11. Sınıf Psikoloji · Psikolojinin Temel Süreçleri
Bilinç ve Bilinçaltı
- bilinç
- bilinç öncesi
- bilinçaltı
- buzdağı benzetmesi
- Freud
- uyanıklık
- koma
Bilinç, bilinç öncesi ve bilinçaltı nedir?
Bilinç, insanın çevresindeki uyarıcıların ve kendi iç yaşantısının farkında olmasıdır. Düşünce, duygu, akıl ve sezgi gibi süreçleri kapsayan bilinç, yalnız farkındalık sağlamaz, davranışların ve çevrenin kontrolüne de yardım eder. Bilinç öncesi, küçük bir çabayla hatırlanabilen yaşantıların bulunduğu alandır; kişinin sorulunca telefon numarasını hemen söylemesi buna örnektir. Freud’a göre bilinçaltı, kişinin farkında olmadığı duygu, korku, istek ve dürtülerin bulunduğu alandır ve buzdağının suyun altında kalan büyük kısmına benzer. Freud, rüyaların ve dil sürçmelerinin bilinçaltındaki içeriklerin üstü kapalı dışavurumu olduğunu savunur. Uyanıklık dikkatli, gevşek ve aşırı olmak üzere üç biçimde görülür; ameliyattaki cerrahın durumu dikkatli uyanıklığa örnektir. Baygınlık, beyne giden kanın azalmasıyla oluşan kısa süreli bilinç kaybıdır; koma ise reflekslerin azaldığı ya da kaybolduğu uzun süreli bilinç kaybıdır. Bilinç açık ya da kapalı bir düğme değil, dikkatli uyanıklıktan derin uykuya uzanan bir yelpazedir.
Bilinç ve Bilinçaltı: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, bilincin ne olduğunu, bilinç öncesi ve bilinçaltı kavramlarını ve uyanıklıktan komaya kadar bilinç düzeylerini anlatıyor. Bilinç, insanın çevresindeki uyarıcıların ve kendi iç yaşantısının farkında olmasıdır.
- Bilinç: Düşünce, duygu, akıl ve sezgi gibi süreçleri kapsar. Farkındalık sağlamakla kalmaz, davranışlarımızı ve çevremizi kontrol etmemize de yardım eder.
- Bilinç öncesi: Küçük bir çabayla hatırlanabilen yaşantıların bulunduğu alandır. Sorulunca telefon numaranı hemen söylemen böyledir.
- Bilinçaltı: Freud’a göre kişinin farkında olmadığı duygu, korku, istek ve dürtülerin bulunduğu alandır. Buzdağının suyun altında kalan büyük kısmına benzer. Hipnoz, serbest çağrışım ve telkin gibi özel yöntemlerle açığa çıkarılabileceği ileri sürülür.
- Rüyalar ve dil sürçmeleri: Freud’a göre bilinçaltındaki içeriklerin üstü kapalı dışavurumlarıdır.
- Otomatik süreçler: Yürümek, tanıdık nesneleri algılamak ve farkına varmadan öğrenme gibi pek çok işlem bilinç dışında yürür.
- Uyanıklık türleri: Dikkatli uyanıklık (ameliyattaki cerrah), gevşek uyanıklık (rahatça televizyon izlemek), aşırı uyanıklık (seçim sonucunu bekleyen aday).
- Baygınlık ve koma: Baygınlık beyne giden kanın azalmasıyla oluşan kısa bilinç kaybıdır; koma reflekslerin azaldığı ya da kaybolduğu uzun süreli bilinç kaybıdır.
Unutma: Bilinç tek bir düğme gibi açık ya da kapalı değildir; dikkatli uyanıklıktan derin uykuya uzanan bir yelpazedir.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Önce temeli pekiştir
- Buzdağını çiz: üstte bilinç, su çizgisinde bilinç öncesi, altta bilinçaltı.
- Her bölüme bir örnek yaz: şu anki düşüncen, dünkü akşam yemeğin, hatırlamadığın bir çocukluk korkusu.
- Bilinç düzeylerini dikkatli uyanıklıktan komaya doğru sırala.
Günlük hayattan: Bisiklet sürerken pedal çevirmeyi düşünmezsin; bu otomatik bir süreçtir. Ama trafikte bir araç önüne çıktığında dikkatli uyanıklığa geçersin.
Sık yapılan hata: Bilinç öncesi ile bilinçaltını aynı sanmak. Bilinç öncesindekiler küçük bir çabayla hatırlanır; bilinçaltındakiler kendi çabanla bilince gelmez.
İpucu: “Biraz düşününce aklıma gelir mi?” diye sor. Gelirse bilinç öncesi, gelmezse bilinçaltı.
Derinleş
Kitaptaki buzdağı benzetmesini kullanarak kendi gününden bir olay seç (örneğin sebepsiz yere moralinin bozulması). Bu olayı bilinç, bilinç öncesi ve bilinçaltı düzeylerinde açıklayan üç kısa cümle yaz. Düşün: Farkında olmadığımız bir şeyin davranışımızı etkilediğini nasıl anlayabiliriz?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Arkadaşı sorunca Ali bir an düşünüyor ve geçen hafta izlediği filmin adını hatırlayıp söylüyor. Ali'nin hatırladığı bilgi, ders kitabına göre hangi bilinç alanında bulunmaktadır?
- A) Bilinçaltı
- B) Baygınlık
- C) Bilinç öncesi
- D) Aşırı uyanıklık
- E) Koma
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bilinç öncesi
Bilinç öncesi, küçük bir zihinsel çabayla ve dikkatin yoğunlaştırılmasıyla geri getirilebilen yaşantıların bulunduğu alandır. Bilinçaltındaki yaşantılar ise kişinin kendi çabasıyla bilince çağrılamaz.
Kolay
2Freud'un bilinç hâllerini açıkladığı buzdağı benzetmesinde suyun altında kalan büyük kısım neyi temsil eder?
- A) Dikkatli uyanıklığı
- B) Bilinci
- C) Gevşek uyanıklığı
- D) Baygınlığı
- E) Bilinçaltını
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bilinçaltını
Buzdağının su üstündeki küçük kısmı bilinci, suyun altında kalan ve görülmeyen büyük kısmı ise kişinin farkında olmadığı yaşantıları barındıran bilinçaltını temsil eder.
Kolay
3Bir saat tamircisi, minik dişlileri yerine yerleştirirken bütün dikkatini işine vermiş, tam bir tetikte olma hâlinde çalışıyor. Tamircinin bu durumu hangi uyanıklık türüne örnektir?
- A) Bilinç öncesi
- B) Dikkatli uyanıklık
- C) Baygınlık
- D) Gevşek uyanıklık
- E) Aşırı uyanıklık
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dikkatli uyanıklık
Dikkatli uyanıklık, dikkatin odaklandığı ve kişinin pür dikkat olduğu uyanıklıktır. Gevşek uyanıklıkta dikkat belli bir uyarıcıya odaklanmaz; aşırı uyanıklık ise yoğun heyecanla ortaya çıkar.
Kolay
4Uyanıkken, hayal kurarken ve hastayken farklı bilinç durumları içinde bulunulması, bilinçle ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A) Uykunun bilinçle ilgisi olmadığını
- B) Bilincin her an aynı düzeyde kaldığını
- C) Bilinçaltının hiç etkin olmadığını
- D) Bilinç durumlarının sürekli değiştiğini
- E) Bilinç öncesinin yalnız hastalıkta oluştuğunu
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilinç durumlarının sürekli değiştiğini
Ders kitabına göre bu farklı durumlar, bilinç durumlarının kişisel ve öznel olduğunu, normal ya da normalden farklı olabildiğini ve sürekli değiştiğini gösterir.
Kolay
5Üniversite sınav sonuçlarının açıklanacağı dakikaları bilgisayar başında yoğun bir heyecan ve canlılıkla bekleyen Selin'in durumu hangi uyanıklık türüne örnektir?
- A) Dikkatli uyanıklık
- B) Bilinç öncesi
- C) Aşırı uyanıklık
- D) Baygınlık
- E) Gevşek uyanıklık
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Aşırı uyanıklık
Aşırı uyanıklık yoğun heyecan durumlarında ortaya çıkar ve bireyde aşırı canlılık vardır. Selin'in sonucu beklerken yaşadığı yoğun heyecan bu duruma örnektir.
Kolay
6Uzun süre güneş altında ayakta kalan bir öğrenci, beynine giden kan akışı azalınca kısa bir süreliğine bilincini kaybediyor ve birkaç dakika içinde kendine geliyor. Öğrencinin yaşadığı durum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Baygınlık
- B) Gevşek uyanıklık
- C) Rüya görme
- D) Bilinç öncesi
- E) Koma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Baygınlık
Baygınlık, beyne giden kan akışının azalmasıyla oluşan kısa süreli, yüzeysel ve geçici bilinç kaybıdır. Koma ise reflekslerin azaldığı ya da kaybolduğu uzun süreli bilinç kaybıdır.
Kolay
7Ders kitabına göre bilinç aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çevredeki uyarıcıların ve iç yaşantının farkında olma
- B) Beyne giden kanın azalmasıyla oluşan durum
- C) Yalnızca dış uyarıcıları duyumsama yeteneği
- D) Kişinin farkında olmadığı isteklerin alanı
- E) Uyku sırasında görülen imgelerin bütünü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çevredeki uyarıcıların ve iç yaşantının farkında olma
Bilinç, insanın çevresindeki uyarıcıların ve kendi iç yaşantısının farkında olmasıdır. Farkında olunmayan isteklerin alanı bilinçaltı, kan akışının azalmasıyla oluşan durum ise baygınlıktır.
Kolay
8Ders kitabına göre bilinçaltındaki yaşantıların açığa çıkarılmasında kullanılabileceği ileri sürülen yöntemlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gevşek uyanıklık
- B) Seçici dikkat
- C) Baygınlık
- D) Algıda bütünlük
- E) Serbest çağrışım
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Serbest çağrışım
Bilinçaltındaki yaşantılar kişinin kendi çabasıyla bilince çağrılamaz; ancak hipnoz, serbest çağrışım ve telkin gibi özel yöntemlerle açığa çıkarılabileceği ileri sürülür.
Orta
9Bir toplantıda konuşma yapan yönetici “Toplantıyı açıyorum.” diyecekken yanlışlıkla “Toplantıyı kapatıyorum.” diyor. Freud'un görüşüne göre bu dil sürçmesi nasıl yorumlanır?
- A) Bilinç öncesindeki bir bilginin hatırlanmasıdır.
- B) Gevşek uyanıklık hâlinin doğal bir sonucudur.
- C) Bilinçaltındaki bir isteğin dolaylı dışavurumudur.
- D) Beyne giden kan akışının azaldığını gösterir.
- E) Dikkatli uyanıklığın en üst düzeyidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bilinçaltındaki bir isteğin dolaylı dışavurumudur.
Freud'a göre rüyalar ve dil sürçmeleri, doğrudan yüz yüze gelinemeyecek kadar tehdit edici bilinç dışı içeriklerin üstü kapalı örnekleridir.
Orta
10Her gün aynı yoldan okula yürüyen Ece, yol boyunca arkadaşıyla sohbet ederken adımlarını, köşelerden dönüşlerini düşünmeden yapıyor. Ders kitabına göre bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Bilinç öncesindeki anıların çabayla hatırlanması
- B) Baygınlık sırasında reflekslerin kaybolması
- C) Hipnozla telkin edilebilirliğin artması
- D) Otomatik davranışların bilinçaltında gerçekleşmesi
- E) Aşırı uyanıklık sırasında canlılığın artması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Otomatik davranışların bilinçaltında gerçekleşmesi
Ders kitabına göre otomatik yapılan davranışlar, yürüme gibi bedensel faaliyetler ve tanınan nesnelerin algılanması bilinçaltında gerçekleşir. Ece yürümeye dikkatini vermeden yürüyebilmektedir.
Orta
11Bilinç öncesini bilinçaltından ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hipnoz gibi özel yöntemlerle açığa çıkarılabilmesi
- B) Kişinin farkında olmadığı dürtüleri barındırması
- C) Buzdağının suyun altında kalan kısmına benzemesi
- D) Yalnızca rüyalarda ortaya çıkabilmesi
- E) Küçük bir zihinsel çabayla bilince getirilebilmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Küçük bir zihinsel çabayla bilince getirilebilmesi
Bilinç öncesindeki yaşantılar küçük bir çabayla ve dikkat yoğunlaştırılarak bilince getirilebilir. Özel yöntem gerektirmek, farkında olunmayan dürtüleri barındırmak ve buzdağının su altındaki kısmına benzemek bilinçaltının özellikleridir.
Orta
12Bir trafik kazasından sonra günlerdir dış uyarılara tepki vermeyen, yutkunma ve öksürük refleksleri azalmış bir hastanın durumu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bilinç öncesi
- B) Aşırı uyanıklık
- C) Gevşek uyanıklık
- D) Koma
- E) Baygınlık
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Koma
Koma, yutkunma ve öksürük gibi reflekslerin ve dış uyarılara tepkinin azalması ya da yok olmasıyla ortaya çıkan uzun süreli bilinç kaybıdır. Baygınlık kısa süreli ve geçicidir.
Orta
13Sınavda bir soruyu cevaplarken işlem hatası yaptığını fark eden Murat, cevabını gözden geçirip düzeltiyor. Bu durum bilincin hangi işlevine örnektir?
- A) Yalnızca dış uyarıcıların duyumsanmasını sağlaması
- B) Bilişsel süreçlerin ve davranışların kontrolünü sağlaması
- C) Bedensel faaliyetleri otomatik olarak yürütmesi
- D) Reflekslerin tamamen kaybolmasına yol açması
- E) Bilinçaltındaki dürtüleri rüyada açığa çıkarması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Bilişsel süreçlerin ve davranışların kontrolünü sağlaması
Ders kitabına göre bilinçlilik yalnız farkındalık oluşturmakla kalmaz; bireyin bilişsel süreçlerinin, davranışlarının ve çevresinin kontrolünü de sağlar. Murat hatasını fark edip davranışını düzeltmiştir.
Orta
14Nedenini bilmediği hâlde belli bir parfüm kokusundan rahatsız olan bir kişi, terapide bu kokunun çocukluğunda yaşadığı ve unuttuğu üzücü bir olayla ilişkili olabileceğini öğreniyor. Bu örnek Freud'un hangi görüşüyle uyumludur?
- A) Bilinçaltı davranışlar üzerinde hiçbir etki yaratmaz.
- B) Farkında olunmayan süreçler davranışları etkileyebilir.
- C) Bütün anılar küçük bir çabayla hatırlanabilir.
- D) Bilinçaltı yalnızca uyku sırasında etkindir.
- E) Bilinç, zihnin en büyük bölümünü oluşturur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Farkında olunmayan süreçler davranışları etkileyebilir.
Freud bilinç dışı süreçlerin, kişi bunların farkına varmasa da davranışları etkilediğini söyler. Unutulmuş bir yaşantının bugünkü rahatsızlığı etkilemesi bu görüşe uygundur.
Orta
15Bir öğrencinin aynı gün içinde yaşadığı iki durum şöyledir: I. Matematik sınavında zor bir soruya pür dikkat odaklanması II. Akşam koltukta uzanıp sevdiği bir diziyi rahatça izlemesi Bu durumlar sırasıyla hangi uyanıklık türlerine örnektir?
- A) Dikkatli, gevşek
- B) Aşırı, dikkatli
- C) Aşırı, gevşek
- D) Dikkatli, aşırı
- E) Gevşek, dikkatli
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Dikkatli, gevşek
Pür dikkat odaklanılan durum dikkatli uyanıklıktır. Dikkatin belli bir uyarıcıya odaklanmadığı, sakin ve rahat bilinçlilik hâli gevşek uyanıklıktır.
Orta
16Freud'a göre aşağıdakilerden hangisi bilinçaltındaki içeriklerin üstü kapalı dışavurumlarından biridir?
- A) Dikkatli uyanıklık
- B) Koma
- C) Rüyalar
- D) Baygınlık
- E) Telefon numarasını hatırlamak
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Rüyalar
Freud rüyaların ve dil sürçmelerinin bilinç dışı içeriklerin üstü kapalı örnekleri olduğunu düşünür. Telefon numarasını hatırlamak bilinç öncesiyle, baygınlık ve koma ise bilinç kaybıyla ilgilidir.
Zor
17Aşağıda üç durum verilmiştir: I. Annesinin doğum gününü sorulunca kısa bir düşünmeden sonra söylemek II. Unutulmuş bir çocukluk korkusunun, farkına varılmadan bugünkü kaygıları etkilemesi III. O anda okunan bir cümlenin anlamını kavramak Bu durumlar sırasıyla hangi bilinç alanlarıyla ilgilidir?
- A) Bilinç, bilinçaltı, bilinç öncesi
- B) Bilinçaltı, bilinç, bilinç öncesi
- C) Bilinç öncesi, bilinç, bilinçaltı
- D) Bilinç öncesi, bilinçaltı, bilinç
- E) Bilinçaltı, bilinç öncesi, bilinç
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilinç öncesi, bilinçaltı, bilinç
Küçük bir çabayla hatırlanan bilgi bilinç öncesindedir. Farkında olunmadan davranışı etkileyen unutulmuş korku bilinçaltıyla, o anda farkında olunan anlam ise bilinçle ilgilidir.
Zor
18Freud'un buzdağı benzetmesinden aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?
- A) Bilinçaltındaki yaşantılar kişinin kendi çabasıyla bilince çıkar.
- B) Zihinsel yaşantının küçük bir bölümü farkındalık alanındadır.
- C) Bilinç öncesi ile bilinçaltı arasında hiçbir fark yoktur.
- D) Rüyaların bilinçaltıyla hiçbir ilişkisi bulunmaz.
- E) Bilinçli yaşantılar zihnin en büyük bölümünü oluşturur.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Zihinsel yaşantının küçük bir bölümü farkındalık alanındadır.
Buzdağının yalnız küçük bir kısmı suyun üstündedir; bilinçte olanlar da zihinsel yaşantının küçük bir bölümüdür. Bilinçaltındaki yaşantılar kişinin kendi çabasıyla değil, ancak özel yöntemlerle açığa çıkarılabilir.
Zor
19Bir terapist, danışanından aklına gelen her şeyi hiçbir seçim yapmadan, olduğu gibi söylemesini istiyor. Terapistin bu yöntemle ulaşmaya çalıştığı alan ve bu alana kişinin kendi çabasıyla ulaşamamasının nedeni aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
- A) Bilinç; yaşantılar yalnızca uyku sırasında oluşur.
- B) Bilinçaltı; yaşantılar küçük bir dikkatle hemen hatırlanır.
- C) Bilinç öncesi; yaşantılar hiçbir yöntemle hatırlanamaz.
- D) Bilinç öncesi; yaşantılar yalnızca hipnozla açığa çıkar.
- E) Bilinçaltı; yaşantılar kişinin çabasıyla bilince çağrılamaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bilinçaltı; yaşantılar kişinin çabasıyla bilince çağrılamaz.
Serbest çağrışım bilinçaltına ulaşmak için kullanılabileceği ileri sürülen yöntemlerdendir. Bilinçaltındaki yaşantılar kişinin kendi özel çabasıyla bilince çağrılamaz; küçük bir çabayla hatırlanabilenler bilinç öncesindedir.
Zor
20Ders kitabında bilinç durumlarının dikkatli uyanıklıktan derin uykuya uzanan bir yelpaze oluşturduğu belirtilir. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
- A) Bilinç, açık ya da kapalı olmaktan çok derecelenen bir durumdur.
- B) Bilinç yalnızca açık ya da kapalı olabilen bir durumdur.
- C) Gevşek uyanıklıkta farkındalık dikkatli uyanıklıktan fazladır.
- D) Bütün uyanıklık türlerinde farkındalık aynı düzeydedir.
- E) Koma, farkındalığın en yüksek olduğu bilinç durumudur.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Bilinç, açık ya da kapalı olmaktan çok derecelenen bir durumdur.
Bilinç durumları bir yelpaze oluşturduğuna göre bilinç tek bir düğme gibi açık ya da kapalı değil, dereceleri olan bir durumdur. Farkındalık dikkatli uyanıklıkta en yüksektir; koma uzun süreli bilinç kaybıdır.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.