duygu ve düşüncelerini doğal bir söyleyişle anlatmıştır. Divan mazmunları ve aruz, onların reddettiği geleneksel unsurlardandır.
Kolay
14“Kiminiz çımacıdır halat başında;” dizesindeki “çımacı” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yük gemilerinin dümenini tutan kaptan
- B) Kayıkla karşı kıyıya yolcu taşıyan kişi
- C) Köprü üzerinde simit ve çay satan kişi
- D) Vapur iskelelerinde çıma uzatan veya tutan işçi
- E) Köprü çevresinde balık tutup satan kişi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Vapur iskelelerinde çıma uzatan veya tutan işçi
Çımacı, vapur iskelelerinde çıma (halat) uzatan veya tutan işçidir. Dümen tutan kişi şiirde ayrı bir dizede “dümen tutar mavnalarda” diye anılır.
Kolay
15“Kiminiz kürek çeker, sıya sıya;” dizesindeki “sıya sıya” ikilemesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öfkeyle
- B) Neşeyle
- C) Yavaş yavaş
- D) Hızlı hızlı
- E) Gizlice
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yavaş yavaş
Sıya sıya “yavaş yavaş” demektir; kayıkçının küreği ağır ağır çektiği anlatılır. Dizede hız ya da öfke anlamı yoktur.
Kolay
16“Kiminiz çatanadır, kırdığı gibi bacayı, / Şıp diye geçer Köprü'nün altından;” dizelerindeki “çatana” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gemilere yük taşıyan güvertesiz tekne
- B) Limandaki büyük vinç
- C) Köprünün altındaki taş ayak
- D) Filika büyüklüğünde, islimle işleyen küçük vapur
- E) Denizde yeri gösteren şamandıra
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Filika büyüklüğünde, islimle işleyen küçük vapur
Çatana, filika büyüklüğünde, islimle işleyen deniz teknesi, yani küçük vapurdur. Güvertesiz yük teknesi mavna, yeri gösteren yüzer işaret ise şamandıradır.
Kolay
17Şiir dinletisine hazırlanan Buse, “Kiminiz kürek çeker” sözlerini okurken “k” sesinin dizede yinelendiğini ve kulağa hoş geldiğini fark ediyor. Buse'nin fark ettiği ahenk unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Asonans
- B) Nakarat
- C) Aliterasyon
- D) Redif
- E) Cinas
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aliterasyon
Bir ünsüzün yinelenmesiyle kurulan ses ahengi aliterasyondur; “k” bir ünsüzdür. Asonans ünlülerin yinelenmesidir; nakarat yinelenen dize, redif dize sonundaki ek ya da sözcük tekrarıdır, cinas ise yazılışı aynı, anlamı farklı sözcüklerle yapılır.
Kolay
18“Dikilir Köprü üzerine, / Keyifle seyrederim hepinizi.” dizelerinde söyleyici bir topluluğa seslenmektedir. Şiirin sonraki dizeleri dikkate alındığında söyleyicinin seslendiği topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Köprüyü gezmeye gelen yabancı turistler
- B) Şiirlerini okuyan edebiyat eleştirmenleri
- C) Köprüden kenti yöneten görevli memurlar
- D) Birlikte kitap yayımladığı şair arkadaşları
- E) Köprü çevresinde ekmek parası peşinde koşanlar
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Köprü çevresinde ekmek parası peşinde koşanlar
“Kiminiz” diye sıralanan kişiler kürek çeken, midye çıkaran, dümen tutan, çıma tutan insanlardır ve “Hepiniz geçim derdinde.” dizesi onları birleştirir. Bilgi kutusu da söyleyicinin ekmek parasının peşinde koşan bu insanları anlattığını belirtir.
Orta
19Şiir atölyesinde bir öğrenci “Gönlümün bahçesinde açtı hicran gülleri” dizesini okuyor. Garip anlayışını benimseyen atölye yöneticisi, dizeyi beğenmediğini söyleyip öğrenciye dizeyi yeniden yazmasını öneriyor. Yöneticinin önerisinin dayandığı Garip yargısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şiir, herkesin kullandığı kelimelerle yazılmalıdır.
- B) Şiir, mecazlarla örülmüş seçkin bir dil ister.
- C) Şiirde en önemli unsur dize güzelliğidir.
- D) Şiirin ahengi ölçü ve uyakla kurulmalıdır.
- E) Şiir yalnızca toplumsal sorunları işlemelidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şiir, herkesin kullandığı kelimelerle yazılmalıdır.
Garipçilere göre görülen ve hissedilen şeyler herkesin kullandığı kelimelerle anlatılmalı, “gönül bahçesi”, “hicran gülü” gibi şairane söyleyişlerden kaçınılmalıdır. Toplumsal sorun seçeneği de sade dili çağrıştırır; ancak Garip, şiiri bir ideolojinin aracı yapmayı reddeder.
Orta
20Sınıfta Orhan Veli'nin “Galata Köprüsü” şiiri okunuyor. Söyleyici köprüde durup balık tutanları, kayıkçıyı, midyeciyi ve geçimini sağlamaya çalışan öteki insanları keyifle seyrettiğini anlatıyor; ancak şiirin son bölümünde dikkati kendi durumuna çeviriyor. Şiirin sonunda söyleyici kendisini nasıl görür?
- A) Onlardan üstün, kaygısız bir seyirci olarak
- B) Geçim derdindeki insanlardan biri olarak
- C) Şehri terk etmek isteyen bir yabancı olarak
- D) Onlara yol gösteren bir önder olarak
- E) Köprüdeki işleri denetleyen biri olarak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Geçim derdindeki insanlardan biri olarak
Söyleyici önce keyifle seyrettiğini söyler, sonunda kendisinin de şiir yazıp üç beş kuruş kazanmaya çalışan, geçim derdindeki biri olduğunu sezdirir. Şiirin başındaki seyir keyfi “kaygısız seyirci” seçeneğini çekici kılar; ancak son bölüm bu görüntüyü ironiyle tersine çevirir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.