11. Sınıf Psikoloji · Psikolojinin Temel Süreçleri
Algı
- nesne algılama
- algısal değişmezlik
- büyüklük değişmezliği
- derinlik algısı
- tek göz ipuçları
- iki göz ipuçları
Psikolojide algı nedir ve nasıl oluşur?
Algı, duyu organlarının aldığı uyarıcıların beyin tarafından yorumlanıp anlamlandırılmasıdır. Dilin tat alması duyumdur; alınan tadın çay olduğunu anlamak ise algıdır, bu yüzden duyum algının ön koşuludur. Algı, duyumların toplamından fazlasıdır: koldaki bir dizi basınç duyumu sürünen bir böcek olarak algılanır. Nesne algısında şeklin zeminden ayrılması, uyarıcıların bir örüntüde gruplanması ve eksiklerin tamamlanması rol oynar. Algısal değişmezlik, koşullar değişse de bilinen bir nesnenin aynı algılanmasıdır; gökyüzündeki uçak küçük görünse de gerçek büyüklüğünde, ağacın yaprakları karanlıkta da aynı renkte algılanır. Derinlik algısı, ağ tabakadaki iki boyutlu görüntünün üç boyutlu algılanmasıdır. Büyüklük, üst üste binme ve parlaklık tek gözle; gözlerin içe dönmesi ve iki gözün farklı görüntüsü iki gözle kullanılan ipuçlarıdır. Algı nesnel değil özneldir; aynı uyarıcı farklı kişilerde farklı anlamlar kazanabilir.
Algı: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, duyu organlarının aldığı uyarıcıların beyin tarafından yorumlanıp anlamlandırılması olan algıyı anlatıyor. Dilin tat alması duyumdur; aldığın tadın çay olduğunu anlaman algıdır. Duyum algının ön koşuludur.
- Nesne algılama: Algı duyumların toplamından fazlasıdır. Kolunda bir dizi basınç duyumu “sürünen böcek”, uzaktan gelen ses “ambulans” olarak algılanır. Nesneyi adlandırmak ve işlevini bilmek öğrenmeyle olur.
- Örgütleyici süreçler: Şeklin zeminden ayrılması, uyarıcıların bir örüntüde gruplanması ve eksiklerin tamamlanması nesne algısını sağlar.
- Algısal değişmezlik: Koşullar değişse de bildiğimiz nesneyi aynı algılarız. Önceden bilinen nesne için geçerlidir.
- Büyüklük değişmezliği: Gökyüzündeki uçak küçük görünse de gerçek boyutunda algılanır.
- Şekil ve renk değişmezliği: Kapı hangi açıdan bakılırsa bakılsın dikdörtgen, ağacın yaprakları karanlıkta da aynı renk algılanır.
- Derinlik algısı: Ağ tabakadaki iki boyutlu görüntünün üç boyutlu algılanmasıdır. Tek gözle kullanılan ipuçları (büyüklük, üst üste binme, parlaklık, paralel çizgilerin uzakta birleşmesi) ve iki gözle kullanılan ipuçları (gözlerin içe dönmesi, iki gözün farklı görüntüsü) vardır.
Unutma: Algı nesnel değil özneldir; aynı uyarıcı farklı kişilerde farklı anlamlar kazanabilir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Bir uyarıcıyı iki adımda incele: önce “ne hissediyorum?” (duyum), sonra “bu nedir?” (algı).
- Üç değişmezliği birer örnekle yaz: uzaktaki uçak, açılan kapı, gölgedeki yaprak.
- Derinlik ipuçlarını “tek göz” ve “iki göz” diye iki listeye ayır.
Günlük hayattan: Uzaktan gelen arkadaşının saçını kestirmesine rağmen onu yürüyüşünden tanırsın. Bu, algının parçalardan değil bütünden çalıştığını gösterir.
Sık yapılan hata: Değişmezliğin her nesne için geçerli olduğunu sanmak. Algısal değişmezlik, nesneyi daha önce tanıyorsak oluşur; hiç görmediğin bir cismin büyüklüğünü uzaktan kestirmek zordur.
İpucu: Ressamlar derinlik vermek için tek göz ipuçlarını kullanır: uzaktakini küçük, soluk ve üstte çizerler.
Derinleş
Kitaptaki “Sadece duyumlara sahip olsaydık ve onları anlamlandıramasaydık ne olurdu?” sorusunu düşün. Bir sabahını yalnız duyumlarla geçirdiğini varsayarak üç kısa sahne yaz (alarm sesi, kahvaltı, okul yolu). Düşün: Algı olmadan bir tehlikeyi fark edip ondan kaçabilir miydik?
Bu konuda neler var?
- Nesne Algılama
- Algısal Değişmezlik
- Derinlik Algısı
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Duyu organları tarafından alınan uyarıcıların beyin tarafından yorumlanıp anlamlandırılması sürecine ne ad verilir?
- A) Duyum
- B) Uyarım
- C) Alışma
- D) Algı
- E) Refleks
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Algı
Kitapta bu sürecin algılama olduğu, duyumların algının ön koşulu olduğu belirtilir.
Kolay
2Ders kitabına göre "dilin tat alması" ile "aldığımız tadın çay olduğunu anlamak" sırasıyla hangi kavramlara örnektir?
- A) Algı; duyum
- B) Uyarım; alışma
- C) Duyum; algı
- D) Algı; duyarlılaşma
- E) Duyum; refleks
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Duyum; algı
Kitapta dilin tat alması duyuma, aldığımız tadın çay olduğunu anlamak ise algıya örnek verilir.
Kolay
3Nesnelerin içinde bulunduğu koşullar değişse de o nesneyi sabit ve değişmez olarak algılama eğilimine ne ad verilir?
- A) Derinlik algısı
- B) Algısal değişmezlik
- C) Duyusal uyum
- D) Farklılaşma eşiği
- E) Alışma
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Algısal değişmezlik
Algısal değişmezlik perspektif, aydınlanma ve uzaklık değişse de nesneyi sabit algılama eğilimidir.
Kolay
4Gökyüzündeki uçağı küçük görmemize rağmen onu gerçek büyüklüğünde algılamamız hangi değişmezliğe örnektir?
- A) Şekil değişmezliği
- B) Renk değişmezliği
- C) Derinlik algısı
- D) Duyusal uyum
- E) Büyüklük değişmezliği
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Büyüklük değişmezliği
Boyutlarını önceden bildiğimiz nesneleri uzakta küçük görünse de aynı büyüklükte algılamak büyüklük değişmezliğidir.
Kolay
5İki boyutlu retinal görüntünün üç boyutlu bir görüntüye dönüştürülmesine ne ad verilir?
- A) Büyüklük değişmezliği
- B) Şekil değişmezliği
- C) Derinlik algısı
- D) Duyum eşiği
- E) Duyarlılaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Derinlik algısı
Derinlik algısı ağ tabakadaki iki boyutlu görüntünün üç boyutlu algılanmasıdır.
Kolay
6Ders kitabına göre derinlik algısında kullanılan ipuçları hangi iki gruba ayrılır?
- A) Görsel ve işitsel ipuçları
- B) Kalıtsal ve çevresel ipuçları
- C) Alt ve üst eşik ipuçları
- D) Renk ve şekil ipuçları
- E) Tek göz ve iki göz ipuçları
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tek göz ve iki göz ipuçları
Derinlik algısında tek gözün kullandığı (monoküler) ve iki gözün kullandığı (binoküler) ipuçları vardır.
Kolay
7Bahçedeki ağacın yapraklarını karanlıkta daha koyu, güneşte daha açık görmemize rağmen onları hep aynı renk olarak algılamamız hangi değişmezliğe örnektir?
- A) Büyüklük değişmezliği
- B) Renk değişmezliği
- C) Şekil değişmezliği
- D) Derinlik algısı
- E) Duyusal uyum
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Renk değişmezliği
Rengini ve parlaklığını bildiğimiz nesneyi ışık değişse de aynı renkte algılamak renk (parlaklık) değişmezliğidir.
Kolay
8Ders kitabına göre algısal değişmezliğin olabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?
- A) Nesnenin her zaman aynı ışıkta görülmesi
- B) Nesneye yalnız tek gözle bakılması
- C) Nesnenin daha önceden biliniyor olması
- D) Nesnenin sürekli hareket etmesi
- E) Nesnenin alt eşiğin altında kalması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Nesnenin daha önceden biliniyor olması
Kitapta algıda değişmezliğin olabilmesi için ilgili nesnenin daha önce bilinmesi gerektiği belirtilir.
Orta
9Kolunda hafif bir dizi basınç hisseden Ayşe hemen "Kolumda bir böcek yürüyor!" diyor. Ders kitabına göre bu durum algının hangi özelliğini gösterir?
- A) Duyusal bilginin nesnelere dönüştürülmesini
- B) Algının duyumlardan daha az bilgi içermesini
- C) Duyumların algıya hiç ihtiyaç duymamasını
- D) Dokunma duyumunun alt eşiğinin olmamasını
- E) Basınç duyumuna karşı duyarsızlaşmayı
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Duyusal bilginin nesnelere dönüştürülmesini
Kitapta tüm algılardaki ortak özelliğin duyusal bilginin daima nesnelere dönüştürülmesi olduğu ve kol üzerindeki basınç duyumlarının sürünen bir böcek olarak algılandığı belirtilir.
Orta
10Ders kitabına göre nesne algılamasında rol oynayan örgütleyici süreçler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Alışma, duyarlılaşma ve duyusal uyum
- B) Büyüme, olgunlaşma ve öğrenme
- C) Alt duyum eşiği, üst duyum eşiği ve farklılaşma eşiği
- D) Şekil-zemin ayrımı, gruplama ve boşlukları tamamlama
- E) Betimleme, açıklama ve yordama
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Şekil-zemin ayrımı, gruplama ve boşlukları tamamlama
Kitapta nesne algılamasında şekil-zeminin ayırt edilmesi, uyarıcıların bir örüntüye gruplanması ve uyarımdaki boşlukların doldurulması gibi örgütleyici süreçlerin rol oynadığı belirtilir.
Orta
11Ders kitabına göre nesne algısının hangi yönü öğrenmeye dayanır?
- A) Duyu organlarının uyarıcıları alabilmesi
- B) Sinir sisteminin uyarıları iletebilmesi
- C) Gözün ağ tabakasında ışığa duyarlı alıcılara sahip olması
- D) Nesneleri isimlendirebilme ve işlevlerini belirtebilme
- E) Kulağın ses dalgalarıyla titreşebilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Nesneleri isimlendirebilme ve işlevlerini belirtebilme
Kitapta nesne algısının duyu organları ve sinir sisteminin doğuştan gelen bir özelliği olduğu, ancak nesneleri isimlendirebilmenin ve işlevlerini belirtebilmenin öğrenmeyle olduğu belirtilir.
Orta
12Hangi açıdan bakarsak bakalım bir kapıyı dikdörtgen olarak algılamamız hangi değişmezliğe örnektir?
- A) Şekil değişmezliği
- B) Büyüklük değişmezliği
- C) Renk değişmezliği
- D) Derinlik algısı
- E) Duyusal uyum
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Şekil değişmezliği
Nasıl olduğunu bildiğimiz bir nesnenin şeklini hangi açıdan bakarsak bakalım aynı biçimde algılamak şekil değişmezliğidir.
Orta
13Bir fotoğrafta bir ağaç bir evin önünde durup evin bir kısmını kapatıyor. Fotoğrafa bakan kişi ağacın evden daha yakında olduğunu düşünüyor. Ders kitabına göre bu yargıda kullanılan derinlik ipucu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gözlerin içe dönmesi (iki göz ipucu)
- B) İki gözün farklı görüntüsü (iki göz ipucu)
- C) Renk değişmezliği
- D) Duyusal uyum
- E) Üst üste binme (tek göz ipucu)
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Üst üste binme (tek göz ipucu)
Kitapta nesneler üst üste bindiğinde üstte olanın daha yakında, altta kalanın daha uzakta göründüğü belirtilir; bu bir tek göz (monoküler) ipucudur.
Orta
14Bir tren rayının uzaklara doğru gittikçe iki çizgisinin birbirine yaklaşıyormuş gibi görünmesi ders kitabına göre derinlik algısında hangi tür ipucudur?
- A) Tek göz ipucu
- B) İki göz ipucu
- C) Hâl duyumu
- D) Farklılaşma eşiği
- E) Algısal değişmezlik türü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tek göz ipucu
Paralel çizgilerin uzaklaştıkça birbirine yaklaşıyormuş gibi görünmesi tek gözle de kullanılabilen (monoküler) bir derinlik ipucudur.
Orta
15Ders kitabına göre yakındaki bir nesneyi görmek için göz kaslarının gözleri içe, uzaktakini görmek için dışa doğru hareket ettirmesi hangi tür derinlik ipucudur?
- A) Tek göz (monoküler) ipucu
- B) İki göz (binoküler) ipucu
- C) Büyüklük değişmezliği
- D) Renk değişmezliği
- E) Şekil-zemin ayrımı
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İki göz (binoküler) ipucu
Kitapta göz kaslarının yakındaki nesne için içe, uzaktaki için dışa hareketinden kaynaklanan ipucunun binoküler derinlik ipucu olduğu belirtilir.
Orta
16Konu özetinde "Algı nesnel değil özneldir." denilmektedir. Bu ifadeyi en iyi örnekleyen durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Aynı belirsiz resimde birinin vazo, diğerinin iki yüz görmesi
- B) Gözleri kapalı bir kişinin elini kulağına götürebilmesi
- C) Karanlık bir odada bir süre sonra görmeye başlamak
- D) Saatin tik tak sesini bir süre sonra duymamak
- E) Tat tomurcuklarının tükürükte çözünen maddeleri algılaması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aynı belirsiz resimde birinin vazo, diğerinin iki yüz görmesi
Aynı uyarıcının farklı kişilerde farklı biçimde anlamlandırılması algının öznel olduğunu gösterir. Öteki şıklar duyum, duyusal uyum ya da alışmayla ilgilidir.
Zor
17Ders kitabında "Algı kendisini oluşturan duyumların toplamından daha fazla bir şey ifade eder." denilmektedir. Bu ifade psikoloji ekollerinden hangisinin temel görüşüyle en çok örtüşür?
- A) Yapısalcı (strüktüralist) yaklaşım
- B) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
- C) Davranışçı (behaviorist) yaklaşım
- D) Psikodinamik (psikanalitik) yaklaşım
- E) Biyolojik (nörobiyolojik) yaklaşım
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bütüncül (Geştalt) yaklaşım
Bütüncül (Geştalt) yaklaşım bütünün parçaların toplamından ibaret olmadığını savunur ve algı araştırmalarına katkıda bulunmuştur; ifade bu görüşle örtüşür.
Zor
18Ders kitabında "Sadece duyumlara sahip olsaydık tepki vermemiz, hayatta kalmamız ve uyum sağlamamız mümkün olmazdı." denilmektedir. Bu yargının gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Duyumlar beyne hiçbir zaman ulaşamaz.
- B) Duyumlar yalnız iç organlardan gelen bilgileri içerir.
- C) Anlamlandırılmayan duyumla uygun tepki verilemez.
- D) Algı, duyumlar olmadan da kendi başına oluşabilir.
- E) Duyu organları yalnız uyku sırasında çalışır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Anlamlandırılmayan duyumla uygun tepki verilemez.
Duyum yalnız uyarıcının farkına varmaktır; uyarıcıyı yorumlayıp anlamlandıran algıdır. Anlamlandırma olmadan uygun tepki vermek ve uyum sağlamak mümkün olmaz.
Zor
19Uzaktan gelen siren sesini duyan bir sürücü, sesin yaklaşan bir ambulansa ait olduğunu anlayıp aracını yolun kenarına çekiyor. Bu sürücünün küçük kızı ise aynı sesi duyuyor ama ne olduğunu bilmiyor. Ders kitabındaki bilgilere göre bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Kızda duyum hiç oluşmamıştır; ses alt eşiğin altında kalmıştır.
- B) Sürücüde duyusal uyum, kızda duyarlılaşma gerçekleşmiştir.
- C) İkisinde de algı aynıdır; tepkideki fark yalnız refleksle ilgilidir.
- D) Duyum ikisinde de vardır; sesi tanımayı sağlayan algı öğrenilmiştir.
- E) Sürücü sesi duymadan yalnız tahminle tepki vermiştir.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Duyum ikisinde de vardır; sesi tanımayı sağlayan algı öğrenilmiştir.
İkisi de sesi duymuştur (duyum). Kitaba göre nesne algısı kısmen öğrenmeye dayanır; sesi "ambulans" olarak tanımak ve buna göre davranmak öğrenilmiş bir algıdır.
Zor
20Bir ressam iki boyutlu bir tuvalde derinlik etkisi yaratmak istiyor. Uzaktaki dağları daha küçük, soluk ve bulanık; öndeki ağaçları ise daha büyük, parlak ve net çiziyor. Ressamın kullandığı yöntem ders kitabındaki hangi bilgiye dayanır?
- A) İki göz ipuçlarına: gözlerin içe dönmesi tuvalde derinlik oluşturur.
- B) Renk değişmezliğine: renkler her ışıkta aynı algılanır.
- C) Duyusal uyuma: göz tuvale bakarken fizyolojik olarak ayarlanır.
- D) Farklılaşma eşiğine: küçük renk farkları hiç fark edilmez.
- E) Tek göz ipuçlarına: büyüklük, parlaklık ve belirginlik farkları uzaklık izlenimi verir.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Tek göz ipuçlarına: büyüklük, parlaklık ve belirginlik farkları uzaklık izlenimi verir.
Kitapta büyük ve parlak görünen nesnelerin daha yakında, küçük, belirsiz ve gölgeli olanların daha uzakta algılandığı belirtilir; bunlar tek gözle de kullanılabilen derinlik ipuçlarıdır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.