11. Sınıf Psikoloji · Öğrenme, Bellek, Düşünme

Öğrenme Türleri

klasik koşullanma
edimsel koşullanma
pekiştirme
sönme
genelleme
sezgisel öğrenme
model alma
örtük öğrenme

Öğrenme türleri nelerdir?

Öğrenme türleri; klasik ve edimsel koşullanma, bilişsel öğrenme, model alarak öğrenme, örtük öğrenme, psikomotor öğrenme ve deneme-yanılma yoluyla öğrenmedir. Klasik koşullanmada Pavlov, zilden sonra yiyecek verilmesini tekrarlayarak köpeğin yalnız zil sesine salya akıtmasını sağlamıştır; zil başta nötr, sonra koşullu uyarıcıdır. Edimsel koşullanmada ödüle götüren ya da cezadan kurtaran davranış tekrarlanır; Skinner’ın kutusundaki fare pedala basınca yiyecek düştüğünü öğrenmiştir. Olumlu pekiştirmede hoşa giden bir uyarıcı eklenir, olumsuz pekiştirmede rahatsız eden uyarıcı kaldırılır; ikisi de davranışı artırır. Ödül kesilince davranışın azalmasına sönme denir. Sezgisel öğrenmede çözüm birden kavranır; Köhler’in şempanzesi sandığı kullanarak muza ulaşmıştır. Tolman’ın farelerinin labirenti ödülsüz dolaşırken öğrenmesi örtük öğrenmedir. Tutum ve roller çoğu kez taklitle edinilir. Olumsuz pekiştirme ceza değildir; rahatsız edici bir durumu ortadan kaldırarak davranışı güçlendirir.

Öğrenme Türleri: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, koşullanmadan bilişsel öğrenmeye, taklitten deneme-yanılmaya uzanan öğrenme türlerini anlatıyor. Kitabın başındaki örnekte bir öğrenci, düdük sesinden sonra kuş yemi serperek kuşları koşullar; maç günü düdük çalınca kuşlar sahaya hücum eder.

Klasik koşullanma: Pavlov, zilden sonra yiyecek verilmesini tekrarlayarak köpeğin yalnız zile salya akıtmasını sağladı. Zil başta nötr, sonra koşullu uyarıcıdır. Fobiler ve reklam müziklerine bağlanma bu yolla açıklanır.
Edimsel koşullanma: Skinner’ın kutusundaki fare, pedala basınca yiyecek düştüğünü öğrendi. Ödüle götüren ya da cezadan kurtaran davranış tekrarlanır.
Pekiştirme: Olumlu pekiştirmede hoşa giden bir uyarıcı eklenir (oyuncak); olumsuz pekiştirmede rahatsız eden uyarıcı kaldırılır (kemer takınca susan uyarı sesi). İkisi de davranışı artırır. Ceza ise davranışı azaltmayı amaçlar.
Temel kavramlar: Genelleme (her sakallıya “dede” demek), ayırt etme, sönme (ödül kesilince davranışın azalması) ve kendiliğinden geri gelme.
Bilişsel öğrenme: Yer öğrenmede zihinde bilişsel harita oluşur. Sezgisel öğrenmede çözüm birden kavranır; Köhler’in şempanzesi sandığı kullanıp muza ulaştı.
Model alarak ve farkına varmadan öğrenme: Tutum ve roller çoğu kez taklitle edinilir. Tolman’ın farelerinin labirenti ödülsüz dolaşırken öğrenmesi örtük öğrenmedir.
Psikomotor ve deneme-yanılma öğrenmesi: Araba sürmek gibi beceriler alıştırmayla otomatikleşir; deneme-yanılmada işe yarayan davranış kalır, yaramayan terk edilir.

Unutma: Olumsuz pekiştirme ceza değildir; rahatsız edici bir durumu ortadan kaldırarak davranışı güçlendirir.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Klasik koşullanmayı dört adımda yaz: nötr uyarıcı, koşulsuz uyarıcı, eşleştirme, koşullu tepki.
Pekiştirme ve cezayı bir tabloda ayır: Ekle-artır (olumlu pekiştirme), kaldır-artır (olumsuz pekiştirme), ekle-azalt (ceza).
Her öğrenme türüne kendi hayatından bir örnek bul.

Günlük hayattan: Telefonunun bildirim sesini duyunca elinin hemen telefona gitmesi edimsel koşullanmadır; ses ile gelen mesaj arasında bağ kurmuşsundur ve bakmak seni ödüllendirir.

Sık yapılan hata: Olumsuz pekiştirmeyi ceza sanmak. Baş ağrısı geçsin diye ilaç içmek olumsuz pekiştirmedir: Rahatsızlık kalkar ve ilaç içme davranışı güçlenir.

İpucu: Klasik koşullanmada organizma edilgindir (U-T), edimsel koşullanmada etkindir: Önce davranır, sonra sonucu gelir (T-U).

Derinleş

Kitaptaki futbol sahası örneğini (düdük sesi ve kuş yemi) klasik ya da edimsel koşullanma kavramlarıyla açıkla: nötr uyarıcı, koşulsuz uyarıcı ve koşullu tepki ne? Sonra kuşların davranışının nasıl söndürülebileceğini öner. Düşün: Uğurlu kalem gibi batıl inançlar hangi öğrenme türüyle oluşur?

Bu konuda neler var?

Koşullanma Yoluyla Öğrenme
Bilişsel Öğrenme
Model Alarak Öğrenme

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Konu testini çöz

Kolay
1Ağabeyinin futbol topunu nasıl sürdüğünü dikkatle izleyen Ali, sonra aynı hareketleri yapmaya çalışıyor. Ali'nin öğrenme biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Klasik koşullanma
- B) Örtük öğrenme
- C) Model alarak öğrenme
- D) Sezgisel öğrenme
- E) Sönme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Model alarak öğrenme
Başkalarının davranışlarını gözleyip taklit ederek öğrenmek model alarak öğrenmedir. Tutum ve roller de çoğu kez bu yolla edinilir.
Kolay
2Organizmanın başlangıçta tepki vermediği bir uyarıcıya, bu uyarıcı doğal bir uyarıcıyla tekrar tekrar birlikte sunulduktan sonra tepki vermeyi öğrenmesine ne ad verilir?
- A) Edimsel koşullanma
- B) Sezgisel öğrenme
- C) Klasik koşullanma
- D) Örtük öğrenme
- E) Deneme-yanılma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Klasik koşullanma
Klasik koşullanmada iki uyarıcı arasında bağ kurulur; organizma başlangıçta tepki vermediği uyarıcıya zamanla tepki vermeyi öğrenir. Edimsel koşullanmada ise ödüle götüren ya da cezadan kurtaran davranış öğrenilir.
Kolay
3Pavlov'un deneyinde koşullanma gerçekleştikten sonra köpeğin salya salgılamasına yol açan zil sesi hangi uyarıcı olmuştur?
- A) Doğal uyarıcı
- B) Koşulsuz uyarıcı
- C) Nötr uyarıcı
- D) Olumsuz pekiştireç
- E) Koşullu uyarıcı
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Koşullu uyarıcı
Zil sesi başta salya tepkisi doğurmayan nötr bir uyarıcıdır; yiyecekle defalarca birlikte sunulunca tek başına salya tepkisi doğuran koşullu (öğrenilmiş) uyarıcı olur. Yiyecek koşulsuz (doğal) uyarıcıdır.
Kolay
4Odasını topladığı her gün annesinden sevdiği bir çikolatayı alan çocuk, zamanla odasını daha sık toplamaya başlıyor. Bu durumda çocuğun davranışını artıran süreç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Olumsuz pekiştirme
- B) Sönme
- C) Genelleme
- D) Ceza
- E) Olumlu pekiştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Olumlu pekiştirme
Olumlu pekiştirmede davranışın hemen ardından hoşa giden bir uyarıcı verilir ve davranışın tekrarlanma olasılığı artar. Olumsuz pekiştirmede ise rahatsız edici bir uyarıcı ortadan kaldırılır.
Kolay
5Odasında çalışırken yan odadan gelen çok yüksek sesli müzikten rahatsız olan Kerem, kalkıp kapısını kapatınca rahatlıyor. Bundan sonra benzer durumlarda hemen kapısını kapatıyor. Kerem'in kapıyı kapatma davranışını artıran süreç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Sönme
- B) Ceza
- C) Klasik koşullanma
- D) Olumsuz pekiştirme
- E) Olumlu pekiştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olumsuz pekiştirme
Olumsuz pekiştirmede davranıştan sonra rahatsız edici bir uyarıcı ortadan kalkar ve davranış güçlenir. Burada kapıyı kapatmak rahatsız edici sesi azalttığı için tekrarlanmaktadır; bu ceza değildir.
Kolay
6Dedesine “dede” demeyi öğrenen küçük bir çocuk, sokakta gördüğü her sakallı yaşlı adama da “dede” diyor. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?
- A) Ayırt etme
- B) Genelleme
- C) Kendiliğinden geri gelme
- D) Sönme
- E) Örtük öğrenme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Genelleme
Genellemede öğrenilmiş tepki, ilk uyarıcıya benzeyen başka uyarıcılara da gösterilir. Çocuk dedesine benzeyen herkese aynı tepkiyi vermektedir.
Kolay
7Her ağladığında kendisine oyuncak alınan bir çocuğa artık ağladığında oyuncak alınmıyor ve çocuğun ağlama davranışı giderek azalıyor. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Sönme
- B) Ayırt etme
- C) Genelleme
- D) Model alma
- E) Olumlu pekiştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sönme
Sönme, pekiştirme kesildiğinde öğrenilmiş davranışın giderek azalmasıdır. Skinner'ın deneyinde de yiyecek kesilince farenin pedala basma davranışı azalmıştır.
Kolay
8Yeni aldığı bir bulmaca kutusunu açmak isteyen Can, farklı hareketleri tek tek deniyor, işe yaramayanları bırakıyor ve sonunda kutuyu açmayı başarıyor. Can'ın öğrenme biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Model alma
- B) Deneme-yanılma
- C) Sezgisel öğrenme
- D) Örtük öğrenme
- E) Klasik koşullanma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Deneme-yanılma
Deneme-yanılma yoluyla öğrenmede çözümü sağlayan davranışlar benimsenir, sağlamayanlar terk edilir; hata azaldıkça öğrenme artar. Sezgisel öğrenmede ise çözüm denemeler olmadan birden kavranır.
Orta
9Her sabah kahvaltıda belirli bir müziği açan bir ailenin çocuğu, aynı müziği öğleden sonra bir alışveriş merkezinde duyduğunda acıktığını hissediyor. Çocuğun yaşadığı durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Edimsel koşullanma
- B) Klasik koşullanma
- C) Model alarak öğrenme
- D) Sezgisel öğrenme
- E) Deneme-yanılma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Klasik koşullanma
Müzik başlangıçta nötr bir uyarıcıdır; yemekle tekrar tekrar birlikte sunulduğu için açlık hissini uyandıran koşullu uyarıcı olmuştur. Bu, klasik koşullanmadır.
Orta
10Bir köpeğe patisini uzatmayı öğretmek için klasik koşullanmanın yetersiz kalmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Patisini uzatmak köpeğin doğal bir tepkisi değildir.
- B) Klasik koşullanma yalnızca insanlarda görülür.
- C) Patisini uzatmak doğuştan gelen bir reflekstir.
- D) Edimsel koşullanmada pekiştireç kullanılmaz.
- E) Köpekler klasik koşullanmayla hiçbir şey öğrenemez.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Patisini uzatmak köpeğin doğal bir tepkisi değildir.
Klasik koşullanma, doğal bir tepkinin (salya gibi) yeni bir uyarıcıya da verilmesini sağlar. Pati uzatmak köpeğin doğal tepkisi olmadığı için böyle yeni bir davranışı öğretmekte edimsel koşullanma devreye girer.
Orta
11Olumsuz pekiştirme ile ceza arasındaki farkla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Olumsuz pekiştirmede hoşa giden bir uyarıcı eklenir.
- B) Ceza davranışı artırır, olumsuz pekiştirme azaltır.
- C) Olumsuz pekiştirme, cezanın başka bir adıdır.
- D) İkisi de davranışın tekrarlanma olasılığını azaltır.
- E) Olumsuz pekiştirme artırır, ceza azaltmayı amaçlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Olumsuz pekiştirme artırır, ceza azaltmayı amaçlar.
Olumsuz pekiştirmede rahatsız edici bir uyarıcı kaldırılır ve davranış güçlenir; ceza ise davranışı azaltmayı amaçlar. Hoşa giden uyarıcı eklemek olumlu pekiştirmedir.
Orta
12Köhler'in deneyinde şempanze, ulaşamadığı yükseklikteki muza bir süre bakıyor; sonra birden kafesteki sandığı muzun altına çekip üstüne çıkıyor ve muzu alıyor. Şempanzenin bu öğrenmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Sönme
- B) Genelleme
- C) Klasik koşullanma
- D) Örtük öğrenme
- E) Sezgisel öğrenme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sezgisel öğrenme
Sezgisel öğrenmede çözüm, durumun öğeleri arasındaki ilişki kavranarak birden bulunur. Şempanze tek tek denemeler yapmadan sandık ile muz arasındaki ilişkiyi kavramıştır.
Orta
13Her gün okula ailesinin arabasıyla giden ve yolu hiç önemsemeyen Ece, bir gün yürüyerek gitmesi gerektiğinde yolu kolayca bulabiliyor. Ece'nin yolu bilmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Deneme-yanılma
- B) Olumlu pekiştirme
- C) Sönme
- D) Farkına varmadan öğrenme
- E) Klasik koşullanma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Farkına varmadan öğrenme
Ece yolu öğrenmeye çalışmadan ve bir ödül almadan öğrenmiş, gerektiğinde bu bilgiyi kullanmıştır. Tolman'ın ödülsüz labirentte dolaşan farelerindeki gibi bu farkına varmadan (örtük) öğrenmedir.
Orta
14Çocukken bir asansörde uzun süre mahsur kalan ve o günü artık pek hatırlamayan bir yetişkin, bugün asansöre binmekten yoğun biçimde korkuyor. Bu korku ders kitabına göre en çok hangi öğrenme türüyle açıklanır?
- A) Model alarak öğrenme
- B) Örtük öğrenme
- C) Klasik koşullanma
- D) Sezgisel öğrenme
- E) Olumlu pekiştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Klasik koşullanma
Ders kitabına göre fobiler genellikle çocuklukta yaşanan ürkütücü durumlardan, korku koşullanmasından oluşur. Asansör, korku yaşantısıyla birlikte deneyimlendiği için korku tepkisi doğuran koşullu uyarıcı olmuştur.
Orta
15Belirli bir tondaki zile koşullanmış bir köpek, zamanla yalnız o tondaki zile salya salgılıyor; farklı tonlardaki zillere ise tepki vermiyor. Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?
- A) Kendiliğinden geri gelme
- B) Model alma
- C) Genelleme
- D) Ayırt etme
- E) Sönme
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ayırt etme
Ayırt etmede organizma, pekiştirilen uyarıcıya tepki verir; ona benzeyen ama pekiştirilmeyen uyarıcılara tepki vermez. Benzer uyarıcılara da tepki verseydi genelleme olurdu.
Orta
16Sönme gerçekleştikten bir süre sonra, pekiştirme olmadığı hâlde öğrenilmiş davranışın yeniden ortaya çıkmasına ne ad verilir?
- A) Kendiliğinden geri gelme
- B) Sezgisel öğrenme
- C) Ayırt etme
- D) Olumsuz pekiştirme
- E) Genelleme
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Kendiliğinden geri gelme
Sönmüş bir tepkinin bir süre sonra pekiştirme olmadan yeniden görülmesine kendiliğinden geri gelme denir. Bu, sönmenin öğrenilenin tamamen silinmesi olmadığını gösterir.
Zor
17Diş hekiminin muayenehanesinde matkap sesini her duyduğunda ardından ağrılı bir işlem yaşayan Emre, aylar sonra bir alışveriş merkezinde benzer bir ses duyunca kaygılanıyor. Koşullanma gerçekleştikten sonra matkap sesi, ağrılı işlem ve sese verilen kaygı tepkisi sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Koşulsuz uyarıcı, koşullu uyarıcı, koşullu tepki
- B) Koşullu uyarıcı, nötr uyarıcı, koşulsuz tepki
- C) Koşullu uyarıcı, koşulsuz uyarıcı, koşullu tepki
- D) Nötr uyarıcı, koşullu uyarıcı, koşulsuz tepki
- E) Koşulsuz uyarıcı, nötr uyarıcı, koşullu tepki
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Koşullu uyarıcı, koşulsuz uyarıcı, koşullu tepki
Ağrılı işlem doğal olarak kaygı doğuran koşulsuz uyarıcıdır. Başta nötr olan matkap sesi işlemle birlikte sunulunca koşullu uyarıcı olmuş, sese verilen kaygı da öğrenilmiş koşullu tepkiye dönüşmüştür.
Zor
18Bir öğretmenin sınıfında uyguladığı iki yöntem şöyledir: I. Ödevini zamanında teslim eden öğrenciye bir teşekkür kartı veriyor. II. Sınıfını düzenli tutan öğrencileri o haftaki sınıf temizliği nöbetinden muaf tutuyor. Bu yöntemler sırasıyla aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- A) Olumsuz pekiştirme, olumlu pekiştirme
- B) Olumlu pekiştirme, olumsuz pekiştirme
- C) Ceza, olumsuz pekiştirme
- D) Olumlu pekiştirme, ceza
- E) Ceza, olumlu pekiştirme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Olumlu pekiştirme, olumsuz pekiştirme
Teşekkür kartı hoşa giden bir uyarıcının eklenmesidir (olumlu pekiştirme). Nöbetten muaf tutmak hoşa gitmeyen bir görevin kaldırılmasıdır (olumsuz pekiştirme). İkisi de davranışı artırmayı amaçlar; ceza değildir.
Zor
19Tolman'ın deneyinde bir süre ödülsüz biçimde labirentte dolaşan fareler, labirentin sonuna yiyecek konunca hedefe hemen kısa yoldan ulaşmıştır. Bu bulgu aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
- A) Yiyecek farelerde klasik koşullanmayla salya tepkisi doğurmuştur.
- B) Fareler labirenti ilk girişte sezgisel öğrenmeyle kavramıştır.
- C) Öğrenme yalnızca pekiştirme olduğunda gerçekleşir.
- D) Öğrenme pekiştirme olmadan da olup sonradan performansa dönüşebilir.
- E) Farelerin hedefe ulaşması yalnızca içgüdüyle açıklanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Öğrenme pekiştirme olmadan da olup sonradan performansa dönüşebilir.
Fareler ödül yokken de labirenti öğrenmiş, bu öğrenme yiyecek konunca davranışa yansımıştır. Bu farkına varmadan (örtük) öğrenmedir; öğrenme pekiştireç olmadan da gerçekleşebilir.
Zor
20Aşağıdakilerden hangisi edimsel koşullanmayla açıklanabilir?
- A) Soru çözdükçe puan kazanınca daha çok soru çözen öğrenci
- B) Bir reklam müziğini duyunca markayı hatırlayan kişi
- C) Yemek kokusu alınca acıkan kişi
- D) Babasının konuşma tarzını farkında olmadan taklit eden çocuk
- E) Sandığı kullanma çözümünü birden kavrayan şempanze
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Soru çözdükçe puan kazanınca daha çok soru çözen öğrenci
Edimsel koşullanmada davranışın sonucu (puan) davranışı pekiştirir ve tekrarlanma olasılığını artırır. Reklam müziği ve yemek kokusu klasik koşullanmaya, şempanze sezgisel öğrenmeye, taklit ise model almaya örnektir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.