11. Sınıf Psikoloji · Öğrenme, Bellek, Düşünme

Öğrenmeyi Etkileyen Faktörler

hazır oluş
güdülenme
transfer
aralıklı çalışma
geri bildirim
kavram haritası
öğrenilmiş çaresizlik

Öğrenmeyi etkileyen faktörler nelerdir?

Öğrenmeyi etkileyen faktörler öğrenenle, öğrenme yöntemiyle, öğrenme malzemesiyle ve sosyokültürel çevreyle ilgili etkenlerdir. Öğrenenle ilgili etkenler türe özgü hazır oluş, olgunlaşma, yaş, zekâ, genel uyarılmışlık, güdülenme ve transferdir. Kaygı ve uyarılmışlık orta düzeydeyken öğrenme en iyidir. Öğrenmenin ilk şartı istemektir ve içten gelen güdülenme dıştan gelenden daha etkilidir; Marie Curie’nin soğuk bir hangarda yıllarca çalışması buna örnektir. Eski öğrenmeler yenisini kolaylaştırıyorsa olumlu, zorlaştırıyorsa olumsuz transfer vardır; düz vites kullanan birinin otomatik viteste zorlanması olumsuz transferdir. En etkili çalışma yöntemi bütün-parça-bütün yöntemidir. Zamana yayılmış aralıklı çalışma, sınavdan hemen önceki yoğun çalışmadan daha kalıcıdır; sık ve hemen verilen geri bildirim öğrenmeyi hızlandırır. Kalın yazılmış, anlamlı ve kavram haritasıyla gruplanmış bilgi daha kolay öğrenilir. Öğrenilmiş çaresizlik ise defalarca başarısız olan kişinin “Ne yapsam değişmez.” diyerek denemeyi bırakmasıdır.

Öğrenmeyi Etkileyen Faktörler: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, öğrenmeyi kolaylaştıran ya da zorlaştıran etkenleri öğrenen, yöntem, malzeme ve sosyokültürel çevre başlıklarında anlatıyor.

Türe özgü hazır oluş ve olgunlaşma: İnsana uçmayı, köpeğe konuşmayı öğretemeyiz. Okumayı öğrenmek için zihinsel olgunluk gerekir.
Yaş, zekâ ve uyarılmışlık: Öğrenme yeteneği ilk yirmi yılda artar, uzun süre sabit kalır, ileri yaşta yavaşlar. Kaygı ve uyarılmışlık orta düzeyde olduğunda öğrenme en iyidir; yatarak ya da televizyon karşısında çalışmak verimi düşürür.
Güdülenme: Öğrenmenin ilk şartı istemektir. İçten gelen güdülenme dıştan gelenden daha etkilidir; Marie Curie’nin soğuk bir hangarda yıllarca çalışması buna örnektir.
Transfer: Eski öğrenmeler yenisini kolaylaştırıyorsa olumlu, zorlaştırıyorsa olumsuz transfer vardır. Düz vites kullanan birinin otomatik viteste zorlanması olumsuz transferdir.
Yöntem: En etkilisi bütün-parça-bütün çalışmadır. Zamana yayılmış aralıklı çalışma, sınavdan önceki yoğun çalışmadan daha kalıcıdır. Sık ve hemen verilen geri bildirim öğrenmeyi hızlandırır; dinleyen öğrenciden anlatan öğrenciye doğru gidildikçe öğrenme artar.
Malzeme: Ortamdan ayırt edilen (kalın yazılmış), anlamlı ve kavram haritasıyla gruplanmış bilgi daha kolay öğrenilir.
Öğrenilmiş çaresizlik: Defalarca başarısız olan kişinin “Ne yapsam değişmez.” diyerek denemeyi bırakmasıdır. Destekleyici olmayan ortamlar bu duyguyu besler.

Unutma: Bir hafta boyunca her gün bir saat çalışmak, sınavdan önceki gece yedi saat çalışmaktan daha kalıcı öğrenme sağlar.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Etkenleri dört grupta topla: öğrenen, yöntem, malzeme, sosyokültürel çevre.
Kendi çalışma alışkanlığını bu listeyle karşılaştır: aralıklı mı çalışıyorsun, geri bildirim alıyor musun?
Bir konuyu bütün-parça-bütün yöntemiyle çalış: önce genel bakış, sonra bölümler, en son tekrar bütün.

Günlük hayattan: Matematikte birkaç kez düşük not alan bir öğrenci “Bende matematik kafası yok.” deyip çalışmayı bırakabilir. Bu bir yetenek sorunu değil, öğrenilmiş çaresizliktir; küçük başarılarla kırılabilir.

Sık yapılan hata: Sınavdan önceki gece yoğun çalışmanın en iyi yol olduğunu sanmak. Bu yöntem kısa vadede not getirebilir ama bilgiler hızla unutulur.

İpucu: “Duyarsam unuturum, görürsem hatırlarım, yaparsam öğrenirim.” sözünü çalışma planına uygula: Okuduğunu birine anlat.

Derinleş

Kitaptaki fil hikâyesini oku: Küçükken zincirle bağlanan fil, büyüyünce zinciri koparacak güce sahip olduğu hâlde denemez. Bu hikâyeyi öğrenilmiş çaresizlik kavramıyla açıkla ve bir öğrencinin bu durumdan kurtulması için üç somut adım öner. Düşün: Başarısızlıktan sonra kendimize ne söylediğimiz, bir sonraki denemeyi nasıl etkiler?

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Konu testini çöz

Kolay
1Bir balığa ağaca tırmanmanın, bir köpeğe de konuşmanın öğretilememesi öğrenmeyi etkileyen hangi faktörle açıklanır?
- A) Kavramsal gruplandırma
- B) Aralıklı çalışma
- C) Türe özgü hazır oluş
- D) Olumlu transfer
- E) Geri bildirim
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türe özgü hazır oluş
Türe özgü hazır oluş, organizmanın istenen davranışı gösterebilmesi için gerekli biyolojik donanıma sahip olmasıdır. Ders kitabı insana uçmayı, köpeğe konuşmayı öğretemeyeceğimizi örnek verir.
Kolay
2Hiçbir not ya da ödül beklemeden, yalnızca merak ettiği için gökyüzü ve yıldızlar hakkında kitaplar okuyan Mert'in öğrenmesini destekleyen etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Toplu çalışma
- B) İçten gelen güdülenme
- C) Olumsuz transfer
- D) Öğrenilmiş çaresizlik
- E) Dıştan gelen güdülenme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İçten gelen güdülenme
Mert'in öğrenme isteği dış bir ödülden değil kendi ilgisinden kaynaklanır. Ders kitabına göre içten kaynaklanan güdülenmenin öğrenmeye etkisi dıştan güdülenmeden daha fazladır.
Kolay
3Mandolin çalmayı bilen Seda'nın gitar çalmayı başkalarına göre daha kolay öğrenmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Türe özgü hazır oluş
- B) Olumsuz transfer
- C) Sönme
- D) Öğrenilmiş çaresizlik
- E) Olumlu transfer
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Olumlu transfer
Eski bir öğrenme yeni öğrenmeyi kolaylaştırıyorsa olumlu transfer vardır. Mandolin çalmak için kazanılan beceriler gitar öğrenimini kolaylaştırmıştır.
Kolay
4Tuş dizilimi farklı yeni bir klavyede yazı yazmaya çalışan Ayşe, eski klavyesindeki tuş yerlerine alışkın olduğu için sık sık hata yapıyor. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Olumsuz transfer
- B) Olumlu transfer
- C) Geri bildirim
- D) Türe özgü hazır oluş
- E) Algısal ayırt edilebilirlik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Olumsuz transfer
Eski öğrenmeler yeni öğrenmeyi zorlaştırıyorsa olumsuz transfer vardır. Düz vites kullanan birinin otomatik viteste zorlanması da buna örnektir.
Kolay
5Bir haftalık sınav hazırlığında aşağıdakilerden hangisi daha kalıcı öğrenme sağlar?
- A) Her gün düzenli olarak birer saat çalışmak
- B) Hiç tekrar yapmadan konuyu bir kez okumak
- C) Yatarak ve televizyon izleyerek çalışmak
- D) Yalnızca sınav sabahı notlara göz gezdirmek
- E) Sınavdan önceki gece yedi saat çalışmak
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Her gün düzenli olarak birer saat çalışmak
Zamana yayılmış aralıklı çalışma, sınavdan önceki yoğun çalışmadan daha kalıcıdır. Yatarak ya da televizyon karşısında çalışmak uyarılmışlık düzeyini bozduğu için verimi düşürür.
Kolay
6Yaptığı her alıştırmanın hemen ardından öğretmeninden doğrularını ve yanlışlarını öğrenen bir öğrencinin daha hızlı öğrenmesini sağlayan etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Olumsuz transfer
- B) Türe özgü hazır oluş
- C) Öğrenilmiş çaresizlik
- D) Geri bildirim
- E) Toplu çalışma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Geri bildirim
Sık ve hemen verilen geri bildirim, öğrencinin hatalarını düzeltmesini sağlayarak öğrenmeyi hızlandırır.
Kolay
7Birkaç kez katıldığı resim yarışmalarında derece alamayan Burak, “Ne yaparsam yapayım kazanamam.” diyerek resim yapmayı tamamen bırakıyor. Burak'ın durumu aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) İçten güdülenme
- B) Olumlu transfer
- C) Aralıklı çalışma
- D) Geri bildirim
- E) Öğrenilmiş çaresizlik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Öğrenilmiş çaresizlik
Öğrenilmiş çaresizlik, defalarca denediği hâlde istediği sonucu alamayan kişinin bir sonraki denemede de başarısız olacağını bekleyip denemeyi bırakmasıdır.
Kolay
8Ders kitaplarında önemli kavramların kalın ya da renkli yazılması öğrenmeyi etkileyen hangi faktörle ilgilidir?
- A) Algısal ayırt edilebilirlik
- B) Olumsuz transfer
- C) Türe özgü hazır oluş
- D) Toplu çalışma
- E) Öğrenilmiş çaresizlik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Algısal ayırt edilebilirlik
Ortamdan ayırt edilen, örneğin kalın yazılmış bilgi daha kolay fark edilir ve öğrenilir; bu öğrenme malzemesiyle ilgili algısal ayırt edilebilirlik faktörüdür.
Orta
9Biyoloji konularını kavram haritalarıyla gruplandırarak çalışan Elif, bilgileri birbirine bağlayabildiği için daha kolay öğreniyor. Elif'in öğrenmesini kolaylaştıran etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Olumsuz transfer
- B) Kavramsal gruplandırma
- C) Toplu çalışma
- D) Öğrenilmiş çaresizlik
- E) Türe özgü hazır oluş
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kavramsal gruplandırma
Kavram haritasıyla gruplanmış bilgi daha kolay öğrenilir; bu, öğrenme malzemesiyle ilgili kavramsal gruplandırma faktörüdür.
Orta
10Anlamlı sözcüklerden oluşan bir listenin, “KZT, BRF, LMV” gibi anlamsız harf gruplarından oluşan bir listeden daha kolay öğrenildiği görülüyor. Bu durum öğrenme malzemesiyle ilgili hangi faktörle açıklanır?
- A) Olumsuz transfer
- B) Türe özgü hazır oluş
- C) Öğrenilmiş çaresizlik
- D) Geri bildirim
- E) Anlamsal çağrışım
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Anlamsal çağrışım
Anlamlı malzeme, zihindeki bilgilerle çağrışım kurabildiği için anlamsız malzemeden daha kolay öğrenilir; bu, öğrenme malzemesiyle ilgili anlamsal çağrışım faktörüdür.
Orta
11Bir öğretmen konuyu anlattıktan sonra öğrencilerin konuyu küçük gruplarda birbirlerine anlatmasını istiyor. Bu uygulama öğrenmeyi etkileyen hangi faktöre dayanır?
- A) Öğrencinin aktif katılımı
- B) Algısal ayırt edilebilirlik
- C) Olumsuz transfer
- D) Türe özgü hazır oluş
- E) Öğrenilmiş çaresizlik
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Öğrencinin aktif katılımı
Dinleyen öğrenciden anlatan öğrenciye doğru gidildikçe öğrenme artar; öğrencinin aktif katılımı öğrenme yöntemiyle ilgili bir faktördür.
Orta
12Uzun bir şiiri ezberleyecek olan Defne önce şiiri baştan sona okuyor, sonra bölüm bölüm çalışıyor, en son da yine baştan sona tekrar ediyor. Defne'nin kullandığı yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız parça yöntemi
- B) Deneme-yanılma yöntemi
- C) Ezber yöntemi
- D) Bütün-parça-bütün yöntemi
- E) Toplu çalışma yöntemi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bütün-parça-bütün yöntemi
Ders kitabına göre en etkili yöntem bütün-parça-bütün çalışmadır: Konu önce bütün olarak görülür, sonra parçalar çalışılır, en sonda yeniden bütüne dönülür.
Orta
13Sınava son gün çalışmaya başlayan ve panik içinde ders çalışan Kaan, normalde kolayca öğrenebileceği konuları bile öğrenemiyor. Bu durum öğrenmeyi etkileyen hangi etkenle açıklanır?
- A) Türe özgü hazır oluşun henüz gelişmemiş olması
- B) Uyarılmışlığın orta düzeyde olması
- C) Kaygı ve uyarılmışlığın çok yükselmesi
- D) Olumlu transferin gerçekleşmesi
- E) Geri bildirimin hemen verilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kaygı ve uyarılmışlığın çok yükselmesi
Kaygı ve uyarılmışlık orta düzeydeyken öğrenme en iyidir; çok düşük ya da çok yüksek olduğunda öğrenme olumsuz etkilenir. Çalışmayı geciktiren öğrenci paniğe kapılıp öğrenemez.
Orta
14Yaş ve zekâ bakımından öğrenmeye çok uygun olan bir öğrenci, konuyu hiç merak etmediği ve ne işe yarayacağını anlamadığı için öğrenemiyor. Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
- A) Öğrenme yalnızca olgunlaşmaya bağlıdır.
- B) Yaş ve zekâ öğrenme için tek başına yeterlidir.
- C) Öğrenmenin ilk şartı öğrenmeyi istemektir.
- D) Güdülenme öğrenmeyi hiç etkilemez.
- E) Zorla öğretme her zaman başarılı olur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Öğrenmenin ilk şartı öğrenmeyi istemektir.
Ders kitabına göre öğrenmenin ilk şartı öğrenmeyi talep etmektir; yeterince güdülenmeyen kişi yaş ve zekâ gibi koşullar uygun olsa bile beklenen öğrenmeyi gerçekleştiremeyebilir.
Orta
15Ders kitabında anlatılan bir araştırmada yaş, yetenek ve başarı bakımından denk üç gruptan birinin çalışmaları övülmüş, birininki kötülenmiş, üçüncü grup için hiçbir şey yapılmamıştır. Ders kitabına göre bu araştırmanın sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Övülen grup gerilemiş, kontrol grubu ilerlemiştir.
- B) Övülen grup ilerlemiş, kötülenen grup gerilemiştir.
- C) Üç grubun başarısı da aynı kalmıştır.
- D) Yalnızca kontrol grubunda gerileme görülmüştür.
- E) Kötülenen grup en çok ilerleyen grup olmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Övülen grup ilerlemiş, kötülenen grup gerilemiştir.
Araştırmada övülen grup ilerlemiş, kötülenen grup gerilemiş, kontrol grubunda bir değişiklik olmamıştır. Bu sonuç güdülenmenin öğrenme üzerindeki etkisini gösterir.
Orta
16Okuma yazma öğrenmeye genellikle 3 yaşında değil, 6-7 yaşlarında başlanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Okuma yazmanın bir refleks olması
- B) Küçük çocukların hiç güdülenmemesi
- C) Küçük yaşta olumlu transferin çok güçlü olması
- D) Okuma yazmanın bir içgüdü olması
- E) Belli bir yaşa ve olgunluğa erişmek gerekmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Belli bir yaşa ve olgunluğa erişmek gerekmesi
Yaşla birlikte bilişsel özellikler değişir; okumayı öğrenmek için zihinsel olgunluk gerekir. Öğrenme yaş, zekâ ve olgunluk düzeyine uygun olduğunda amacına ulaşır.
Zor
17Bir öğrencinin öğrenmesini etkileyen üç durum şöyledir: I. Öğrencinin konuyu çok merak etmesi II. Konunun kavram haritasıyla gruplandırılarak sunulması III. Öğretmenin hataları hemen düzeltmesi Bu durumlar, ders kitabındaki sınıflamaya göre sırasıyla hangi faktör gruplarına girer?
- A) Malzeme, yöntem, öğrenen
- B) Yöntem, öğrenen, malzeme
- C) Yöntem, malzeme, öğrenen
- D) Öğrenen, malzeme, yöntem
- E) Öğrenen, yöntem, malzeme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Öğrenen, malzeme, yöntem
Güdülenme öğrenenle ilgili, kavramsal gruplandırma öğrenme malzemesiyle ilgili, geri bildirim ise öğrenme yöntemiyle ilgili faktörlerdendir.
Zor
18Yıllardır düz vitesli araba kullanan Hasan, otomatik vitesli yeni arabasında sol ayağıyla sık sık olmayan debriyaj pedalını arıyor. Buna karşılık trafik kurallarını iyi bildiği için yeni arabasıyla yol kurallarına uymakta hiç zorlanmıyor. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Eski öğrenmelerinin yeni öğrenmesine hiçbir biçimde etkisi olmamıştır.
- B) Hasan'ın durumu öğrenilmiş çaresizlikle açıklanır.
- C) Trafik kurallarını bilmesi olumsuz transfer yaratmıştır.
- D) Eski öğrenmelerinden biri olumsuz, öteki olumlu transfer yaratmıştır.
- E) Debriyaj alışkanlığı olumlu transfere örnektir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Eski öğrenmelerinden biri olumsuz, öteki olumlu transfer yaratmıştır.
Debriyaj alışkanlığı yeni durumu zorlaştırdığı için olumsuz transfer, trafik kuralları bilgisi yeni durumu kolaylaştırdığı için olumlu transferdir. Hiçbir öğrenmeye sıfırdan başlanmaz.
Zor
19Bir sınıfta öğretmen, matematikte zorlanan öğrencilerin her hatasını sınıfın önünde eleştiriyor, başarılarını ise görmezden geliyor. Ders kitabına göre bu ortamın uzun vadede öğrencilerde hangi sonucu doğurması beklenir?
- A) İçten güdülenmenin hızla artması
- B) Yetersizlik duygusu ve öğrenilmiş çaresizlik
- C) Daha çok risk alıp sürekli yeni denemeler yapma
- D) Olumlu transferin güçlenmesi
- E) Geri bildirimden daha çok yararlanma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yetersizlik duygusu ve öğrenilmiş çaresizlik
Ders kitabına göre başarıların önemsenmediği, cesaretin kırıldığı ve başarısızlığa hatalı tepkiler gösterilen ortamlar zamanla yetersizlik duygusu ve öğrenilmiş çaresizlik oluşturur.
Zor
20Sena ve Zehra aynı sınava hazırlanıyor. Sena çalışmasını sınavdan önceki bir haftaya yayıyor, her çalışmanın sonunda kendini test edip yanlışlarını hemen kontrol ediyor. Zehra ise sınavdan önceki gece kesintisiz yedi saat çalışıyor ve hiç test çözmüyor. Ders kitabındaki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Zehra tek oturumda uzun çalıştığı için daha kalıcı öğrenir.
- B) Zehra'nın uzun süre çalışması geri bildirimin yerini tutar.
- C) Sena aralıklı çalışıp geri bildirim aldığı için daha kalıcı öğrenir.
- D) Sena'nın kendini test etmesi öğrenmesini yavaşlatıp zorlaştırır.
- E) İki öğrencinin öğrenme kalıcılığı arasında fark olması beklenmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Sena aralıklı çalışıp geri bildirim aldığı için daha kalıcı öğrenir.
Zamana yayılmış aralıklı çalışma yoğun çalışmadan daha kalıcıdır; sık ve hemen verilen geri bildirim de öğrenmeyi hızlandırır. Sena her iki etkenden de yararlanmaktadır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.