Doğru Karar Verme

Bu konuda neler var?

• Problem Çözme
• İrdeleme

1. Kolay

   1Duvara resim asmak isteyen Volkan, evde çekiç bulamayınca çiviyi çakamayacağını düşünüp vazgeçiyor; oysa kapının yanında ağır, sert tabanlı bir kapı tutacağı duruyor. Volkan'ın çözümü görememesi kitaptaki hangi kavramla açıklanır?

   • AA) Tümevarım
   • BB) Güdülenme
   • CC) Deneme-yanılma
   • DD) Tümdengelim
   • EE) İşleve takılma
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) İşleve takılma

   İşleve takılma, bir nesnenin yalnız bilinen kullanımını görme eğilimidir; Volkan kapı tutacağını çivi çakmakta kullanılabilecek bir araç olarak düşünememiştir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Öğretmen tahtaya şu akıl yürütmeyi yazıyor: “Bütün memeliler akciğerle solunum yapar. Yunus bir memelidir. O hâlde yunus akciğerle solunum yapar.” Bu akıl yürütme hangi türdendir?

   • AA) Tümevarım
   • BB) Tümdengelim
   • CC) Mekanik çözüm
   • DD) Deneme-yanılma
   • EE) Soyutlama
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Tümdengelim

   Genel bir yargıdan özel bir duruma varılan akıl yürütme tümdengelimdir. Tümevarımda tek tek gözlemlerden genel bir yargıya ulaşılır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Bilgisayarı açılmayan Oğuz, ne yapacağını planlamadan kabloları sırayla çıkarıp takıyor, düğmelere rastgele basıyor; sonunda bir kablo yerine oturunca bilgisayar açılıyor. Oğuz'un kullandığı problem çözme yolu aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Mekanik çözüm
   • BB) İrdeleme
   • CC) Tümdengelim
   • DD) Deneme-yanılma
   • EE) Öfke ve saldırganlık
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Deneme-yanılma

   Planlama ve zihinsel düzenleme olmadan, işe yarayanı bulana kadar denemek deneme-yanılmadır. İrdeleme ise amaç belirleme ve sistemli akıl yürütmeye dayanır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Oyuncağını rafa uzanıp alamayan dört yaşındaki Mira, ağlayıp ayağıyla rafa vurmaya başlıyor; oyuncak yine yerinde duruyor, raf da sallanıp bir vazo düşüyor. Kitaba göre Mira'nın başvurduğu problem çözme yolu için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • AA) Mantık kurallarına dayanan sistemli bir yoldur.
   • BB) Çözümü sınamayı içeren bilimsel bir yöntemdir.
   • CC) Önceki çözümlerden yararlanıp zaman kazandırır.
   • DD) Olgun ve uygar kişilerin sorunlarda en sık kullandığı yoldur.
   • EE) Problemi çözmediği gibi yeni problemlere de yol açabilir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Problemi çözmediği gibi yeni problemlere de yol açabilir.

   Öfke ve saldırganlık daha çok bebeklerin ve küçük çocukların başvurduğu bir yoldur; problemi çözmediği gibi başka problemler de doğurur. Olgun kişilerin yolu irdelemedir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Matematik ödevindeki soruyu okuyan Esra, geçen hafta çözdüğü çok benzer bir sorunun çözüm adımlarını aynen uygulayarak soruyu kısa sürede çözüyor. Esra'nın kullandığı problem çözme yolu aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Tümevarım
   • BB) İşleve takılma
   • CC) Öfke ve saldırganlık
   • DD) Deneme-yanılma
   • EE) Mekanik çözüm
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Mekanik çözüm

   Geçmişte işe yarayan çözümü benzer yeni bir probleme uygulamak mekanik çözümdür (ezbercilik). Yeni problem öncekine benziyorsa emek ve zaman kazandırır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Bahçesindeki domates, fasulye, ayçiçeği ve biber fidelerinin hepsinin ışık alan pencereye doğru eğildiğini gözleyen Kadir, “Bitkiler ışığa doğru yönelir.” sonucuna varıyor. Kadir'in akıl yürütmesi hangi türdendir?

   • AA) Tümevarım
   • BB) Mekanik çözüm
   • CC) Tümdengelim
   • DD) Zihinsel kurulum
   • EE) İşleve takılma
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Tümevarım

   Tek tek gözlemlerden genel bir yargıya ulaşmak tümevarımdır. Tümdengelimde ise genel bir yargıdan özel bir sonuç çıkarılır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bilim olimpiyatına hazırlanan Sena, bir problemi çözemeyince bırakmıyor; çözümü çok merak ettiği ve takımına katkı yapmak istediği için günlerce üzerinde çalışıp sonunda çözüyor. Sena'nın başarısında öne çıkan bireysel etken aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Öfke ve saldırganlık
   • BB) İşleve takılma
   • CC) Zihinsel kurulum
   • DD) Güdülenme
   • EE) Deneme-yanılma
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Güdülenme

   Kitaba göre problem çözebilmek için çözümü merak etmek ve engelleri aşmayı istemek gerekir; bu yüzden güdülenme problem çözmeyi kolaylaştırır. İşleve takılma ve zihinsel kurulum ise çözümü zorlaştırır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Lise son sınıftaki Burak, hangi bölümü seçeceğini düşünürken önce seçeneklerini sıralıyor, her birinin artılarını ve eksilerini yazıyor, sonunda birini seçiyor. Kitaptaki tanıma göre Burak'ın yaşadığı süreçle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   • AA) Yalnız matematik problemlerinde kullanılan bir akıl yürütme türüdür.
   • BB) Önceki çözümün hiç düşünülmeden tekrarlandığı mekanik bir çözümdür.
   • CC) Bir başlangıç noktasından tercih yapılmasına kadar süren bir karar verme sürecidir.
   • DD) Duyguların ve deneyimlerin hiçbir etki göstermediği bir süreçtir.
   • EE) Planlama gerektirmeyen, rastgele denemelere dayalı bir deneme-yanılma sürecidir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Bir başlangıç noktasından tercih yapılmasına kadar süren bir karar verme sürecidir.

   Kitaba göre karar verme, belirli bir başlangıç noktasından itibaren düşüncelerin birbirini izlediği ve bir tercihle sonuçlanan süreçtir; duygular, bilgiler ve deneyimler bu süreci etkiler.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Orta

   9Her problemi denklem kurarak çözmeye alışmış olan Tarık, basit bir sayma yoluyla çözülebilecek bir soruda da uzun uzun denklem kuruyor ve süre yetmiyor. Tarık'ın yaşadığı güçlük kitapta hangi kavramla açıklanır?

   • AA) Tümevarım
   • BB) Zihinsel kurulum
   • CC) Güdülenme
   • DD) Deneme-yanılma
   • EE) Duygusal zekâ
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Zihinsel kurulum

   Daha önce edinilen yapma biçimlerinin yeni problemleri de aynı biçimde ele almaya yol açması zihinsel kurulumdur; düşünceyi yanlı kılar ve çözümü zorlaştırabilir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Orta

    10Bir sınavda mantıklı biçimde soruları önce kolaydan zora çözmeyi planlayan Gül, sınav başında yaptığı bir hataya çok sinirlenince planını bırakıp en zor soruya takılıyor ve süresi yetmiyor. Kitaptaki bilgilere göre bu durum en iyi hangi yargıyla açıklanır?

    • AA) Güdülenme arttıkça problem çözme her zaman zorlaşır.
    • BB) Karar verme sürecinde duygular hiçbir zaman etkili olmaz, her durumda yalnız mantık kuralları belirleyicidir.
    • CC) Mantık kuralları doğru çözümü garantilemez, çünkü duygular bazen bu kurallardan daha etkili olabilir.
    • DD) Basit durumlarda mantıklı karar vermek karmaşık durumlara göre daha zordur.
    • EE) Deneme-yanılma her zaman irdelemeden daha güvenilir sonuç verir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Mantık kuralları doğru çözümü garantilemez, çünkü duygular bazen bu kurallardan daha etkili olabilir.

    Kitaba göre mantık kuralları karar vermeye yardımcıdır ama doğru çözümü garantilemez, çünkü duygular bazen bu kurallardan daha etkili olur. Gül'ün öfkesi planlı kararını bozmuştur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Orta

    11Aynı gün iki karar vermesi gereken Mehmet, akşam yemeğinde ne yiyeceğine kolayca karar veriyor. Ancak farklı şehirlerdeki üç iş teklifinden birini seçerken maaş, ulaşım, aile ve gelecek gibi pek çok etkeni düşünmek zorunda kalıyor ve hata yapma kaygısı yaşıyor. Kitaba göre bu iki karar arasındaki fark en iyi hangi yargıyla açıklanır?

    • AA) Basit durumlarda duygular kararı hiçbir biçimde etkilemez ve hata görülmez.
    • BB) İki karar da aynı zorluktadır, çünkü ikisi de tercih içerir.
    • CC) Durum karmaşıklaştıkça mantıklı karar vermek zorlaşır ve hata olasılığı artar.
    • DD) Durum karmaşıklaştıkça karar vermek her zaman kolaylaşır ve hata azalır.
    • EE) Karmaşık kararlar yalnız deneme-yanılma yoluyla verilebilir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Durum karmaşıklaştıkça mantıklı karar vermek zorlaşır ve hata olasılığı artar.

    Kitaba göre durum ne kadar basitse mantıklı karar vermek o kadar kolaydır; durum karmaşıklaştıkça mantıksız sonuçlara ulaşma olasılığı artar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Orta

    12Uçurtması yüksek bir ağaca takılan Ada önce zıplayarak ulaşmayı deniyor, olmuyor. Sonra bir dalı sallıyor, yine olmuyor. Bunun üzerine “Bahçe kulübesinde uzun bir sırık olabilir.” diye düşünüyor, sırığı alıp uçurtmayı indiriyor ve uçurtmanın yırtılıp yırtılmadığını kontrol ediyor. Ada'nın irdeleme sürecindeki “bulunan çözümün doğru olup olmadığını sınama” adımı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Kulübede uzun bir sırık bulunabileceğini düşünmesi
    • BB) Uçurtmanın ağaca takıldığını fark etmesi
    • CC) Ağacın dalını sallayarak uçurtmayı düşürmeye çalışması
    • DD) Uçurtmaya zıplayarak ulaşmayı denemesi
    • EE) Uçurtmayı indirip yırtılıp yırtılmadığını kontrol etmesi
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Uçurtmayı indirip yırtılıp yırtılmadığını kontrol etmesi

    İrdelemede çözüm bulunduktan sonra doğru olup olmadığı sınanır. Ada sırıkla uçurtmayı indirip işe yaradığını ve uçurtmanın sağlam olduğunu kontrol etmiştir; öteki adımlar seçenek deneme ve akıl yürütme aşamalarıdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Orta

    13Kapısı her sıkıştığında kapıyı tekmeleyerek açmaya çalışan Ferhat, bu yöntem son haftalarda hiç işe yaramadığı hâlde aynı şeyi yapmayı sürdürüyor; kapının menteşesine bakmak aklına gelmiyor. Kitaptaki mekanik çözümle ilgili uyarıya göre Ferhat'a verilecek öneri aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Sonuç vermeyen alışılmış çözümde ısrar etmemeli, sorunu farklı biçimde ele almalıdır.
    • BB) Geçmiş yaşantılarından hiçbir biçimde yararlanmamalıdır.
    • CC) Aynı çözümü daha sık ve daha güçlü tekrarlamalı, çünkü ısrarlı tekrar sonunda mutlaka başarı getirir.
    • DD) Öfke ve saldırganlığı problem çözmenin ilk adımı olarak kullanmalıdır.
    • EE) Hiç düşünmeden ilk aklına gelen yeni bir şeyi denemelidir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Sonuç vermeyen alışılmış çözümde ısrar etmemeli, sorunu farklı biçimde ele almalıdır.

    Kitaba göre geçmişte sonuç vermeyen çözümleri tekrar kullanmak çözüme gitmeyi zorlaştırır; sorunları hep alışılan biçimde çözmekte ısrar edilmemelidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Orta

    14Bir oto tamircisi arızalı aracın sorununu bulmak için parçaları tek tek değiştirip her seferinde aracı çalıştırıyor. Öteki tamirci ise önce arızanın belirtilerini inceliyor, olası nedenleri sıralıyor ve en olası nedenden başlayarak kontrol ediyor. Bu iki tamircinin yöntemleri arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) İlkinin yönteminde planlamaya gerek duyulmaz, ikincisinin yönteminde sistemli akıl yürütme vardır.
    • BB) İki tamirci de yalnız mekanik çözüm kullanmaktadır.
    • CC) İkisi de planlama gerektirmeyen deneme-yanılma yolunu izlemektedir.
    • DD) İlki işleve takılma, ikincisi zihinsel kurulum yaşamaktadır.
    • EE) İlkinin yöntemi genelden özele giden tümdengelime, ikincisinin yöntemi ise öfke ve saldırganlığa dayanır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) İlkinin yönteminde planlamaya gerek duyulmaz, ikincisinin yönteminde sistemli akıl yürütme vardır.

    Deneme-yanılmada zihinsel süreçlere ve planlamaya gerek duyulmaz; kitapta araba tamircisi örneği verilir. İkinci tamircinin durumu değerlendirip seçenekleri sistemli gözden geçirmesi irdelemedir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Orta

    15Sınava girmeden önce Hakan, “Önce bütün soruları okuyacağım, emin olduklarımı çözeceğim, sonra kalanlara döneceğim.” diye bir plan yapıyor. Sınav sırasında da bu plana uyuyor. Kitaptaki bilgilere göre Hakan'ın yaptığı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Problemi öfke ve saldırganlıkla sonuçlandırmak
    • BB) Bir nesneyi yalnız alışılmış işleviyle görerek işleve takılmak
    • CC) Problemi yalnız deneme-yanılma yoluyla, rastgele denemelerle çözmeye çalışmak
    • DD) Karar verme durumunda nasıl davranacağını önceden planlayan bir strateji belirlemek
    • EE) Daha önceki bir sınavdaki çözümü hiç düşünmeden aynen tekrarlayan bir mekanik çözüm uygulamak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Karar verme durumunda nasıl davranacağını önceden planlayan bir strateji belirlemek

    Kitaba göre karar verme stratejisi, bireyin karar verme durumunda nasıl davranacağını belirlemesidir; önceden planlanabildiği gibi o anda da uygulanabilir. Hakan stratejisini önceden planlamıştır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Orta

    16Kitaba göre bazı problemler basit işlemlerle, bazıları akıl yürütmeyle, bazıları ise duygusal olgunlukla çözülür. Aşağıdaki problemlerden hangisinin çözümü en çok duygusal olgunluk gerektirir?

    • AA) Alışveriş listesindeki ürünlerin toplam fiyatını hesaplamak
    • BB) Bozulan bir lambanın ampulünü yenisiyle değiştirmek
    • CC) Haksız yere kırdığı bir arkadaşından özür dileyip ilişkiyi onarmak
    • DD) Bir harita üzerinde iki şehir arasındaki en kısa karayolu güzergâhını bulmak
    • EE) Bir bilmecenin cevabını ipuçlarından akıl yürüterek bulmak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Haksız yere kırdığı bir arkadaşından özür dileyip ilişkiyi onarmak

    Bir ilişkiyi onarmak için hatayı kabul etmek ve özür dilemek duygusal olgunluk ister. Fiyat hesaplama ve ampul değiştirme basit işlemlerle, yol ve bilmece akıl yürütmeyle çözülür.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Zor

    17Bir öğrenci iki akıl yürütmeyi inceliyor: I. “İncelenen yüz kuğunun hepsi beyazdır; demek ki bütün kuğular beyazdır.” II. “Bütün metaller elektriği iletir; bakır bir metaldir; o hâlde bakır elektriği iletir.” Bu akıl yürütmelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • AA) I. özel gözlemlerden genele giden tümevarım, II. genelden özele giden tümdengelimdir.
    • BB) İkisi de özel gözlemlerden genel bir yargıya ulaşan tümevarımdır.
    • CC) İkisi de genel bir yargıdan özel bir sonuç çıkaran tümdengelimdir.
    • DD) I. genelden özele giden tümdengelim, II. özelden genele giden tümevarımdır.
    • EE) I. mekanik çözüm, II. deneme-yanılma yoluyla yapılmış bir çıkarımdır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) I. özel gözlemlerden genele giden tümevarım, II. genelden özele giden tümdengelimdir.

    Tek tek kuğulardan bütün kuğular hakkında yargıya varmak özelden genele gitmektir (tümevarım). Bütün metallerle ilgili genel yargıdan bakır hakkında sonuç çıkarmak genelden özele gitmektir (tümdengelim).

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Zor

    18Bir kamp gecesinde yaralanan arkadaşının yarasını temizlemek isteyen Barış, tek el fenerinin ışığının yetmediğini görüyor. Çadırdaki birkaç cep telefonunun fenerini bir araya getirip arkalarına alüminyum folyo yerleştiriyor ve ışığı yaranın üzerine topluyor. Kitaptaki bilgilere göre Barış'ın çözümü en iyi nasıl nitelendirilir?

    • AA) Duyguların mantığın önüne geçtiği bir öfke ve saldırganlık tepkisidir.
    • BB) Akıl yürütmeye hayal gücünün de eklendiği, alışılmışın dışında yaratıcı bir problem çözmedir.
    • CC) Hiçbir zihinsel süreç gerektirmeyen, rastgele denemelerle yapılmış bir deneme-yanılmadır.
    • DD) Daha önce aynen yaşanmış bir çözümün tekrarlandığı bir mekanik çözümdür.
    • EE) Nesneleri yalnız bilinen işlevleriyle kullanmanın, yani işleve takılmanın örneğidir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Akıl yürütmeye hayal gücünün de eklendiği, alışılmışın dışında yaratıcı bir problem çözmedir.

    Kitaba göre mevcut soruna alışılmışın dışında, farklı fikirlerin değerlendirilip uygulandığı ve akıl yürütmeye hayal kurmanın eklendiği çözüm yaratıcı problem çözmedir. Folyoyu yansıtıcı olarak kullanmak işleve takılmanın tersidir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Zor

    19Topunu komşunun yüksek bahçe duvarının üstüne kaçıran Sinan'ın davranışları karışık sırayla verilmiştir: I. “Bu bir depo; depoda bir merdiven olabilir.” diye düşünüp merdivenle topa ulaşır ve topun gerçekten alındığını görür. II. Sorununun topa ulaşmak, bunun için de duvarın üstüne çıkmak olduğunu belirler. III. Önce duvara tırmanmayı, sonra yandaki ağaca çıkmayı dener; ikisi de işe yaramaz. IV. Problemin tümünü zihninde gözden geçirip mantık kurallarına uygun düşünmeye başlar. Kitaptaki irdeleme basamaklarına göre doğru sıralama aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) III – IV – II – I
    • BB) III – II – I – IV
    • CC) II – IV – III – I
    • DD) II – III – IV – I
    • EE) IV – II – III – I
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) II – III – IV – I

    İrdelemede önce problem ve amaç belirlenir (II), farklı seçenekler denenir (III), problemin tümü zihinde belirlenip mantıklı düşünülür (IV), son olarak çözüm bulunur ve sınanır (I).

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Zor

    20Problem çözmeyi etkileyen bireysel etkenlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi kitaptaki bilgilere göre söylenemez?

    • AA) İşleve takılma, bir nesnenin yalnız alışılmış kullanımını görme eğilimidir.
    • BB) Güdülenme, çözümü merak etmeyi azalttığı için problem çözmeyi zorlaştırır.
    • CC) Olaylar arasında ilişki kurmayı gerektirdiği için zekâ problem çözmeyi kolaylaştırır.
    • DD) Zihinsel kurulum, düşünceyi belirli bir doğrultuya yönlendirerek yanlı hâle getirebilir.
    • EE) İşleve takılma, zihinsel kurulumun bir türü olarak ele alınır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Güdülenme, çözümü merak etmeyi azalttığı için problem çözmeyi zorlaştırır.

    Kitaba göre güdülenme çözümü merak etmeyi ve engelleri aşmayı istemeyi içerdiği için problem çözmeyi kolaylaştırır. Öteki yargılar kitapta açıkça yer alır.

    Hata mı var? Düzeltme öner