11. Sınıf Psikoloji · Psikolojinin Temel Süreçleri
Yaşam Boyu Gelişim
- gelişim
- büyüme
- olgunlaşma
- öğrenme
- gelişim görevleri
- kritik dönem
Yaşam boyu gelişim nedir ve hangi etkenlere bağlıdır?
Gelişim, döllenmeden ölüme kadar büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkisiyle oluşan sürekli ve düzenli bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal değişimlerdir. Modern gelişim psikolojisi yalnız çocukluğu değil, yaşlılık dâhil bütün yaşamı inceler. Bilişsel, duygusal, fiziksel ve sosyal gelişim alanları birbirini etkiler. Büyüme, boy, kilo ve hacimdeki niceliksel artıştır; en hızlı olduğu dönemler bebeklik ve ergenliktir. Olgunlaşma, organların kendilerinden beklenen işlevi yerine getirecek düzeye gelmesidir ve niteliksel bir değişimdir; çocuğun kalemi tutabilmesi için parmak kaslarının olgunlaşması gerekir. Öğrenme, çevrenin davranışta uzun süreli değişiklik yaratmasıdır ve en çok duygusal ve sosyal gelişimi etkiler. Her dönemde başarılması beklenen gelişim görevleri vardır; görevler başarılırsa sonraki dönemde uyum, başarılamazsa sorunlar görülür. Olgunlaşma olmadan öğrenme gerçekleşmez; zihni hazır olmayan bir çocuğa soyut bir konu ne kadar anlatılsa da öğretilemez.
Yaşam Boyu Gelişim: konu anlatımı ve özeti
Bu konu, gelişimin döllenmeden ölüme kadar süren bir süreç olduğunu ve onu belirleyen üç etkeni anlatıyor. Modern gelişim psikolojisi yalnız çocukluğu değil, yaşlılık dâhil bütün yaşamı inceler.
- Gelişim: Büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkisiyle oluşan, sürekli ve düzenli bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal değişimlerdir.
- Gelişimin boyutları: Bilişsel, duygusal, fiziksel ve sosyal gelişim birbirini etkiler; fiziksel gelişim zihinsel ve duygusal gelişimi de etkiler.
- Kritik dönemler: Hamileliğin ilk üç ayında geçirilen kızamıkçık bebekte işitme engeline, hamilelikte alkol kullanımı fiziksel ve bilişsel sorunlara yol açabilir. Deprem gibi toplumsal olaylar da gelişimde iz bırakır.
- Büyüme: Boy, kilo ve hacimdeki niceliksel artıştır. Zihin gelişir ama büyümez. En hızlı büyüme bebeklik ve ergenlikte olur.
- Olgunlaşma: Organların işlevini yerine getirecek düzeye gelmesidir; niteliksel bir değişimdir. Kalemi tutmak için parmak kaslarının, x-y gibi soyut ifadeleri anlamak için zihnin olgunlaşması gerekir.
- Öğrenme: Çevrenin davranışta uzun süreli değişiklik yaratmasıdır. En etkili olduğu alan duygusal ve sosyal gelişimdir.
- Gelişim görevleri: Her dönemde başarılması beklenen davranışlardır. Başarılırsa sonraki dönemde uyum, başarılmazsa sorunlar görülür.
Unutma: Olgunlaşmadan öğrenme olmaz; zihni hazır olmayan bir çocuğa soyut bir konu ne kadar anlatılsa da öğretilemez.
Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme:
Kitapta düzeltme
Ders kitabının bu konusundaki bazı bilgiler hatalı, güncel değil ya da çelişkili. Kitaptaki ifadeyi ve doğrusunu aşağıda görebilirsin.
- Hata
Kitapta (s. 46):
“Hamileliğin ilk üç ayında geçirilen kızamık, düşük ya da yenidoğanda doğuştan işitme engeli gibi ciddi sonuçlara yol açabilmektedir.”Doğrusu: Hamileliğin ilk üç ayında bebekte işitme kaybı gibi doğuştan bozukluklara yol açtığı bilinen hastalık kızamıkçıktır (rubella), kızamık değil.
Önce temeli pekiştir
- Büyüme, olgunlaşma ve öğrenmeyi birer örnekle ayır: boyun uzaması, parmak kaslarının kalemi tutmaya hazır olması, bisiklet sürmeyi öğrenmek.
- Büyümenin niceliksel, olgunlaşmanın niteliksel değişim olduğunu not et.
- Kendi yaş döneminin gelişim görevlerinden üçünü yaz.
Günlük hayattan: İki yaşındaki çocuk kalemi avucuyla kavrar; parmak kasları olgunlaşmadan ona doğru kalem tutuşu öğretilemez. Aynı çocuk birkaç yıl sonra bunu kolayca öğrenir.
Sık yapılan hata: Büyüme ile gelişimi aynı şey sanmak. Büyüme yalnız bedensel artıştır; gelişim zihinsel, duygusal ve sosyal değişimleri de kapsar.
İpucu: “Büyüme ölçülür (cm, kg), olgunlaşma hazır olmaktır, öğrenme deneyimle gelir.” cümlesini hatırla.
Derinleş
Kitaptaki “Düşünelim” kutusundaki üç durumu incele: iki yaşındaki çocuğun kalemi avuçlaması, 4. sınıf öğrencisine x-y ile problem anlatılamaması ve yaşlıların yeni bilgiyi düzenlemekte zorlanması. Her durumu büyüme, olgunlaşma ya da öğrenme kavramlarından biriyle açıkla. Düşün: Gelişim yalnız ileriye doğru mu ilerler, yoksa bazı alanlarda gerileme de gelişimin parçası mıdır?
Sorular
Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.
Kolay
1Ders kitabına göre büyümenin en hızlı olduğu dönemler hangileridir?
- A) Çocukluk ve yetişkinlik
- B) Yetişkinlik ve yaşlılık
- C) Ergenlik ve yaşlılık
- D) Doğum öncesi ve yaşlılık
- E) Bebeklik ve ergenlik
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Bebeklik ve ergenlik
Kitapta büyümenin en hızlı olduğu dönemlerin bebeklik ve ergenlik, insan hayatını en fazla etkilediği dönemin ise ergenlik olduğu belirtilir.
Kolay
2Döllenmeden ölüme dek büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkisiyle oluşan, sürekli ve düzenli bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal değişimlere ne ad verilir?
- A) Gelişim
- B) Büyüme
- C) Olgunlaşma
- D) Alışma
- E) Kalıtım
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Gelişim
Bu tanım gelişime aittir; gelişim yaşam boyu süren bir süreçtir.
Kolay
3Vücudun yalnız boy, kilo ve hacim olarak artmasına ne ad verilir?
- A) Büyüme
- B) Olgunlaşma
- C) Öğrenme
- D) Gelişim görevi
- E) Duyarlılaşma
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Büyüme
Büyüme boy, kilo ve hacim gibi fiziksel özelliklerdeki niceliksel artıştır.
Kolay
4Vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesine ne ad verilir?
- A) Büyüme
- B) Öğrenme
- C) Alışma
- D) Olgunlaşma
- E) Kalıtım
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Olgunlaşma
Olgunlaşma organların göreve hazır olmasıdır; niteliksel bir değişimdir.
Kolay
5Ders kitabına göre gelişim için gerekli olan üç faktör aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
- A) Kalıtım, hormon ve beslenme
- B) Alışma, duyarlılaşma ve uyum
- C) Duyum, algı ve dikkat
- D) Büyüme, olgunlaşma ve öğrenme
- E) Aile, okul ve arkadaş
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Büyüme, olgunlaşma ve öğrenme
Kitapta gelişim için gerekli üç faktörün büyüme, olgunlaşma ve öğrenme olduğu belirtilir.
Kolay
6Ders kitabına göre gelişimin dört boyutu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Kalıtsal, çevresel, ekonomik ve kültürel
- B) Bebeklik, çocukluk, ergenlik ve yaşlılık
- C) Büyüme, olgunlaşma, öğrenme ve hatırlama
- D) Bilişsel, duygusal, fiziksel ve sosyal
- E) Görme, işitme, koklama ve dokunma
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilişsel, duygusal, fiziksel ve sosyal
Kitapta gelişimin dört boyutunun bilişsel, duygusal, fiziksel ve sosyal gelişim olduğu ve bunların etkileşim hâlinde bulunduğu belirtilir.
Kolay
7İnsanın bir gelişim evresinde gerçekleştirmesi beklenen büyüme, olgunlaşma düzeyi ve davranışlarına ne ad verilir?
- A) Kritik dönemler
- B) Gelişim görevleri
- C) Gelişim boyutları
- D) Edinilmiş donanım
- E) Duyum eşikleri
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Gelişim görevleri
Gelişim görevleri her dönemde başarılması beklenen davranışlardır; başarılması sonraki dönemlerde uyuma, başarılmaması sorunlara yol açabilir.
Kolay
8Ders kitabına göre öğrenmenin en etkili olduğu gelişim alanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Boy ve kilo artışı
- B) Duygusal ve sosyal gelişim
- C) Kemik gelişimi
- D) Kas olgunlaşması
- E) Göz renginin ve saç renginin oluşumu
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Duygusal ve sosyal gelişim
Kitapta öğrenmenin en etkili olduğu gelişim alanının duygusal ve sosyal gelişim olduğu belirtilir.
Orta
9Ders kitabında "kişilerin vücutları büyür aynı zamanda gelişir; zihinleri gelişir ama büyümez" denilmektedir. Bu ifadeye göre büyüme ile gelişim arasındaki fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Büyüme psikolojik özellikleri, gelişim ise yalnız fiziksel değişimleri anlatır.
- B) Büyüme yalnız fiziksel artışı, gelişim ise psikolojik özellikleri de kapsar.
- C) Büyüme ve gelişim tamamen aynı anlama gelen iki kavramdır.
- D) Gelişim yalnız çocuklukta, büyüme ise bütün yaşam boyunca sürer.
- E) Büyüme öğrenmeyle, gelişim ise yalnız kalıtımla ilgilidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Büyüme yalnız fiziksel artışı, gelişim ise psikolojik özellikleri de kapsar.
Kitaba göre büyüme boy, kilo ve hacim gibi fiziksel özellikler için kullanılırken gelişim psikolojik özellikleri de kapsar.
Orta
10İki yaşındaki bir çocuk kalemi iki parmağıyla değil bütün avucuyla tutuyor. Ders kitabına göre bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çocuğun kalemi tutmayı hiç görmemiş olması
- B) Çocuğun kalıtsal olarak kalem tutamaması
- C) Çocuğun boyunun yeterince uzamamış olması
- D) Çocuğun kaleme karşı duyarsızlaşmış olması
- E) Parmak kaslarının henüz olgunlaşmamış olması
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Parmak kaslarının henüz olgunlaşmamış olması
Kitapta çocuğun kalemi tutabilmesi için parmak kaslarının olgunlaşması gerektiği belirtilir.
Orta
11İlkokul dördüncü sınıfa giden bir çocuğa x ve y gibi soyut değerlerle matematik problemi anlatılamaz. Ders kitabına göre bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çocuğun gerekli zihinsel olgunluğa henüz erişmemiş olması
- B) Çocuğun boy ve kilosunun yetersiz olması
- C) Çocuğun matematiğe ilgisinin kalıtsal olarak düşük olması
- D) Çocuğun bu konuya aşırı uyarılmış olması
- E) Çocuğun öğretmenini sevmemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Çocuğun gerekli zihinsel olgunluğa henüz erişmemiş olması
Kitapta soyut x, y değerlerini anlamak için zihinsel olgunluğa erişmek gerektiği belirtilir; olgunlaşma olmadan öğrenme gerçekleşmez.
Orta
12Ders kitabına göre hamileliğin ilk üç ayında annenin geçirdiği bir hastalık yenidoğanda doğuştan işitme engeli gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu bilgi gelişimle ilgili hangi kavramla en çok ilişkilidir?
- A) Duyusal uyum
- B) Kritik dönemler
- C) Algısal değişmezlik
- D) Duyarsızlaşma
- E) Edinilmiş donanım
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kritik dönemler
Kitapta gelişimde kritik anlar olarak nitelenen durumlarda yaşanan sıkıntıların ileriye dönük gelişim bozukluklarına yol açabileceği belirtilir.
Orta
13Ders kitabına göre büyüme ve olgunlaşma arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Büyüme niteliksel, olgunlaşma niceliksel bir değişimdir.
- B) İkisi de yalnız zihinsel değişimleri ifade eder.
- C) Büyüme niceliksel, olgunlaşma niteliksel bir değişimdir.
- D) Büyüme öğrenmeyle, olgunlaşma ise yalnız çevreyle ortaya çıkar.
- E) Olgunlaşma yalnız yaşlılıkta, büyüme yalnız bebeklikte görülür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Büyüme niceliksel, olgunlaşma niteliksel bir değişimdir.
Büyüme boy, kilo, hacim gibi niceliksel artış; olgunlaşma ise yeni özellik ve işlevlerin kazanıldığı niteliksel bir değişimdir.
Orta
14Ders kitabında Marmara depreminin bu olayı yaşayan bireylerin gelişim sürecinde iz bıraktığı belirtilir. Bu örnekle vurgulanan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Gelişim yalnız kalıtsal etkenlerle belirlenir.
- B) Doğal afetler yalnız fiziksel büyümeyi etkiler.
- C) Önemli toplumsal olaylar bireylerin gelişimini etkileyebilir.
- D) Gelişim yalnız çocukluk yıllarında toplumsal olaylardan etkilenir.
- E) Toplumsal olayların gelişimle hiçbir ilişkisi yoktur.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Önemli toplumsal olaylar bireylerin gelişimini etkileyebilir.
Kitapta gelişim dönemlerine rastlayan ve bireyleri etkileyen önemli toplumsal olayların da gelişimi etkilediği, Marmara depreminin bunun örneklerinden biri olduğu belirtilir.
Orta
15Ders kitabına göre gelişimin boyutları arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Gelişim boyutları birbirinden tamamen bağımsız ilerler.
- B) Sosyal gelişim diğer boyutları hiç etkilemez.
- C) Yalnız bilişsel gelişim diğer boyutları belirler.
- D) Fiziksel gelişim zihinsel ve duygusal gelişimi etkiler.
- E) Duygusal gelişim yalnız yaşlılıkta önem kazanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Fiziksel gelişim zihinsel ve duygusal gelişimi etkiler.
Kitapta gelişimin dört boyutunun etkileşim hâlinde olduğu, fiziksel gelişimin zihinsel ve duygusal gelişimi etkilediği belirtilir.
Orta
16Ders kitabına göre modern gelişim psikolojisinin inceleme alanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yalnız doğumdan sonraki ilk beş yıl
- B) Yalnız ergenlik ve gençlik yılları
- C) Yalnız fiziksel gelişmenin sona erdiği yıllar
- D) Yalnız okul çağındaki çocukların gelişimi
- E) Döllenmeden yaşlılığa kadar bütün yaşam süreci
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Döllenmeden yaşlılığa kadar bütün yaşam süreci
Kitapta modern gelişim psikolojisinin sadece hayatın ilk yıllarını değil, yaşlılık dâhil tüm yaşam sürecini kapsadığı belirtilir.
Zor
17Ders kitabına göre gelişim görevlerinin başarılması sonraki dönemlerde mutluluğa ve çevreye uyuma, başarılmaması ise mutsuzluğa ve sorunlara yol açabilir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi gelişim görevleriyle ilgili doğru bir çıkarımdır?
- A) Gelişim görevleri yalnız bebeklik dönemi için tanımlanmıştır.
- B) Bir dönemin görevleri sonraki dönemleri hiçbir biçimde etkilemez.
- C) Ergenlikte olumlu kimlik kazanamayan birey yetişkinlikte sorun yaşayabilir.
- D) Gelişim görevleri yalnız fiziksel büyümeyle ilgilidir.
- E) Gelişim görevlerinin başarılması kalıtıma bağlı olarak garantidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ergenlikte olumlu kimlik kazanamayan birey yetişkinlikte sorun yaşayabilir.
Kitapta ergenlikte olumlu kimlik gelişimi kazanamayan bireyin yetişkinlikte sorun yaşayabileceği örneği verilir; her dönemin görevi sonrakinin temelidir.
Zor
18Bir anne, iki yaşındaki çocuğuna okuma yazma öğretmek için her gün saatlerce çalışıyor; ancak çocuk harfleri tanıyamıyor. Anne "Demek ki çocuğum yeteneksiz." diye düşünüyor. Ders kitabındaki bilgilere göre annenin yorumundaki hata aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kalıtımın davranış üzerinde etkisi olmadığını sanması
- B) Büyümenin yalnız ergenlikte gerçekleştiğini düşünmesi
- C) Çocuğun duyusal uyumunun bozulduğunu fark etmemesi
- D) Gelişimin yalnız çevre tarafından belirlendiğini bilmesi
- E) Öğrenmenin olgunlaşmaya bağlı olduğunu göz ardı etmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Öğrenmenin olgunlaşmaya bağlı olduğunu göz ardı etmesi
Kitapta olgunlaşma olmadan gelişimin sağlanamayacağı, zihni hazır olmayan çocuğa soyut bir konunun öğretilemeyeceği vurgulanır. Sorun yetenek değil hazır olmamaktır.
Zor
19Ders kitabında gelişimin yaşla birlikte olumlu tamamlanabildiği gibi olumsuz da tamamlanabileceği belirtilir; örneğin yaşlılar yeni bilgileri organize etme ve değerlendirmede fazla başarılı olamayabilir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Gelişim ergenlikle tamamlanır ve sonrasında değişim olmaz.
- B) Yaşlılıkta bütün zihinsel yetiler tamamen kaybolur.
- C) Gelişim, bazı yetilerde gerilemeyi de içeren bir süreçtir.
- D) Gelişim yalnız fiziksel alanda olumsuz sonuçlanabilir.
- E) Yaşlılık gelişim psikolojisinin inceleme alanı dışındadır.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gelişim, bazı yetilerde gerilemeyi de içeren bir süreçtir.
Kitap gelişimin olumsuz da tamamlanabileceğini ve yaşlılığın gelişim psikolojisinin alanında olduğunu belirtir; bu, gelişimin gerileme de içerebildiğini gösterir.
Zor
20Bir çocuk sevgi dolu ve destekleyici bir ailede büyüyor; arkadaşlarıyla oyun oynayarak paylaşmayı ve duygularını ifade etmeyi öğreniyor. Başka bir çocuk ise yaşıtlarıyla hiç etkileşim kuramadığı bir ortamda büyüyor. Ders kitabına göre ikinci çocuğun gelişiminde en çok hangi alanda sorun beklenir ve neden?
- A) Duygusal ve sosyal gelişimde; çünkü bu alan öğrenmeye en çok bağlıdır.
- B) Boy ve kilo artışında; büyüme yalnız arkadaş ilişkileriyle gerçekleşir.
- C) Göz renginde; kalıtsal özellikler çevreye bağlı olarak değişir.
- D) Kemik gelişiminde; olgunlaşma yalnız oyunla sağlanır.
- E) Hiçbir alanda; gelişim çevreden tamamen bağımsızdır.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Duygusal ve sosyal gelişimde; çünkü bu alan öğrenmeye en çok bağlıdır.
Kitaba göre öğrenmenin en etkili olduğu gelişim alanı duygusal ve sosyal gelişimdir; çevre etkileşimi yeterince sağlanmayan çocukta öğrenme ve buna bağlı gelişim sorunları olur.
Katkıda bulun
Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.