11. Sınıf Psikoloji · Psikolojinin Temel Süreçleri
Gelişim Dönemleri
- bağlanma
- ergenlik
- kimlik
- Piaget
- korunum
- Kohlberg
- ahlaki gelişim
Gelişim dönemleri nelerdir ve özellikleri nedir?
Gelişim dönemleri, doğum öncesi dönem ile doğum sonrasındaki yeni doğan, bebeklik ve çocukluk, ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık dönemleridir. Doğum öncesinde annenin beslenmesi, hastalıkları, ilaç ve alkol kullanımı bebeği etkileyebilir. Bebeklikte en önemli özellik anneye bağlanmadır; üç yaşa kadar süren bağımlılık sonra bağlılığa dönüşür. 7-12 yaş arasında bilişsel gelişim hızlanır, vicdan ve değerler sistemi oluşmaya başlar. Ergenlikte bedensel değişim hızlıdır ve ergen “Ben kimim?” sorusuyla kimliğini arar; bunalım atlatılamazsa kimlik karmaşası yaşanır. Piaget bilişsel gelişimi duyusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler dönemleriyle; Kohlberg ahlaki gelişimi gelenek öncesi, geleneksel ve gelenek sonrası düzeylerle açıklar. Yetişkinlikte meslek, evlilik ve hayat planı öne çıkar. Yaşlılıkta en çok bellek etkilenir, ancak irdeleme yeteneği sürer. Her dönemin gelişim görevi bir sonraki dönemin temelidir.
Gelişim Dönemleri: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, doğum öncesinden yaşlılığa kadar gelişim dönemlerini ve Piaget ile Kohlberg’in gelişim kuramlarını anlatıyor. Doğum öncesi dönemde annenin beslenmesi, hastalıkları, ilaç ve alkol kullanımı bebeği etkileyebilir.
- Yeni doğan ve bebeklik: Bebek doğduğunda duyuları çalışır; kendini çevreden ayırt eder, anneye bağlanır. Üç yaşa kadar bağımlılık, sonra bağlılık gelişir; aşırı koruyucu tutum bağımlılığı sürdürür.
- Çocukluk (7-12 yaş): Bilişsel gelişim hızlanır; gerçek ile hayal ayrılır, vicdan ve değerler sistemi oluşur.
- Ergenlik: Bedensel değişim hızlıdır; kızlar erkeklerden yaklaşık iki yıl önce ergenliğe girer. Ergen “Ben kimim?” sorusuyla kimliğini arar; çözülemezse kimlik karmaşası yaşanır. Akran grubu ve kuşak çatışması öne çıkar.
- Piaget: Duyusal-motor dönem (0-2, nesne sürekliliği), işlem öncesi dönem (2-7, ben merkezcilik, korunum yok), somut işlemler (7-11, korunum gelişir), soyut işlemler (11 yaş ve sonrası, soyut ve bilimsel düşünme).
- Kohlberg: Gelenek öncesi düzey (ceza-itaat, saf çıkarcılık), geleneksel düzey (kişiler arası uyum, kanun ve düzen), gelenek sonrası düzey (sosyal sözleşme, evrensel ahlak ilkeleri). Çok az kişi son evreye ulaşır.
- Yetişkinlik: Genç yetişkinlikte meslek, evlilik ve hayat planı; ileri yetişkinlikte en üretken meslek yılları ve yaşlı anne babaya bakım öne çıkar.
- Yaşlılık: Bellek en çok etkilenen süreçtir, ama irdeleme yeteneği sürer. Ego bütünlüğüne ulaşan yaşlı iç huzuru duyar.
Unutma: Her dönemin gelişim görevi bir sonrakinin temelidir; ergenlikte sağlıklı kimlik kazanamayan birey yetişkinlikte sorun yaşayabilir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Dönemleri bir çizgi üzerine yerleştir: yeni doğan, bebeklik-çocukluk, ergenlik, yetişkinlik, yaşlılık.
- Piaget’nin dört evresini yaşlarıyla ve birer anahtar kelimeyle yaz: duyu, sembol, somut mantık, soyut düşünce.
- Kohlberg’in üç düzeyini “ceza korkusu”, “kurala uyma”, “vicdan” diye özetle.
Günlük hayattan: Beş yaşındaki bir çocuk aynı miktardaki suyun ince uzun bardakta “daha çok” olduğunu söyler. Bu korunumun henüz gelişmediğini gösterir. Sekiz yaşında aynı soruya “aynı” cevabını verir.
Sık yapılan hata: Kohlberg’in evrelerinin yaşla kendiliğinden geldiğini sanmak. Bazı yetişkinler ömür boyu ileri ahlak düzeyine erişemez.
İpucu: Piaget’de “korunum” kelimesini sınır taşı olarak kullan: işlem öncesinde yok, somut işlemlerde var.
Derinleş
Kitaptaki Heinz ikilemini oku: Karısını kurtaracak ilacı alamayan Heinz, eczaneden ilacı çalar. Kohlberg’in üç düzeyinden birer çocuğun bu soruya vereceği cevabı ve gerekçesini yaz. Düşün: Sence Heinz ne yapmalıydı, senin gerekçen hangi düzeye uyuyor?
Bu konuda neler var?
- Bilişsel ve Ahlaki Gelişim Kuramları
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Ders kitabına göre kızlar erkeklere göre ergenliğe ne zaman girer?
- A) Yaklaşık iki yıl sonra
- B) Yaklaşık beş yıl önce
- C) Yaklaşık iki yıl önce
- D) Aynı yaşta
- E) Yaklaşık on yıl sonra
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Yaklaşık iki yıl önce
Kitapta kızların erkeklerden yaklaşık iki yıl önce gelişmeye başladığı belirtilir.
Kolay
2Ders kitabına göre doğum öncesi dönemde aşağıdakilerden hangisi bebeğin gelişimini bozabilir ya da engelli doğmasına neden olabilir?
- A) Annenin hamilelik boyunca dengeli ve düzenli beslenmesi
- B) Annenin maruz kaldığı radyasyon ya da alkol gibi maddeler
- C) Annenin doktor kontrollerine düzenli olarak gitmesi
- D) Annenin hamilelikte yeterince dinlenip uyuması
- E) Annenin çevresindeki kişilerden destek görmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Annenin maruz kaldığı radyasyon ya da alkol gibi maddeler
Kitapta doğum öncesi dönemde annenin beslenme tarzı, geçirdiği hastalıklar, aldığı ilaçlar ve radyasyon, kurşun, cıva, alkol gibi maddelerin bebeğin gelişimini bozabileceği belirtilir.
Kolay
3Ders kitabına göre bebeklik ve çocukluk döneminin en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Soyut ve bilimsel düşünme yeteneğinin gelişmesi
- B) Anneye ya da bakımı üstlenen kişiye bağlanma
- C) Meslek seçimi ve hayat planı yapma
- D) Kimlik bunalımı ve akran baskısı
- E) Ego bütünlüğüne ulaşma çabası
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Anneye ya da bakımı üstlenen kişiye bağlanma
Kitapta bu dönemin en önemli özelliğinin anneye ya da bakımı üstlenen kişiye bağlanma davranışı olduğu belirtilir.
Kolay
4Bireyin örnek aldığı kişinin düşünce ve davranışlarını benimseyerek taklit etmesi ve kendi kimliğine mal etmesi sürecine ne ad verilir?
- A) Bağlanma
- B) Duyarlılaşma
- C) Korunum
- D) Özdeşim
- E) Olgunlaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Özdeşim
Kitapta özdeşimin bireyin örnek aldığı kişinin düşünce ve davranışlarını benimseyip taklit etmesi ve kendi kimliğine mal etmesi süreci olduğu belirtilir.
Kolay
5Konu özetine göre Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında 0-2 yaşları kapsayan ve nesne sürekliliğinin kazanıldığı dönem hangisidir?
- A) İşlem öncesi dönem
- B) Somut işlemler dönemi
- C) Soyut işlemler dönemi
- D) Duyusal-motor dönem
- E) Gelenek öncesi dönem
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Duyusal-motor dönem
Konu özetinde 0-2 yaşları kapsayan duyusal-motor dönemde nesne sürekliliğinin geliştiği belirtilir.
Kolay
6Konu özetine göre Piaget'nin kuramında soyut ve bilimsel düşünmenin geliştiği dönem hangisidir?
- A) Somut işlemler dönemi
- B) İşlem öncesi dönem
- C) Duyusal-motor dönem
- D) Soyut işlemler dönemi
- E) Geleneksel dönem
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Soyut işlemler dönemi
Konu özetine göre 11 yaş ve sonrasını kapsayan soyut işlemler döneminde soyut ve bilimsel düşünme gelişir.
Kolay
7Kendini tanıma çabasındaki ergenin yaşamını sorgularken sorduğu temel soru ders kitabında hangisi olarak verilir?
- A) "Bugün ne yiyeceğim?"
- B) "Hangi oyunu oynayacağım?"
- C) "Kaç yaşındayım?"
- D) "Hava nasıl olacak?"
- E) "Ben kimim?"
Cevabı göster
Doğru cevap: E) "Ben kimim?"
Kitapta kimliğini arayan ergenin "Ben kimim?", "Yaşamımın amacı ne?" gibi soruları sağlıklı biçimde cevaplamayı amaçladığı belirtilir.
Kolay
8Konu özetine göre Kohlberg'in ahlaki gelişim kuramındaki düzeyler aşağıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?
- A) Gelenek öncesi, geleneksel, gelenek sonrası
- B) Geleneksel, gelenek öncesi, gelenek sonrası
- C) Gelenek sonrası, geleneksel, gelenek öncesi
- D) Somut, soyut, gelenek sonrası
- E) Duyusal, işlemsel, geleneksel
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gelenek öncesi, geleneksel, gelenek sonrası
Konu özetinde Kohlberg'in düzeyleri gelenek öncesi, geleneksel ve gelenek sonrası olarak sıralanır.
Orta
9Annesinin eteğinden ayrılmayan, kısa süre bile yalnız kalamayan, yaşıtlarıyla ilişki kurmakta zorlanan bir çocuk için ders kitabına göre en olası açıklama aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bireyselleşmesine izin vermeyen aşırı korumacı anne baba tutumu
- B) Çocuğun soyut işlemler dönemine yaşıtlarından erken geçmiş olması
- C) Çocuğun ergenlik dönemine girmiş olması
- D) Çocuğun nesne sürekliliğini hiç kazanmamış olması
- E) Çocuğun ego bütünlüğüne ulaşmış olması
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bireyselleşmesine izin vermeyen aşırı korumacı anne baba tutumu
Kitapta çocuğun bireyselleşmesine izin vermeyen yanlış anne baba tutumlarının bağımlılığın sürmesine yol açtığı ve bağımlı çocuğun bu davranışları gösterdiği belirtilir.
Orta
10Ders kitabına göre 7-12 yaş arası okul döneminde aşağıdaki gelişmelerden hangisi görülür?
- A) Kimlik bunalımı ve rol karmaşasını yoğun biçimde yaşama
- B) Meslek seçip hayat planı yapma
- C) Yaşlı anne babanın bakımını üstlenme
- D) Ego bütünlüğüne ulaşma
- E) Gerçek dünya ile hayal dünyasını ayırt edebilme
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Gerçek dünya ile hayal dünyasını ayırt edebilme
Kitapta okul döneminde hızlı bilişsel gelişme, gerçek ile hayal dünyasını ayırt etme ve vicdan, ahlak ve değerler sisteminin oluşmaya başlaması sayılır.
Orta
11Ders kitabına göre ergenlikte el ve ayaklardaki gelişmenin diğer organlara göre çok hızlı olması hangi sonuca yol açabilir?
- A) Kimliğin hemen kazanılması
- B) Soyut düşünmenin tamamen kaybolması
- C) Akran ilişkilerinin önemini yitirmesi
- D) Bağlanma davranışının yeniden başlaması
- E) Sakarlık ve bedenden memnuniyetsizlik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sakarlık ve bedenden memnuniyetsizlik
Kitapta el ve ayaklardaki hızlı gelişmenin sakarlığa, vücuttaki orantısızlığın da ergende kendi bedeninden memnuniyetsizliğe yol açtığı belirtilir.
Orta
12Ders kitabına göre ergenlikte kimlik bunalımı atlatılamazsa ne olur?
- A) Ergen hemen olgun bir kimliğe kavuşur.
- B) Uyum daha fazla bozulur ve kimlik karmaşası yaşanır.
- C) Ergen çocukluk dönemine geri döner ve bağlanma başlar.
- D) Ergenin fiziksel büyümesi tamamen durur.
- E) Ergen akran grubundan hiç etkilenmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Uyum daha fazla bozulur ve kimlik karmaşası yaşanır.
Kitapta kimlik bunalımı atlatılamazsa uyumun daha fazla bozulduğu ve kimlik karmaşası yaşandığı belirtilir.
Orta
13Çocukken annesini ya da babasını örnek alan Elif, ergenlikte başarılı bir bilim insanını kendine örnek almaya başlıyor. Ders kitabına göre bu değişim neyi gösterir?
- A) Ergenin hiçbir kişiyi örnek almadığını
- B) Ergenin kimlik bunalımını hiç yaşamadığını
- C) Özdeşim modelinin aileden başka örneklere kaymasını
- D) Ergenin bağımlılık ilişkisine geri döndüğünü
- E) Ergenin aile değerlerini tamamen ve kalıcı olarak reddettiğini
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Özdeşim modelinin aileden başka örneklere kaymasını
Kitapta çocuklukta anne ya da baba ile kurulan özdeşimin ergenlikte yerini sanatçı, politikacı ve başarılı meslek sahipleriyle kurulan özdeşime bıraktığı belirtilir.
Orta
14Konu özetine göre Piaget'nin işlem öncesi döneminin (2-7 yaş) özellikleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Soyut düşünme vardır, korunum gelişmiştir.
- B) Nesne sürekliliği yoktur, refleksler baskındır.
- C) Ben merkezcilik vardır, korunum henüz yoktur.
- D) Bilimsel düşünme vardır, hipotez kurulur.
- E) Korunum gelişmiştir, ben merkezcilik yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ben merkezcilik vardır, korunum henüz yoktur.
Konu özetine göre işlem öncesi dönemde ben merkezcilik vardır ve korunum kavramı henüz gelişmemiştir; korunum somut işlemler döneminde gelişir.
Orta
15Bir öğretmen yedi yaşındaki öğrencilerine aynı miktardaki suyu önce kısa ve geniş, sonra uzun ve dar bir bardağa döküyor. Öğrencilerin çoğu su miktarının değişmediğini söylüyor. Konu özetine göre bu öğrenciler Piaget'nin hangi dönemine geçmiş olabilir?
- A) Somut işlemler dönemi
- B) Duyusal-motor dönem
- C) İşlem öncesi dönem
- D) Gelenek öncesi dönem
- E) Soyut işlemler dönemi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Somut işlemler dönemi
Miktarın biçim değişse de korunduğunu anlamak korunumdur; konu özetine göre korunum somut işlemler döneminde (7-11 yaş) gelişir.
Orta
16Konu özetine göre ileri yetişkinlik döneminde öne çıkan özellikler aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Anneye bağlanma ve bağımlılık ilişkisi
- B) Okuma yazmayı öğrenme ve hemcinsleriyle arkadaşlık kurma
- C) Kimlik arayışı ve akran grubuna yönelme
- D) En üretken meslek yılları ve yaşlı anne babaya bakım
- E) Nesne sürekliliğinin kazanılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) En üretken meslek yılları ve yaşlı anne babaya bakım
Konu özetinde ileri yetişkinlikte en üretken meslek yılları ve yaşlı anne babaya bakımın öne çıktığı belirtilir.
Zor
17Bir grup öğrenciye şu soru soruluyor: "Bir kişi hasta annesine ilaç almak için parası olmadığından eczaneden izinsiz ilaç alıyor. Bu davranış hakkında ne düşünüyorsun?" Bir öğrenci "Yasalar herkesi korumak için vardır; kim olursa olsun kanuna uymak gerekir." diye cevap veriyor. Konu özetindeki Kohlberg sınıflamasına göre bu cevap hangi düzeyi yansıtır?
- A) Gelenek öncesi düzey (ceza-itaat)
- B) Gelenek öncesi düzey (saf çıkarcılık)
- C) Geleneksel düzey (kanun ve düzen)
- D) Gelenek sonrası düzey (evrensel ahlak ilkeleri)
- E) Duyusal-motor dönem
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Geleneksel düzey (kanun ve düzen)
Cevap, toplumsal düzeni korumak için kanuna uymayı esas alır; bu, geleneksel düzeyin kanun ve düzen evresine uyar. Ceza korkusu ya da kişisel çıkar ön planda değildir.
Zor
18Ders kitabına göre kimlik karmaşasına düşen ergen ne istediğini, neleri amaçladığını bilemez ve diğer insanlarla ilişkilerinde zorlanır. Bu durumu önlemeye yönelik en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ergenin bütün önemli kararlarını yalnız aile büyüklerinin vermesini sağlamak
- B) Ergenin akranlarıyla görüşmesini tamamen yasaklamak
- C) Ergenin sorularını önemsemeyip zamanla geçmesini beklemek
- D) Ergeni tek bir meslek ve rol seçmeye erken yaşta zorlamak
- E) Rollerini deneyip değerlerini sorgulayabileceği destekleyici bir ortam
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Rollerini deneyip değerlerini sorgulayabileceği destekleyici bir ortam
Kitaba göre kimlik bunalımı her gencin kimlik duygusunu kazanmak için verdiği bir savaşımdır; sorgulama ve kendini tanıma çabası geliştikçe ergen daha gerçekçi bir kimliğe ulaşır.
Zor
19Konu özetine göre yaşlılıkta bellek en çok etkilenen süreçtir ama irdeleme yeteneği sürer; ego bütünlüğüne ulaşan yaşlı iç huzuru duyar. Bu bilgilere göre aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
- A) Yaşlılık yalnız kayıplarla değil, deneyime dayalı değerlendirme ve iç huzurla da tanımlanabilir.
- B) Yaşlılıkta bütün zihinsel yetiler aynı hızda ve tamamen kaybolur.
- C) Yaşlılık gelişim psikolojisinin inceleme alanı dışında kalır.
- D) Yaşlılıkta yeni bir şey öğrenmek kesinlikle imkânsızdır.
- E) Yaşlılıkta bellek güçlenir, irdeleme yeteneği kaybolur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yaşlılık yalnız kayıplarla değil, deneyime dayalı değerlendirme ve iç huzurla da tanımlanabilir.
Özete göre bellek zayıflasa da irdeleme yeteneği sürer ve ego bütünlüğüne ulaşan yaşlı iç huzuru duyar; yaşlılık yalnız kayıplarla tanımlanmaz.
Zor
20Ayten öğretmen okul öncesi sınıfındaki öğrencilerinin 10'a kadar rahatça saymayı öğrendiğini ancak basit matematik işlemlerini yapamadığını fark ediyor. Konu özetindeki Piaget kuramına göre bu durumun en uygun açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Öğrenciler soyut işlemler dönemindedir; somut işlemleri atlamışlardır.
- B) Öğrenciler işlem öncesi dönemdedir; işlemsel düşünme henüz gelişmemiştir.
- C) Öğrenciler duyusal-motor dönemdedir; saymayı da öğrenemezler.
- D) Öğrenciler somut işlemler dönemini tamamlamıştır; isteksizdirler.
- E) Öğrencilerin gelişimi tamamen kalıtsal olarak sınırlanmıştır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öğrenciler işlem öncesi dönemdedir; işlemsel düşünme henüz gelişmemiştir.
Okul öncesi çocuklar Piaget'ye göre işlem öncesi dönemdedir (2-7 yaş); bu dönemde mantıksal işlemler ve korunum henüz gelişmemiştir.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.