11. Sınıf Psikoloji · Psikolojinin Temel Süreçleri

Sosyal Etkiler

sosyal etki
tutum
bilişsel bileşen
duygusal bileşen
davranışsal bileşen
ön yargı
ayrımcılık

Sosyal etki, tutum ve ön yargı nedir?

Sosyal etki, bireyin başka birey ya da gruplarla etkileşimi sonucu ortaya çıkan davranış farklılığıdır. Sevilme, kabul görme ya da dışlanmama isteğiyle duygu, düşünce ve davranışların başkalarına uydurulması sosyal etkidir; evde oyuncaklarını toplamayan çocuğun kreşte toplaması buna örnektir. Grubun beklentisi, büyüklüğü, söz birliği ve saygınlığı sosyal etkiyi güçlendirir. Tutum, bir kişi, nesne ya da olaya karşı olumlu ya da olumsuz tepki gösterme eğilimidir ve öğrenmeyle kazanılır. Tutumun düşünce ve inançlardan oluşan bilişsel, sevme ya da sevmemeyi içeren duygusal ve tepkiyi içeren davranışsal bileşeni vardır. Tutumlar her zaman davranışa dönüşmez; sigaranın zararlı olduğunu söyleyen biri sigara içebilir. Ön yargı, yeterli bilgi ve inceleme olmadan varılan, haklılığı kanıtlanmamış tutumdur; seçici algıya yol açar ve zamanla ayrımcılığa dönüşebilir. Ön yargıyı azaltmanın en etkili yolu, hedef alınan grubun üyelerini eşit koşullarda yakından tanımak ve olumlu temas kurmaktır.

Sosyal Etkiler: konu anlatımı ve özeti

Bu konu, başkalarının varlığının davranışımızı nasıl değiştirdiğini ve sosyal etkiyle oluşan tutum ve ön yargıları anlatıyor. Bireyin başkalarıyla etkileşimi sonucu ortaya çıkan davranış farklılığına sosyal etki denir.

Sosyal etki: Sevilme, kabul görme ya da dışlanmama isteğiyle duygu, düşünce ve davranışımızı başkalarına uydururuz. Evde oyuncaklarını toplamayan çocuğun kreşte toplaması gibi.
Etkileyen etkenler: Grubun beklentisi ve büyüklüğü, üyelerin söz birliği, gruptaki uzman kişiler, grubun saygınlığı ve yüz yüze ilişki.
Tutum: Bir kişi, nesne ya da olaya karşı olumlu ya da olumsuz tepki gösterme eğilimidir; öğrenmeyle kazanılır. İlk tutumları aile, sonrakileri akranlar, okul ve medya şekillendirir.
Tutumun bileşenleri: Bilişsel (düşünce ve inanç), duygusal (sevme-sevmeme) ve davranışsal (tepki). Tutumu bir gerçekten ayıran, duygusal bileşenidir.
Tutum ve davranış: Tutumlar her zaman davranışa dönüşmez; sigaranın zararlı olduğunu söyleyen biri sigara içebilir. Köklü tutumları değiştirmek zordur.
Tutumun işlevleri: Değerlerimizi yansıtır, bizi bir gruba bağlar, bilgilerimizi düzenler ve benliğimizi korur.
Ön yargı: Yeterli bilgi ve inceleme olmadan varılan, haklılığı kanıtlanmamış tutumdur. Seçici algıya yol açar; zamanla ayrımcılığa dönüşebilir.

Unutma: Ön yargıyı azaltmanın en etkili yolu, hedef alınan grubun üyelerini eşit koşullarda yakından tanımak ve olumlu temas kurmaktır.

Bu özet yapay zekâ ile kitabın ilgili sayfalarından hazırlandı; hata içerebilir. Asıl kaynak MEB ders kitabıdır. İçerikler nasıl hazırlanıyor? · Son güncelleme: 13 Kasım 2026

Önce temeli pekiştir

Bir tutumunu seç ve üç bileşenini yaz: Ne düşünüyorum? Ne hissediyorum? Ne yapıyorum?
Tutum ile gerçek arasındaki farkı bul: Gerçek duygusal tepki doğurmaz, tutum doğurur.
Ön yargıyı tutumun özel bir türü olarak işaretle: kanıtsız ve katı.

Günlük hayattan: Herkes filmi beğendiği için beğenmediğin hâlde sessiz kalırsın. Grup sende görüşünü saklama davranışı yaratmıştır; bu sosyal etkidir.

Sık yapılan hata: Tutumun her zaman davranışı belirlediğini sanmak. Çevreyi korumanın önemli olduğunu düşünen biri yine de çöpünü yere atabilir.

İpucu: Bir yargının ön yargı olup olmadığını “Bunu kaç kişiyi tanıyarak söylüyorum?” sorusuyla sına.

Derinleş

Kitaptaki Aybüke örneğini oku: Romanı beğenmeyen Aybüke, öğretmeni sorunca kısa bir duraklamadan sonra onunla aynı görüşte olduğunu söyler. Aybüke’nin fikrini değiştirmesinde hangi etkenlerin rol oynadığını yaz ve gerçek görüşünü kırıcı olmadan nasıl ifade edebileceğini öner. Düşün: Uyum sağlamak ile kendi görüşünden vazgeçmek arasındaki sınır nerededir?

Bu konuda neler var?

Tutumlar ve Önyargılar

Sorular

Soru bankasından bu konunun soruları, kolaydan zora.

Konu testini çöz

Kolay
1Bir kişi, nesne ya da olaya karşı olumlu ya da olumsuz tepki gösterme eğilimine ne ad verilir?
- A) Tutum
- B) Algı
- C) Şema
- D) Güdü
- E) Dürtü
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tutum
Bireyin bir duruma, olaya ya da nesneye karşı olumlu ya da olumsuz tepki gösterme eğilimine tutum denir. Şema geçmiş yaşantılara dayalı inanç ve beklentilerdir.
Kolay
2Evde yüksek sesle konuşmayı seven Ece, hastanenin bekleme salonuna girince herkesin sessiz olduğunu görüyor ve fısıltıyla konuşmaya başlıyor. Ece'nin davranışındaki bu değişim aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
- A) Sosyal etki
- B) Kalıp yargı
- C) Temel yükleme hatası
- D) Özgecilik
- E) Psikosomatik tepki
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Sosyal etki
Bireyin başka birey ya da gruplarla etkileşimi sonucu ortaya çıkan davranış farklılığına sosyal etki denir. Ece davranışını ortamdakilere uydurmuştur.
Kolay
3Ders kitabına göre tutumlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Duygusal bileşen içermez.
- B) Doğrudan gözlenebilir.
- C) Öğrenme yoluyla edinilir.
- D) Doğuştan gelir ve değişmez.
- E) Her zaman davranışa dönüşür.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Öğrenme yoluyla edinilir.
Tutumlar öğrenme yoluyla edinilir; doğrudan gözlenemez, davranış ve sözlü ifadelerden çıkarılır. Duygusal bir bileşenleri vardır ve her zaman davranışa dönüşmeyebilir.
Kolay
4“Düzenli spor yapmak kalp sağlığını korur.” düşüncesi, spora yönelik bir tutumun hangi bileşenidir?
- A) Sembolik
- B) Davranışsal
- C) Duygusal
- D) Bilişsel
- E) Fizyolojik
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Bilişsel
Bilişsel bileşen, tutumun nesnesi hakkında sahip olunan düşünce ve inançlardır. Burada spor hakkında bir inanç dile getirilmektedir.
Kolay
5“Okulumuzdaki münazara kulübünü çok seviyorum.” sözü, kulübe yönelik bir tutumun hangi bileşenini yansıtır?
- A) Bilişsel
- B) Kalıtsal
- C) Algısal
- D) Davranışsal
- E) Duygusal
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Duygusal
Duygusal bileşen, kişinin tutum nesnesine karşı olumlu ya da olumsuz duygularıdır. Sevmek bir duygu ifadesidir.
Kolay
6Çevreyi korumaya yönelik olumlu bir tutumu olan Kaan, her hafta atıklarını ayırıp geri dönüşüm kutularına atıyor. Kaan'ın bu davranışı tutumun hangi bileşenine örnektir?
- A) Kalıtsal
- B) Bilişsel
- C) Duygusal
- D) Davranışsal
- E) Algısal
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Davranışsal
Davranışsal bileşen, bilişsel ve duygusal bileşene bağlı olarak ortaya çıkan tepkilerdir. Kaan'ın atıkları ayırması tutumunun eyleme dönüşmesidir.
Kolay
7Herhangi bir konuda yeterli bilgi edinmeden ve inceleme yapmadan varılan, haklılığı kanıtlanmamış tutuma ne ad verilir?
- A) Özdeşleşme
- B) Sosyal biliş
- C) Ön yargı
- D) Özgecilik
- E) Bilinç öncesi
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ön yargı
Ön yargı, yetersiz kanıtlara dayanarak varılan yargıdır; bir tutumdur ama haklılığı kanıtlanmamıştır.
Kolay
8Ders kitabına göre bireyin ilk tutumları hayatın ilk dönemlerinde en çok hangisinin etkisiyle şekillenir?
- A) Aile
- B) Akran çevresi
- C) Okul
- D) Medya
- E) İş yeri
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aile
İlk tutumlar hayatın ilk dönemlerinde ailenin etkisiyle şekillenir; ileriki yıllarda akran çevresi, eğitim öğretim süreci ve medya etkili olur.
Orta
9Bir okul meclisi toplantısında yirmi öğrenciden on dokuzu aynı görüşte birleşiyor. Aslında farklı düşünen Can, sıra kendisine gelince görüşünü değiştirip çoğunluğa katılıyor. Can'ın davranışını etkileyen faktör aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Uyarıcının şiddeti
- B) Fizyolojik güdüler
- C) Grubun söz birliği
- D) Bilinç öncesi
- E) Temel yükleme hatası
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Grubun söz birliği
Ders kitabına göre grubun beklentileri, büyüklüğü, söz birliği yapması, uzman kişilerin varlığı ve saygınlığı bireyin başkalarından etkilenmesine yol açar. Can'ı etkileyen, grubun aynı görüşte birleşmesidir.
Orta
10“Ankara, Türkiye'nin başkentidir.” bilgisi bir gerçektir ama bir tutum sayılmaz. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bilişsel bir öğe taşıması
- B) Duygusal bir bileşen içermemesi
- C) Toplumda yaygın olarak bilinmesi
- D) Doğrudan gözlenebilen bir davranış olması
- E) Öğrenme yoluyla edinilmiş olması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Duygusal bir bileşen içermemesi
Bir tutumu bir inanç, gerçek ya da olgudan ayıran en önemli özellik duygusal bir bileşene sahip olmasıdır. Başkentin hangi şehir olduğu bilgisi kişide olumlu ya da olumsuz bir duygu oluşturmaz.
Orta
11Hazır yiyeceklerin sağlığa zararlı olduğunu sık sık söyleyen Burak, hafta sonları çoğunlukla hamburger yiyor. Bu durum tutumlarla ilgili hangi yargıyı destekler?
- A) Tutumlar her zaman davranışa dönüşmez.
- B) Burak'ın bu konuda hiçbir tutumu yoktur.
- C) Tutum davranıştan doğrudan gözlenir.
- D) Tutumların bilişsel bileşeni yoktur.
- E) Tutumlar doğuştan gelir.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Tutumlar her zaman davranışa dönüşmez.
Ders kitabına göre tutumlar her zaman davranışa dönüşmeyebilir; sigaranın zararlı olduğunu söyleyip sigara içmek buna örnektir. Burak'ın bilişsel bileşeni olumsuz olsa da davranışı farklıdır.
Orta
12Yıllardır aynı futbol takımını tutan ve bu takımı çok seven babasını başka bir takımı desteklemeye ikna etmeye çalışan Mert, hiçbir sonuç alamıyor. Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisiyle açıklanır?
- A) Tutumlar hiçbir koşulda değişmez.
- B) Köklü tutumların değiştirilmesi zordur.
- C) Güçlü tutumlar daha kolay değişir.
- D) Tutumlar yalnızca bilişsel öğeden oluşur.
- E) Tutumlar akran etkisiyle oluşmaz.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Köklü tutumların değiştirilmesi zordur.
Tutumlar çevresel ve kişisel etkenlerle bazen değişebilir; ancak yoğunluğu güçlü ve kökleşmiş tutumların değiştirilmesi zordur. Bu yüzden tutumların hiç değişmediği söylenemez.
Orta
13Bir doğa koruma derneğine katılan Ayşe, çevre konusunda dernek üyeleriyle aynı tutumu paylaştığı için kendini grubun bir parçası gibi hissediyor ve grupta kolayca kabul görüyor. Bu durum tutumların hangi işlevine örnektir?
- A) Bilgilere düzen getirip dünya hakkında fikir oluşturması
- B) Bireyin fizyolojik ihtiyaçlarını karşılaması
- C) Bireyi aynı tutumu paylaşan gruba bağlaması
- D) Benliği baskılara karşı koruyup huzursuzluğu önlemesi
- E) Algı yanılsamalarını ortadan kaldırması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Bireyi aynı tutumu paylaşan gruba bağlaması
Ders kitabına göre birlikte olma ve sevgi güdüsüyle birey kendisini aynı tutumu paylaşan grubun parçası hisseder; böylece grup içinde uyumu ve kabul edilmesi sağlanır.
Orta
14Bir takımın taraftarlarına karşı ön yargılı olan Murat, maçta o taraftarların yaptığı tek bir olumsuz davranışı fark ediyor, yüzlerce olumlu davranışı ise görmezden geliyor. Bu durum ön yargının hangi sonucunu gösterir?
- A) Bireyi gruba bağlaması
- B) Seçici algılamaya yol açması
- C) Kolayca değişebilmesi
- D) Kanıta dayalı olması
- E) Duygusal bileşen içermemesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Seçici algılamaya yol açması
Ön yargılar seçici algılamaya yol açar; gerçeklerin göz ardı edilmesine ve yalnız ön yargıya uygun bilgilerin algılanmasına neden olur.
Orta
15Bir okulda, birbirine karşı ön yargıları olan iki ayrı mahalleden gelen öğrenciler ortak bir proje için aynı ekipte, eşit görevler alarak çalıştırılıyor. Bu uygulama ön yargıları azaltmak için hangi etkene dayanır?
- A) Grupları birbirinden tamamen ayırma
- B) Kalıp yargıları güçlendirme
- C) Grupların farklarını vurgulama
- D) Ön yargıları cezalandırma
- E) Eşit statüde olumlu temas kurma
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Eşit statüde olumlu temas kurma
Ders kitabına göre ön yargıların değişmesini sağlayan etkenlerin başında hedef alınan kişileri yakından tanımak, onlarla aynı statüde olmak ve olumlu temasta bulunmak gelir.
Orta
16Ders kitabına göre ön yargılı kişilerin hedef aldıkları grupların önüne sosyal engeller koyması zamanla neye dönüşür?
- A) Benimsemeye
- B) Sosyal bilişe
- C) Özgeciliğe
- D) Ayrımcılığa
- E) Özdeşleşmeye
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Ayrımcılığa
Ön yargılı kişilerin hedef aldıkları grupların önüne sosyal engeller koyması zamanla ayrımcılık denilen olumsuz ve haksız davranışlara dönüşür.
Zor
17Öğretmeninin önerdiği romanı okuyan bir öğrenci, cümleleri çok uzun ve konuyu karışık bulmuştur. Öğretmeni romanı çok beğendiğini söyleyip öğrencinin görüşünü sorunca öğrenci, öğretmeniyle ters düşmekten çekindiği için “Ben de çok beğendim.” diyor. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Öğrenci, öğretmenine temel yükleme hatası yapmıştır.
- B) Öğrencinin romana yönelik tutumu olumluya dönmüştür.
- C) Öğrencinin ön yargısı yeni bilgilerle değişmiştir.
- D) Öğrencinin romanla ilgili bilişsel değerlendirmesi yoktur.
- E) Öğrenci, görüşünü sosyal etkiyle başkasına uydurmuştur.
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Öğrenci, görüşünü sosyal etkiyle başkasına uydurmuştur.
Öğrencinin romana ilişkin değerlendirmesi olumsuzdur; ancak ters düşmekten çekindiği için sözünü öğretmenine uydurmuştur. Duygu, düşünce ve davranışlarımızı kabul görme ya da dışlanmama arzusuyla başkalarına uydurmak sosyal etkidir.
Zor
18Ders kitabına göre ön yargı ile tutum arasındaki ilişki için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Her tutum kanıtlanmamış olduğu için ön yargıdır.
- B) Ön yargı da bir tutumdur ama haklılığı kanıtlanmamıştır.
- C) Ön yargılar tutumlardan farklı olarak doğuştan gelir.
- D) Ön yargı tutumdan farklı olarak duygusal bileşen taşımaz.
- E) Ön yargılar tutumlardan daha kolay değişir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Ön yargı da bir tutumdur ama haklılığı kanıtlanmamıştır.
Ön yargı bir tutumdur ama yetersiz kanıta dayanır ve haklılığı kanıtlanmamıştır. Ön yargılar da öğrenilir (olumsuz yaşantı, model alma) ve değişmeye dirençlidir.
Zor
19Bir araştırmacı, öğrencilerin kitap okumaya yönelik tutumlarını belirlemek istiyor. Ders kitabındaki bilgilere göre araştırmacı bu tutumları nasıl belirleyebilir?
- A) Tutumlar doğuştan geldiği için ailelerine sorarak
- B) Öğrencilerin uyku sürelerini ölçerek
- C) Tutumları beyin dalgalarından doğrudan okuyarak
- D) Yalnızca öğrencilerin doğum yerlerine bakarak
- E) Sözlü ifadelerinden ve davranışlarından çıkararak
Cevabı göster
Doğru cevap: E) Sözlü ifadelerinden ve davranışlarından çıkararak
Ders kitabına göre tutumlar doğrudan gözlenemez; ancak dışa vurulmuş davranışlardan ya da sözlü ifadelerden çıkarılabilir. Tutumlar öğrenilir, doğuştan gelmez.
Zor
20Aşağıdaki durumların hangisinde gruptaki bireyin sosyal etkiye daha açık olması beklenir?
- A) Grubun saygınlığının ve güvenilirliğinin azalması
- B) Grubun bireyden hiçbir beklentisinin olmaması
- C) Grup üyelerinin birbirini hiç görmemesi
- D) Grup üyelerinin tamamının aynı görüşte birleşmesi
- E) Gruptaki uzman kişilerin gruptan ayrılması
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Grup üyelerinin tamamının aynı görüşte birleşmesi
Ders kitabına göre grubun söz birliği, saygınlığı, güvenilirliği, uzman kişilerin varlığı, beklentileri ve yüz yüze ilişki sosyal etkiyi artırır. Öteki şıklarda bu etkenler zayıflamaktadır.

Katkıda bulun

Özette bir hata mı gördün, eklenmesi gereken bir bilgi ya da güzel bir soru mu var? Öner; yönetici onaylarsa sitede yayımlanır ve sana bildirim gelir.