11. Sınıf Psikoloji · Psikolojinin Temel Süreçleri

Güdülenme

güdü
ihtiyaç
dürtü
fizyolojik güdü
toplumsal güdü
merak

Güdü nedir ve güdülenme süreci nasıl işler?

Güdü, davranışa enerji ve yön veren, organizmayı bir amaç için harekete geçiren güçtür. Güdülenme, ihtiyaçtan doyuma kadar geçen süreçtir ve ihtiyaç, dürtü, güdü, davranış, amaca ulaşma sırasıyla ilerler. İhtiyaç, hava, yiyecek, uyku gibi fizyolojik ya da sevgi, saygınlık gibi psikolojik bir şeyden yoksun olmaktır. Dürtü, ihtiyacı gidermek için organizmada oluşan itici güçtür; açlık ve susuzluk birer dürtüdür. Doyumdan bir süre sonra ihtiyaç yeniden doğduğu için güdülenme döngüseldir. Açlık, susuzluk ve uyku gibi fizyolojik güdüler doğuştan, evrensel ve birincildir. Başarı, saygınlık ve ait olma gibi toplumsal güdüler öğrenilmiştir, ikincildir ve kültürden kültüre değişir. Merak, kurcalama ve temas ise uyarıcı kaynaklı, öğrenilmemiş güdülerdir. Güdülenmiş davranış daha verimli, hedefe yönelik, seçici ve ısrarlıdır, ama daha yorucudur. Dürtü ihtiyacın farkına varılmasını, güdü ise ihtiyacı gidermek için harekete geçilmesini sağlar.

Güdülenme: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, davranışa enerji ve yön veren güdüleri ve güdülenme sürecini anlatıyor. Bir davranışı dışarıdan görebiliriz ama hangi amaçla yapıldığını ancak güdüleri bilirsek anlarız.

İhtiyaç: Fizyolojik (hava, yiyecek, uyku) ya da psikolojik (sevgi, saygınlık) bir şeyden yoksun olmaktır; karşılanmazsa iç gerilim doğar.
Dürtü: İhtiyacı gidermek için organizmada oluşan itici güçtür; açlık ve susuzluk gibi.
Güdü: Organizmayı dürtü yönünde harekete geçiren, davranışı başlatan ve sürdüren eğilimdir.
Güdülenme: İhtiyaçtan doyuma kadar geçen süreçtir: ihtiyaç → dürtü → güdü → davranış → amaca ulaşma. Doyumdan bir süre sonra ihtiyaç yeniden doğduğu için süreç döngüseldir.
Fizyolojik güdüler: Açlık, susuzluk, uyku gibi doğuştan, evrensel ve birincil güdülerdir; yaşamı ve neslin devamını sağlar.
Toplumsal güdüler: Başarı, saygınlık, ait olma gibi öğrenilmiş, ikincil güdülerdir; kültürden kültüre değişir ve ruh sağlığını korur.
Uyarıcı kaynaklı güdüler: Merak, kurcalama ve temas öğrenilmemiş güdülerdir. Kucağa alınan erken doğmuş bebeklerin daha hızlı kilo alması temasın önemini gösterir.
Güdülenmiş davranış: Daha verimli, hedefe yönelik, seçici, ısrarlı ama daha yorucudur.

Unutma: Dürtü ihtiyacın farkına varmayı, güdü ise o ihtiyacı gidermek için harekete geçmeyi sağlar.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Kitapta düzeltme

Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.

Güncel değil
Kitapta (s. 73): ~~Güdülenme konusunun giriş metninde öğrencilerin “Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş (TEOG) sınavı” başarısı anlatılıyor.~~
Doğrusu: TEOG sınavı 2018’de kaldırıldı. Bugün liselere geçişte Liselere Geçiş Sistemi (LGS) uygulanır.

Önce temeli pekiştir

Güdülenme döngüsünü bir daire hâlinde çiz: ihtiyaç, dürtü, güdü, davranış, doyum.
Güdüleri üç gruba ayır: fizyolojik (doğuştan), toplumsal (öğrenilmiş), uyarıcı kaynaklı (merak, kurcalama, temas).
Kendi günlük davranışlarından üçünün hangi güdüden kaynaklandığını yaz.

Günlük hayattan: Akşam aç olduğunda buzdolabına yönelirsin (fizyolojik), sınıfta herkesin seni beğenmesi için güzel bir sunum hazırlarsın (toplumsal), yeni aldığın bir cihazın her düğmesine basarsın (merak).

Sık yapılan hata: Toplumsal güdülerin herkeste aynı olduğunu sanmak. Bu güdüler öğrenilir; bu yüzden kültüre ve kişiye göre değişir.

İpucu: “Doğuştan mı, sonradan mı?” sorusu güdüleri ayırmanın en hızlı yoludur.

Derinleş

Kitaptaki örnekte Muş’ta çobanlık yaparak çalışan iki kız öğrencinin ortaöğretime geçiş sınavında tam puan alması anlatılıyor (o dönemki adı TEOG; bugün bu sınavın yerini LGS almıştır). Bu öğrencilerin başarısını güdülenme döngüsünün basamaklarıyla açıkla. Düşün: Zor koşullar güdülenmeyi azaltır mı, yoksa bazen artırır mı?

Bu konuda neler var?

Güdü Türleri
Güdülenmiş Davranış ve Güdülenmemiş Davranış Farkı

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Konu testini çöz

Kolay
1Temas etme güdüsüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Kültürden kültüre değişen ikincil bir güdüdür.
- B) Öğrenilmemiş ve evrensel bir güdüdür.
- C) Yalnız yetişkinlik döneminde ortaya çıkar.
- D) Saygınlık ihtiyacından doğan bir güdüdür.
- E) Toplum içinde sonradan öğrenilen bir güdüdür.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Öğrenilmemiş ve evrensel bir güdüdür.
Temas etme, merak ve kurcalama gibi uyarıcı kaynaklı, öğrenilmemiş bir güdüdür; ders kitabı onu evrensel bir güdü olarak tanımlar. Erken doğan bebeklerin kucağa alındıktan sonra daha hızlı kilo alması bunun önemini gösterir.
Kolay
2Güdülenme sürecinin aşamaları aşağıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?
- A) İhtiyaç → dürtü → güdü → davranış → amaca ulaşma
- B) Dürtü → ihtiyaç → güdü → davranış → amaca ulaşma
- C) Davranış → ihtiyaç → dürtü → güdü → amaca ulaşma
- D) İhtiyaç → güdü → davranış → dürtü → amaca ulaşma
- E) Güdü → dürtü → ihtiyaç → davranış → amaca ulaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) İhtiyaç → dürtü → güdü → davranış → amaca ulaşma
Süreç bir yoksunlukla (ihtiyaç) başlar; ihtiyacı gidermeye yönelik itici güç (dürtü) doğar, organizmayı harekete geçiren eğilim (güdü) davranışı başlatır ve amaca ulaşılınca doyum sağlanır.
Kolay
3Sıcak bir günde saatlerdir su içmeden koşan bir sporcunun vücudunda su eksikliği oluşuyor. Bu eksiklik güdülenme sürecinin hangi aşamasına karşılık gelir?
- A) Davranış
- B) İhtiyaç
- C) Doyum
- D) Dürtü
- E) Güdü
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İhtiyaç
İhtiyaç, organizmanın rahatlık ve uyum sağlayan bir şeyden yoksun olma durumudur; suyun eksik olması budur. Dürtü bu eksikliği gidermek için doğan itici güç, güdü ise harekete geçiren eğilimdir.
Kolay
4Aşağıdakilerden hangisi fizyolojik güdülere örnektir?
- A) Ait olma
- B) Saygınlık
- C) Merak
- D) Başarı
- E) Uyku
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Uyku
Uyku, organizmanın yaşamını sürdürmesine hizmet eden doğuştan bir güdüdür. Başarı, saygınlık ve ait olma toplumsal; merak ise uyarıcı kaynaklı güdüdür.
Kolay
5Okulun satranç kulübüne katılan Deniz, kulüp arkadaşlarıyla bir grup oluşturmaktan ve gruba ait hissetmekten mutluluk duyuyor. Deniz'in davranışını yönlendiren güdü hangi türdendir?
- A) Toplumsal güdü
- B) Beden ısısı güdüsü
- C) Doğuştan gelen güdü
- D) Fizyolojik güdü
- E) Birincil güdü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Toplumsal güdü
Ait olma ve kabul görme, toplum içinde öğrenme yoluyla oluşan toplumsal (ikincil) güdülerdendir. Fizyolojik güdüler doğuştan ve birincildir; yaşamın sürdürülmesine hizmet eder.
Kolay
6Eline yeni bir oyuncak alan üç yaşındaki Ali, oyuncağın düğmelerine basıyor, onu sallıyor, evirip çeviriyor ve içinde ne olduğunu görmeye çalışıyor. Ali'nin davranışında öne çıkan güdü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Açlık
- B) Ait olma
- C) Kurcalama
- D) Saygınlık
- E) Başarı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kurcalama
Bir nesneyi eline alma, oynama, dokunma ve içini görmeye çalışma eğilimi kurcalama güdüsüdür; uyarıcı kaynaklı, öğrenilmemiş bir güdüdür. Saygınlık, başarı ve ait olma toplumsal; açlık fizyolojik güdüdür.
Kolay
7Fizyolojik güdülerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Hayatın ileriki yıllarında daha etkilidir.
- B) Kültürden kültüre büyük farklılık gösterir.
- C) Ruh sağlığının korunmasına hizmet eder.
- D) Doğuştandır, insanda ve hayvanda görülür.
- E) Toplum içinde öğrenme yoluyla kazanılır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Doğuştandır, insanda ve hayvanda görülür.
Fizyolojik güdüler doğuştandır, hem insanda hem hayvanda görüldüğü için evrenseldir. Öğrenilmiş olma, kültüre göre değişme, ileriki yıllarda etkili olma ve ruh sağlığını koruma toplumsal güdülerin özellikleridir.
Kolay
8Dürtü ile güdü arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Dürtü ihtiyacı fark ettirir, güdü harekete geçirir.
- B) Güdü ihtiyacı fark ettirir, dürtü harekete geçirir.
- C) Dürtü, amaca ulaşıldıktan sonra ortaya çıkar.
- D) Güdü, ihtiyaç doğmadan önce ortaya çıkar.
- E) Dürtü ve güdü yalnız toplumsal ihtiyaçlarda oluşur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dürtü ihtiyacı fark ettirir, güdü harekete geçirir.
Ders kitabına göre dürtüler bir ihtiyacın duyulmasını, güdüler de bu ihtiyaç doğrultusunda harekete geçilmesini sağlar. Süreç ihtiyaçla başlar; dürtü ve güdü amaca ulaşmadan önce oluşur.
Orta
9Öğle yemeğinde doyan Ece akşamüstü yeniden acıkıyor ve bir şeyler yemek istiyor. Bu durum güdülenme sürecinin hangi özelliğini gösterir?
- A) Kültüre bağlı olmasını
- B) Toplumsal olmasını
- C) Seçici olmamasını
- D) Döngüsel olmasını
- E) Öğrenilmiş olmasını
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Döngüsel olmasını
Organizma doyuma ulaşınca güdü geçici olarak giderilir, ancak bir süre sonra yeniden ortaya çıkar; bu yüzden güdülenme döngüseldir. Açlık fizyolojik bir güdü olduğu için öğrenilmiş ya da kültüre bağlı değildir.
Orta
10Okul takımı seçmelerine hazırlanan Yusuf, haftalarca her gün antrenman yapıyor. Arkadaşları onu sinemaya çağırdığında gitmiyor ve akşamları oldukça yorgun düşüyor. Yusuf'un davranışı güdülenmiş davranışın hangi özelliklerini yansıtır?
- A) Hedefsiz, rastgele ve dinlendirici olma
- B) Kısa süreli, dağınık ve verimsiz olma
- C) Öğrenilmemiş ve kültürden bağımsız olma
- D) Doğuştan, evrensel ve birincil olma
- E) Hedefe yönelik, seçici ve yorucu olma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Hedefe yönelik, seçici ve yorucu olma
Güdülenmiş davranış belli bir hedefe yönelir, organizma ihtiyacı doğrultusunda seçici davranır ve fazla enerji harcadığı için daha yorucudur. Yusuf'un başka etkinlikleri geri çevirmesi seçiciliği gösterir.
Orta
11Aşağıda bazı güdüler verilmiştir: I. Susuzluk II. Başarılı olma III. Merak IV. Saygınlık V. Uyuma Bu güdülerden hangileri öğrenme yoluyla oluşan (ikincil) güdülerdir?
- A) II ve IV
- B) I, III ve V
- C) II, III ve IV
- D) III ve IV
- E) I ve V
Cevabı göster
Doğru cevap: A) II ve IV
Başarılı olma ve saygınlık toplum içinde öğrenme yoluyla oluşan ikincil güdülerdir. Susuzluk ve uyuma doğuştan gelen fizyolojik güdüler, merak ise öğrenilmemiş uyarıcı kaynaklı bir güdüdür.
Orta
12Kütüphanede her gün saatlerce oturan üç öğrenciden biri sınavı kazanmak, biri arkadaşlarıyla vakit geçirmek, biri de evdeki gürültüden uzaklaşmak için oraya gidiyor. Bu durum güdülerle ilgili hangi yargıyı destekler?
- A) Gözlenen davranış, güdüyü kesin olarak gösterir.
- B) Güdülenme süreci döngüsel bir süreç değildir.
- C) Güdüler yalnız fizyolojik ihtiyaçlardan doğar.
- D) Aynı davranışın ardında farklı güdüler bulunabilir.
- E) Toplumsal güdüler herkeste aynı biçimde görülür.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Aynı davranışın ardında farklı güdüler bulunabilir.
Dışarıdan bakıldığında üç öğrencinin davranışı aynıdır; ancak bu davranışın nedeni ancak güdüleri bilinirse anlaşılır. Burada başarı, ait olma ve rahatlık gibi farklı güdüler aynı davranışa yol açmıştır.
Orta
13Bir ülkede gençlerin en çok ailelerinin onayını kazanmaya, başka bir ülkede ise bireysel başarıya önem verdiği gözleniyor. Bu gözlem toplumsal güdülerin hangi özelliğiyle açıklanır?
- A) Birincil olması
- B) Evrensel olması
- C) Kültüre göre değişmesi
- D) Yaşamı sürdürmesi
- E) Doğuştan gelmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Kültüre göre değişmesi
Toplumsal güdüler öğrenme yoluyla oluştuğu için kültürden kültüre, kişiden kişiye ve zamanla değişir. Doğuştan gelme, evrensellik, birincil olma ve yaşamı sürdürme fizyolojik güdülerin özellikleridir.
Orta
14Bir bebek ağlayarak çoğunlukla açlığını ya da uykusunu belli eder. Bir lise öğrencisinin davranışlarını ise çoğu zaman arkadaş grubunda kabul görme isteği yönlendirir. Bu karşılaştırma aşağıdaki bilgilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Toplumsal güdüler doğuştan gelir ve yaşla değişmez.
- B) Erken yaşta fizyolojik, ileride toplumsal güdüler öne çıkar.
- C) Fizyolojik güdüler yaş ilerledikçe tamamen ortadan kalkar.
- D) Erken yaşta toplumsal, ileride fizyolojik güdüler öne çıkar.
- E) Bebeklerde güdülenme süreci hiç gerçekleşmez.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Erken yaşta fizyolojik, ileride toplumsal güdüler öne çıkar.
Ders kitabına göre fizyolojik güdüler hayatın ilk yıllarında oldukça etkindir; toplumsal güdüler hayatın ileriki yıllarında davranışları daha çok etkiler. Fizyolojik güdüler yaşla ortadan kalkmaz.
Orta
15Uzun süre arkadaşlarından uzak kalan bir öğrenci kendini huzursuz ve gergin hissediyor. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Güdülenmiş davranışın az yorucu olması
- B) Uyarıcı kaynaklı güdülerin öğrenilmiş olması
- C) Doyuma ulaşan bir güdünün yeniden başlaması
- D) Fizyolojik bir dürtünün doyurulmuş olması
- E) Karşılanmayan bir ihtiyacın iç gerilim yaratması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Karşılanmayan bir ihtiyacın iç gerilim yaratması
Arkadaşlık psikolojik bir ihtiyaçtır; ihtiyaç karşılanmadığında organizmanın ruhsal dengesi bozulur ve bir iç gerilim doğar. Burada doyum yoktur; uyarıcı kaynaklı güdüler de öğrenilmemiştir.
Orta
16Selin bir araştırma ödevini konu ilgisini çektiği için, Mert ise aynı ödevi yalnızca zorunlu olduğu için hazırlıyor. Ders kitabındaki bilgilere göre Selin'in çalışması için aşağıdakilerden hangisi beklenir?
- A) Daha az enerji harcatması
- B) Daha verimli ve kararlı olması
- C) Daha rastgele ve dağınık olması
- D) Daha çabuk yarıda bırakılması
- E) Hiç yorgunluk yaratmaması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Daha verimli ve kararlı olması
Güdülenmiş davranış güdülenmemiş davranıştan daha verimlidir; amaca ulaşmada kararlılık ve ısrar daha fazladır. Ancak daha fazla enerji harcatır ve daha yorucudur.
Zor
17Gece yarısı uyanan Kerem'le ilgili şu aşamalar anlatılıyor: I. Uzun süredir bir şey yemediği için vücudunun besine gereksinimi vardır. II. Kalkıp mutfağa gitme isteğiyle yatağından doğruluyor. III. Buzdolabını açıp bir sandviç hazırlıyor ve yiyor. IV. Karnı doyunca rahatlayarak yeniden uyuyor. II ve III numaralı aşamalar güdülenme sürecinde sırasıyla neye karşılık gelir?
- A) İhtiyaç ve dürtü
- B) İhtiyaç ve davranış
- C) Davranış ve doyum
- D) Güdü ve davranış
- E) Dürtü ve güdü
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Güdü ve davranış
II'de Kerem'i ihtiyacı gidermek için harekete geçiren eğilim, yani güdü vardır; III'te ihtiyacı gidermeye yönelik davranış yapılır. I ihtiyacı, IV amaca ulaşma ve doyumu gösterir.
Zor
18Aşağıda üç davranış verilmiştir: I. Ödül kazanmak için aylarca bir resim yarışmasına hazırlanmak II. Kapalı bir kutunun içinde ne olduğunu anlamak için onu sallamak III. Soğuk havada titreyerek sıcak bir yere sığınmak Bu davranışların dayandığı güdüler sırasıyla hangi türdendir?
- A) Uyarıcı kaynaklı, toplumsal, fizyolojik
- B) Toplumsal, fizyolojik, uyarıcı kaynaklı
- C) Fizyolojik, toplumsal, uyarıcı kaynaklı
- D) Uyarıcı kaynaklı, fizyolojik, toplumsal
- E) Toplumsal, uyarıcı kaynaklı, fizyolojik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Toplumsal, uyarıcı kaynaklı, fizyolojik
Ödül kazanmak başarı güdüsüne, yani toplumsal güdüye dayanır. Kutunun içini merak etmek uyarıcı kaynaklı, beden ısısını dengede tutmak ise fizyolojik güdüdür.
Zor
19Bir koç, turnuvaya hazırlanan oyuncularının antrenmanlarda çok istekli olduğunu ama akşamları çabuk yorulduğunu görüyor ve bunu isteksizliğe yoruyor. Yardımcısı “Bu yorgunluk, isteksizliğin değil güdülenmişliğin bir sonucu olabilir.” diyor. Yardımcının yorumu aşağıdaki bilgilerden hangisine dayanır?
- A) Toplumsal güdüler doğuştan geldiği için yorgunluk yaratır.
- B) Yorgunluk, fizyolojik güdülerin ortadan kalktığını gösterir.
- C) Güdülenmiş davranış fazla enerji tükettiği için daha yorucudur.
- D) Güdülenmiş davranış, güdülenmemiş olandan daha az verimlidir.
- E) Güdülenmiş davranış hedefe yönelmediği için enerji harcatır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Güdülenmiş davranış fazla enerji tükettiği için daha yorucudur.
Güdülenme organizmanın etkinliğini artırır ve onu aşırı faaliyete, dolayısıyla fazla enerji tüketimine götürür; bu yüzden güdülenmiş davranış daha yorucudur. Güdülenmiş davranış daha verimlidir ve hedefe yöneliktir.
Zor
20Uyarıcı kaynaklı güdüleri fizyolojik ve toplumsal güdülerden ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Organizmanın yaşamını ve neslini sürdürmeye hizmet etmesi
- B) Kültürden kültüre ve zaman içinde değişiklik göstermesi
- C) Dış uyarıcılara bağlı ve keşfetmeye yönelik olması
- D) Öğrenme yoluyla kazanılıp ruh sağlığını korumaya yönelmesi
- E) Yalnız hayvanlarda görülen bir güdü türü olması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Dış uyarıcılara bağlı ve keşfetmeye yönelik olması
Uyarıcı kaynaklı güdüler dışsal uyarıcılara daha çok bağlıdır ve dış dünyayı keşfetmeye, değiştirmeye odaklanır. Öğrenme yoluyla kazanılma ve kültüre göre değişme toplumsal; yaşamı ve nesli sürdürme fizyolojik güdülerin özelliğidir.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.