Zekâ ve Niteliği

Bu konuda neler var?

• Zekânın Belirleyicileri
• Zekânın Ölçülmesi
• Zekâ Testleri

1. Kolay

   1Yeni bir şehre taşınan Leyla, birkaç hafta içinde mahallesini öğreniyor, toplu taşıma güzergâhlarını planlıyor ve yeni okuluna uyum sağlıyor. Leyla'nın bu davranışları, zekâyı bireyi amaçlı etkinliğe, mantıklı düşünmeye ve çevresine uymaya yönelten kavrama yeteneği olarak gören tanıma uygundur. Kitaba göre bu tanım hangi psikoloğa aittir?

   • AA) H. Bergson
   • BB) D. Goleman
   • CC) H. Gardner
   • DD) A. Binet
   • EE) D. Wechsler
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) D. Wechsler

   Kitapta Wechsler zekâyı bireyi amaçlı bir etkinliğe, mantıklı düşünmeye ve çevresine uymaya yönelten kavrama yeteneği olarak tanımlar. Binet iyi düşünme, anlama ve akıl yürütmeyi; Bergson alet yapma ve kullanmayı öne çıkarır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

2. Kolay

   2Bir psikoloji öğretmeni, zekânın tek ve ayrı bir yetenek olmadığını anlatıyor. Kitaba göre günümüzde ağır basan görüş zekâyı nasıl tanımlar?

   • AA) Yalnız matematik problemlerini hızlı çözme yeteneği
   • BB) Öğrenme, kavrama, akıl yürütme ve problem çözme gibi yeteneklerin oluşturduğu bir bütün
   • CC) Yalnız alet yapma ve kullanma becerisinden oluşan, tek başına ele alınan bir yetenek
   • DD) Doğuştan gelen ve yaşam boyunca hiçbir biçimde değişmeyen tek bir güç
   • EE) Yalnız sözcükleri doğru kullanma becerisi
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Öğrenme, kavrama, akıl yürütme ve problem çözme gibi yeteneklerin oluşturduğu bir bütün

   Kitaba göre günümüzde zekânın ayrı bir yetenek değil, algılama, öğrenme, düşünme ve bellek gibi yeteneklerin oluşturduğu genel bir düzey olduğu görüşü ağır basar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

3. Kolay

   3Doğumdan sonra farklı ailelerin yanında büyüyen tek yumurta ikizleri yıllar sonra karşılaştırılıyor. Uyarıcı ve zengin bir çevrede büyüyen ikizin zekâ puanının daha yüksek olduğu görülüyor. Bu tür araştırmalar zekâyla ilgili hangi yargıyı desteklemek için kullanılır?

   • AA) İkizlerin zekâ düzeyi hiç değişmez.
   • BB) Zekâ yalnız beslenmeye bağlıdır.
   • CC) Zekâ yalnız kalıtımla belirlenir.
   • DD) Çevre koşulları zekâ düzeyini etkiler.
   • EE) Zekâ testleri ikizlerde geçersizdir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) Çevre koşulları zekâ düzeyini etkiler.

   Kitaba göre çevre etkisini savunanlar, farklı ailelerde büyüyen özdeş ikizlerin karşılaştırılmasından yola çıkarak dış çevre koşullarının zekâyı etkilediğini göstermeye çalışmışlardır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

4. Kolay

   4Takvim yaşı 10 olan bir çocuğun zekâ yaşı 12 olarak belirleniyor. ZB = ZY / TY × 100 bağıntısına göre bu çocuğun zekâ bölümü kaçtır?

   • AA) 83
   • BB) 100
   • CC) 110
   • DD) 120
   • EE) 122
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) 120

   Zekâ bölümü = 12 / 10 × 100 = 120'dir. 83 değeri bölme işleminin ters yapılmasından (10/12) çıkar.

   Hata mı var? Düzeltme öner

5. Kolay

   5Bir zekâ testi aynı öğrenci grubuna birkaç hafta arayla iki kez uygulanıyor ve öğrencilerin iki uygulamadaki puanları birbirine çok yakın çıkıyor. Bu sonuç testin hangi özelliğini gösterir?

   • AA) Zekâ yaşı
   • BB) Takvim yaşı
   • CC) Güvenirlik
   • DD) Geçerlik
   • EE) Yaratıcılık
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) Güvenirlik

   Bir testin tekrarlandığında benzer sonuç vermesi güvenirliktir. Geçerlik ise testin ölçmek istediğini ölçmesidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

6. Kolay

   6Akıl yürütme becerisini ölçmek için hazırlanan bir testin sorularının, gerçekten akıl yürütmeyi ölçüp ölçmediği uzmanlarca inceleniyor. Bu inceleme testin hangi özelliğiyle ilgilidir?

   • AA) Zekâ bölümü
   • BB) Takvim yaşı
   • CC) Güvenirlik
   • DD) Norm dışılık
   • EE) Geçerlik
   Cevabı göster

   Doğru cevap: E) Geçerlik

   Bir testin ölçmek istediği özelliği ölçmesi geçerliktir. Güvenirlik ise testin tekrarlandığında tutarlı sonuçlar vermesidir.

   Hata mı var? Düzeltme öner

7. Kolay

   7Bir sağlık ocağında anne adaylarına hamilelik sırasında dengeli beslenmeleri, sigara kullanmamaları ve doktora danışmadan ilaç almamaları öğütleniyor. Kitaptaki bilgilere göre bu öğütler zekâyla ilgili hangi bilgiye dayanır?

   • AA) Zekâ yalnız çocuğun okul başarısına bağlıdır.
   • BB) Doğum öncesi iç çevrede yaşananlar da zekâyı etkileyebilir.
   • CC) Zekâ ancak ergenlikten sonra gelişmeye başlar.
   • DD) Hamilelik döneminin zekâyla hiçbir ilgisi yoktur.
   • EE) Zekâ yalnız doğumdan sonra okulda alınan eğitimle şekillenir.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Doğum öncesi iç çevrede yaşananlar da zekâyı etkileyebilir.

   Kitaba göre doğum öncesi iç çevre sayılan hamilelik döneminde annenin beslenmesi, sigara ya da uyuşturucu kullanması, geçirdiği hastalıklar ve aldığı ilaçlar zekâyı etkiler.

   Hata mı var? Düzeltme öner

8. Kolay

   8Okul psikolojik danışmanı, bir öğrencinin yalnız bir zekâ testinden aldığı puana bakarak onun hakkında kesin bir karar vermenin doğru olmadığını söylüyor. Kitaba göre danışmanın bu uyarısının dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

   • AA) Hastalık ve stres gibi etkenler test puanını etkileyebilir.
   • BB) Zekâ yalnız çevreyle belirlenen bir özelliktir.
   • CC) Zekâ testleri her zaman yanlış sonuç verir.
   • DD) Zekâ puanı yaşamın her döneminde artar.
   • EE) Zekâ testleri bireyin bütün yeteneklerini eksiksiz ölçer.
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Hastalık ve stres gibi etkenler test puanını etkileyebilir.

   Kitaba göre bir kez uygulanan testle kişinin gerçek zihinsel gücü ölçülmüş sayılmaz; hastalık ve stres gibi etkenler zekâ puanını etkileyebilir. Bu, testlerin her zaman yanlış olduğu anlamına gelmez.

   Hata mı var? Düzeltme öner

9. Orta

   9Takvim yaşı 9 olan Mert'in zekâ testinden aldığı puan, 11 yaşındaki çocukların ortalama puanına karşılık geliyor. Bu bilgiye göre Mert'in zekâ yaşı kaçtır?

   • AA) 2
   • BB) 9
   • CC) 10
   • DD) 11
   • EE) 20
   Cevabı göster

   Doğru cevap: D) 11

   Testten alınan puan hangi yaş grubunun ortalamasına karşılık geliyorsa zekâ yaşı odur; Mert'in zekâ yaşı 11'dir. 9 ise takvim yaşıdır.

   Hata mı var? Düzeltme öner

10. Orta

    10Takvim yaşı 12 olan Eren'in zekâ yaşı 9 olarak belirleniyor. ZB = ZY / TY × 100 bağıntısına göre Eren'in zekâ bölümü kaçtır?

    • AA) 25
    • BB) 75
    • CC) 90
    • DD) 108
    • EE) 133
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) 75

    Zekâ bölümü = 9 / 12 × 100 = 75'tir. 133 değeri bölmenin ters yapılmasından (12/9) çıkar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

11. Orta

    11Bir gelişim psikoloğu, okul öncesi dönemdeki çocuklara zengin uyarıcılar sunulmasının önemini vurguluyor. Kitaptaki bilgilere göre zekânın en hızlı geliştiği yaş aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) 2–5 yaş
    • BB) 7–8 yaş
    • CC) 14–20 yaş
    • DD) 30–40 yaş
    • EE) 50 yaş sonrası
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) 2–5 yaş

    Kitaba göre zekâ 2–5 yaş arasında çok hızlı gelişir, 7–8 yaş arasında kararlılık gösterir, genellikle 14–20 yaşlarında gelişimini tamamlar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

12. Orta

    12Yetmiş yaşındaki bir yazar, yeni teknolojilere uyum sağlamakta zorlansa da düzenli olarak yeni romanlar yazıp ödüller alıyor. Kitaptaki bilgilere göre bu durum zekânın yaşla değişimiyle ilgili hangi yargıyı destekler?

    • AA) Yaşlılıkta yalnız yeni teknolojileri öğrenme becerisi gelişir.
    • BB) Zekâ yalnız çocuklukta vardır, yetişkinlikte yerini deneyime bırakır.
    • CC) İleri yaşlardaki düşüş daha çok yeni durumlara uyumla ilgilidir; zekâ düzeyi genellikle korunur.
    • DD) İleri yaşlarda zekâ, çocukluktaki kadar hızlı gelişmeye devam eder.
    • EE) Zekâ 50 yaşından sonra hızla ve tümüyle kaybolur; bu nedenle ileri yaşta üretkenlik görülmez.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) İleri yaşlardaki düşüş daha çok yeni durumlara uyumla ilgilidir; zekâ düzeyi genellikle korunur.

    Kitaba göre 50 yaşından sonra zekâda bir miktar düşüş olsa da bu daha çok yeni durumlara uyumla ilgilidir; normal dışı bir durum yoksa zekâ düzeyi korunur.

    Hata mı var? Düzeltme öner

13. Orta

    13Bir okulda aynı zekâ testi iki sınıfa uygulanıyor. Birinci sınıfa 40 dakika süre veriliyor, öğretmen soruları yüksek sesle okuyor; ikinci sınıfa 25 dakika veriliyor, öğrenciler soruları kendileri okuyor. Kitaptaki bilgilere göre bu uygulamanın temel sorunu aşağıdakilerden hangisidir?

    • AA) Test aynı koşullarda uygulanmadığı için sonuçlar karşılaştırılamaz.
    • BB) Test iki sınıfta da aynı koşullarda uygulandığı için hiçbir sorun yoktur.
    • CC) Testi yüksek sesle okumak, puanları kesin olarak düşürür.
    • DD) Süre farkı zekâ yaşını değil, yalnız takvim yaşını değiştirir.
    • EE) Testin geçerliği yüksek olduğu için uygulama koşulları önemsizdir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Test aynı koşullarda uygulanmadığı için sonuçlar karşılaştırılamaz.

    Kitaba göre bir yöntemin test olabilmesi için her bireyin aynı koşullar altında incelenmesi ve sonuçların karşılaştırılabilmesi gerekir; bu yüzden puanlama ve uygulama standart hâle getirilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

14. Orta

    14Zekâ bölümü ortalama düzeyde olan Gökhan, hedefini belirleyip yıllarca planlı ve düzenli çalışıyor; sonunda istediği alanda yaşıtlarının çok üzerinde başarı gösteriyor. Bu örnek kitaptaki hangi yargıyı destekler?

    • AA) Planlı çalışma zekâ bölümünü hemen 150'nin üzerine çıkarır.
    • BB) Zekâ bölümü yüksek olmayan bir kişi hiçbir alanda başarılı olamaz.
    • CC) Yüksek zekâ başarıyı garanti etmez; planlı ve düzenli çalışma başarıda belirleyicidir.
    • DD) Zekâ bölümü ortalama olanlar, ne kadar çalışırlarsa çalışsınlar, zekâ testlerinde her zaman düşük puan alır.
    • EE) Başarı yalnız zekâ bölümüne bağlıdır, çalışmanın etkisi yoktur.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Yüksek zekâ başarıyı garanti etmez; planlı ve düzenli çalışma başarıda belirleyicidir.

    Kitaba göre zekâsı çok yüksek olmayan biri de hedefini iyi belirler, planlı ve düzenli çalışırsa yaşıtlarının çok üzerinde başarı gösterebilir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

15. Orta

    15Zekâ düzeyi yaşıtlarından belirgin biçimde yüksek olan Arya, sınıfta zaten bildiği konuların tekrar edilmesinden sıkılıyor ve derslere ilgisini kaybediyor. Kitaptaki bilgilere göre bu durum, zekâ düzeyini bilmenin hangi yararını gösterir?

    • AA) Bireyin bütün sınavlardan muaf tutulmasını sağlamak
    • BB) Bireye zihin gücüne uygun eğitim verilmesini sağlamak
    • CC) Bireyin hangi takvim yaşında olduğunu belirlemek
    • DD) Bireyin kalıtım özelliklerini değiştirmek
    • EE) Bireyi yaşıtlarıyla aynı programa kesin olarak bağlamak
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Bireye zihin gücüne uygun eğitim verilmesini sağlamak

    Kitaba göre üstün zekâlı bireylere zekâ düzeylerinin altında öğretim verilmesi onları sıkar ve uyum sorunlarına yol açabilir; zekâ düzeyini bilmek uygun eğitim verilmesini sağlar.

    Hata mı var? Düzeltme öner

16. Orta

    16Bir velinin “Oğlumun zekâ bölümü 105 çıktı; demek ki çok geride.” demesi üzerine okul danışmanı, zekâ bölümlerinin genel nüfustaki dağılımını açıklıyor. Kitaptaki bilgilere göre danışmanın açıklaması aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

    • AA) İnsanların çoğunun zekâ bölümü 145–200 arasındadır; 105 bu aralığın oldukça altındadır.
    • BB) Zekâ bölümü 105 olan biri özel eğitim almak zorundadır.
    • CC) Zekâ bölümü 100'ün altında olan herkes üstün zekâlıdır.
    • DD) Zekâ bölümü yalnız takvim yaşını gösterir, başka bir anlamı yoktur.
    • EE) İnsanların çoğunun zekâ bölümü 85–115 arasındadır; 105 bu ortalama aralıktadır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) İnsanların çoğunun zekâ bölümü 85–115 arasındadır; 105 bu ortalama aralıktadır.

    Kitaba göre normal dağılım eğrisinde insanların çoğunun zekâ düzeyi 85–115 arasındadır; çok zeki olanlarla zeki olmayanların genel nüfusa oranı azdır.

    Hata mı var? Düzeltme öner

17. Zor

    17İki çocuğun zekâ testi sonuçları şöyledir: Ayça: takvim yaşı 8, zekâ yaşı 10 Bora: takvim yaşı 12, zekâ yaşı 14 ZB = ZY / TY × 100 bağıntısına göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • AA) Bora'nın zekâ yaşı daha büyük olduğu için zekâ bölümü de Ayça'nınkinden yüksektir.
    • BB) İki çocuğun da zekâ bölümü 100'ün altındadır.
    • CC) İki çocuğun zekâ yaşı ile takvim yaşı arasındaki fark aynı olduğu için zekâ bölümleri eşittir.
    • DD) Ayça'nın zekâ yaşı daha küçük olduğu hâlde zekâ bölümü Bora'nınkinden yüksektir.
    • EE) Bora'nın zekâ bölümü 140'tır.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: D) Ayça'nın zekâ yaşı daha küçük olduğu hâlde zekâ bölümü Bora'nınkinden yüksektir.

    Ayça için ZB = 10/8 × 100 = 125, Bora için ZB = 14/12 × 100 ≈ 117'dir. Zekâ bölümü, zekâ yaşının takvim yaşına oranına bağlıdır; farkın aynı olması bölümleri eşitlemez.

    Hata mı var? Düzeltme öner

18. Zor

    18Kitapta zekânın kalıtım ve çevre etkisiyle belirlendiği, ancak doğuştan potansiyel zekâsı düşük bir çocuğun bulunduğu ortam ne kadar uygun olursa olsun bu ortamın onun zekâ seviyesini üstün yapamayacağı belirtilir. Bu bilgilere göre aşağıdaki çıkarımlardan hangisi en doğrudur?

    • AA) Kalıtım tek belirleyici olduğu için çocuğun çevresinin hiçbir önemi yoktur.
    • BB) Uygun çevre zekâyı düşürür, uygun olmayan çevre ise zekâyı yükseltir.
    • CC) Zekâ yalnız eğitimle kazanılan bir özelliktir, doğuştan getirilen bir yanı yoktur.
    • DD) Çevre koşulları uygun olduğunda her çocuğun zekâ düzeyi kesinlikle üstün düzeye ulaşır.
    • EE) Çevre, kalıtımla getirilen potansiyelin ne ölçüde gerçekleşeceğini etkiler ama bu potansiyelin sınırını tek başına aşamaz.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: E) Çevre, kalıtımla getirilen potansiyelin ne ölçüde gerçekleşeceğini etkiler ama bu potansiyelin sınırını tek başına aşamaz.

    Kitap zekâyı kalıtım ve çevrenin birlikte belirlediğini, zengin çevrenin zekâyı olumlu etkilediğini ama doğuştan potansiyelin sınırını aşamayacağını anlatır. Bu, iki etkenin birlikte işlediğini gösterir.

    Hata mı var? Düzeltme öner

19. Zor

    19Bir araştırmacı, problem çözme becerisini ölçmek için bir test hazırlıyor. Test aynı kişilere üç kez uygulandığında her seferinde hemen hemen aynı puanlar çıkıyor. Ancak incelendiğinde soruların çoğunun yalnız okuma hızını ölçtüğü anlaşılıyor. Bu test için aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

    • AA) Geçerliği yüksektir ama tutarlı sonuç vermediği için güvenirliği düşüktür.
    • BB) Tekrarda aynı sonucu verdiği için ölçmek istediğini de ölçüyor demektir.
    • CC) Güvenirliği yüksektir ama ölçmek istediğini ölçmediği için geçerliği düşüktür.
    • DD) Hem güvenirliği hem de geçerliği düşük bir testtir.
    • EE) Hem güvenirliği hem de geçerliği yüksek, iyi bir testtir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: C) Güvenirliği yüksektir ama ölçmek istediğini ölçmediği için geçerliği düşüktür.

    Tekrarda tutarlı sonuç vermesi testin güvenilir olduğunu gösterir. Problem çözme yerine okuma hızını ölçmesi ise geçerliğinin düşük olduğunu gösterir; güvenirlik tek başına geçerliği kanıtlamaz.

    Hata mı var? Düzeltme öner

20. Zor

    20Zekâ testleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi kitaptaki bilgilere göre söylenemez?

    • AA) Bir kez uygulanan zekâ testi, kişinin gerçek zihinsel gücünü kesin olarak gösterir.
    • BB) Zekâ testlerinin çoğunda puanlama standart hâle getirilmiştir.
    • CC) Zekâ testleri daha çok sözel ve matematiksel yetenekleri ölçer.
    • DD) Zekâ testleri yaratıcılık yeteneğini ölçmekte yetersiz kalır.
    • EE) Testi uygulayan kişinin sorumsuz bir etiketlemesi çocukta geri dönüşü olmayan zarara yol açabilir.
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Bir kez uygulanan zekâ testi, kişinin gerçek zihinsel gücünü kesin olarak gösterir.

    Kitaba göre bir kez uygulanan testle kişinin gerçek zihinsel gücü ölçülmüş sayılmaz; hiçbir test değeri yüzde yüz kesinlik taşımaz. Öteki yargılar kitapta yer alır.

    Hata mı var? Düzeltme öner